Από τον ανοξείδωτο χάλυβα στις μπαταρίες των ηλεκτρικών οχημάτων Η νέα γεωπολιτική των κρισίμων πρώτων υλών και η πρόκλησις της βιωσίμου μεταλλουργίας

Για την παγκόσμιο οικονομία, η ενεργειακή μετάβασις δεν είναι μόνον υπόθεσις νέων τεχνολογιών, ηλεκτρικών αυτοκινήτων και ανανεωσίμων πηγών ενεργείας.

Είναι, ταυτοχρόνως, μια μάχη για τις πρώτες ύλες που θα κάνουν όλα αυτά δυνατά. Μεταξύ αυτών, το νικέλιο αποκτά ολοένα και πιο κρίσιμο ρόλο, καθώς από ένα παραδοσιακό μέταλλο της βαρειάς βιομηχανί-ας εξελίσσεται σε στρατηγικό υλικό για την ηλεκτροκίνηση, την αποθήκευση ενεργείας και την σύγχρονο βιομηχανική παραγωγή.

Έτσι, η πορεία, οι τεχνολογικές αλλαγές και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η παγκόσμιος βιομηχανία νικελίου ευρέθησαν στο επίκεντρο της επιστημονικής εργασίας που επαρουσίασε ο Δρ Στυλιανός Ταμπούρης, Διευθυντής Ερεύνης και Αναπτύξεως της ΓΜΜΑΕ ΛΑΡΚΟ και Αναπληρωτής Γραμματεύς του ΣΜΕ, στο 13ο Διεθνές Συνέδριο CEMEPE (Chemical Engineering & Process Engineering) στα μέσα του περασμένου Ιουλίου και εδημοσιεύθη στον ενημερωτικό ιστότοπο του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων.

Συγκεκριμένως, η εργασία με τίτλο «Η εξέλιξη της βιομηχανίας νικελίου τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες: Πόροι, τεχνολογία και βιωσιμότητα» επιχειρεί να φωτίσει έναν κλάδο που έχει αλλάξει σημαντικώς εντός μόλις σαράντα ετών. Από την γεωγραφία των κοιτασμάτων και τις νέες μεθόδους παραγωγής έως την ανάγκη περιορισμού των εκπομπών και την κυκλική οικονομία, το νικέλιο ευρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.

Η σημασία του νικελίου για την βιομηχανία είναι διαχρονική, όπως ετόνισε ο κ. Ταμπούρης. Αποτελεί βασικό συστατικό του ανοξειδώτου χάλυβος και χρησιμοποιείται σε κράματα υψηλής αντοχής, με εφαρμογές σε πολλούς και διαφορετικούς βιομηχανικούς τομείς.

Τα τελευταία έτη όμως έχει προστεθεί ένας ακόμη κρίσιμος παράγων, που δεν είναι άλλος από την ηλεκτροκίνηση. Πιο συγκεκριμένως, η αυξανομένη χρήσις του νικελίου σε συγκεκριμένες χημείες μπαταριών ιόντων λιθίου που χρησιμοποιούνται στα ηλεκτρικά οχήματα και στα συστήματα αποθηκεύσεως ενεργείας έχει μεταβάλει τις προοπτικές της αγοράς.

Μάλιστα, η παγκόσμιος προσπάθεια περιορισμού των εκπομπών άνθρακος και η ταχεία ανάπτυξις των ανανεωσίμων πηγών ενεργείας δημιουργούν ηυξημένες ανάγκες για αποθήκευση και ηλεκτροκίνηση. Έτσι, ένα μέταλλο που επί δεκαετίες συνεδέετο κυρίως με την παραδοσιακή βιομηχανία ευρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της νέας ενεργειακής οικονομίας.

Η αλλαγή δεν αφορά μόνον στην ζήτηση. Αφορά και στην ίδια την παραγωγή. Όπως ανέδειξε ο Δρ Ταμπούρης, τις τελευταίες τέσσερεις δεκαετίες η παγκόσμιος βιομηχανία νικελίου μετεκινήθη σταδιακώς προς την αξιοποίηση λατεριτικών κοιτασμάτων, καθώς η εξάντλησις νέων θειούχων κοιτασμάτων περιόρισε τις δυνατότητες αναπτύξεως από τις παραδοσιακές πηγές.

Χώρες μάλιστα όπως η Ινδονησία, οι Φιλιππίνες, η Αυστραλία, η Βραζιλία και η Νέα Καληδονία απέκτησαν ισχυρότερη παρουσία στην παγκόσμιο παραγωγή. Ιδιαιτέρως χαρακτηριστική είναι η περίπτωσις της Ινδονησίας, η οποία εντός περίπου μίας δεκαετίας εξελίχθη στον μεγαλύτερο παραγωγό νικελίου παγκοσμίως.

Η εξέλιξις αυτή δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο της αγοράς. Αποτυπώνει την νέα γεωπολιτική των πρώτων υλών. Η πρόσβασις σε κρίσιμα μέταλλα, ο έλεγχος των αλυσίδων εφοδιασμού και η δυνατότης μεταποιήσεως της πρώτης ύλης αποκτούν πλέον στρατηγική σημασία για την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών.

Η μεταμόρφωσις του κλάδου δεν θα ήταν δυνατή άνευ της τεχνολογικής προόδου, συμφώνως με τον κ. Ταμπούρη. Σημαντική εξέλιξη, όπως είπε, αποτελεί η υδρομεταλλουργική κατεργασία υψηλής πιέσεως, γνωστή ως HPAL (High Pressure Acid Leaching), η οποία επιτρέπει την αποτελεσματικώτερη αξιοποίηση λατεριτικών κοιτασμάτων χαμηλότερης περιεκτικότητος και την παραγωγή ενδιαμέσων προιόντων υψηλής καθαρότητος, καταλλήλων για την αλυσίδα παραγωγής υλικών μπαταριών.

Παραλλήλως, η ανάπτυξις προιόντων όπως το Nickel Pig Iron (NPI), το Mixed Hydroxide Precipitate (MHP) και το Nickel Matte εδημιούργησε νέες δυνατότητες στην παραγωγή και στην εφοδιαστική αλυσίδα του νικελίου.

Η τεχνολογία επομένως δεν περιορίζεται στην βελτίωση της παραγωγικότητος. Καθορίζει πλέον ποια κοιτάσματα μπορούν να αξιοποιηθούν, με ποιο οικονομικό κόστος και, κυρίως, με ποιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Το δύσκολο στοίχημα της βιωσιμότητος

Εδώ ευρίσκεται όμως και μία εκ των μεγαλυτέρων αντιφάσεων της πρασίνης μεταβάσεως. Δηλαδή τα μέταλλα που απαιτούνται για την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών πρέπει και τα ίδια να παράγονται με ολοένα αυστηροτέρους περιβαλλοντικούς όρους. Αναποφεύκτως λοιπόν η βιωσιμότης απετέλεσε κεντρικό θέμα της παρουσιάσεως του Δρ. Ταμπούρη.

Όπως είπε, η σύγχρονος βιομηχανία νικελίου καλείται να περιορίσει το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα μέσω της αξιοποιήσεως μεταλλευτικών και μεταλλουργικών υποπροιόντων, της ανακτήσεως ενεργείας, της βελτιώσεως των συστημάτων ελέγχου αερίων εκπομπών και επεξεργασίας υγρών αποβλήτων, αλλά και της αποκαταστάσεως των μεταλλευτικών χώρων.

Στο ίδιο πλαίσιο, όπως ετόνισε ο Δρ Ταμπούρης, εντάσσεται η εφαρμογή των αρχών ESG, καθώς η περιβαλλοντική επίδοσις, η κοινωνική διάστασις και η εταιρική διακυβέρνησις αποτελούν πλέον βασικά κριτήρια για την λειτουργία και την αξιολόγηση της βιομηχανίας.

Στο πλαίσιο αυτής της διεθνούς εικόνος, συμφώνως με τον κ. Ταμπούρη, η παρουσία της ΛΑΡΚΟ έχει ιδιαίτερη σημασία. Από την ίδρυσή της το 1963, η εταιρεία εξελίχθη σε έναν εκ των σημαντικωτέρων παραγωγών σιδηρονικελίου διεθνώς και, επί πολλά έτη, απετέλεσε τον μοναδικό παραγωγό σιδηρονικελίου στην Ευρωπαική Ένωση.

Η αξιοποίησις ελληνικών λατεριτικών κοιτασμάτων και η ανάπτυξις ενός ολοκληρωμένου δικτύου μεταλλείων και μεταλλουργικής παραγωγής συνέδεσαν την δραστηριότητά της με την ανάπτυξη της ελληνικής βιομηχανίας, αλλά και με την ευρωπαική ανάγκη για πρόσβαση σε κρισίμους πρώτες ύλες. Ωστόσο, η παρουσία της εταιρείας στο CEMEPE, μέσω της επιστημονικής εργασίας του Δρος Ταμπούρη, ανέδειξε και μια ευρύτερη διάσταση.

Τον ρόλο της ελληνικής επιστημονικής και μεταλλουργικής τεχνογνωσίας στην συζήτηση για το μέλλον των κρισίμων πρώτων υλών στην Ευρώπη. Άλλως τε, το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η κάλυψις της αυξανομένης ζητήσεως.

Οι διεθνείς προβλέψεις που επαρουσιάσθησαν δεικνύουν ότι η παγκόσμιος κατανάλωσις νικελίου αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται έως το 2050, κυρίως λόγω της ηλεκτροκινήσεως, της αποθηκεύσεως ενεργείας και της αναπτύξεως των ανανεωσίμων πηγών.

Η απάντησις όμως δεν μπορεί να είναι μόνο περισσότερη εξόρυξις. Θα πρέπει να είναι και πιο αποδοτική, πιο καθαρή και περισσότερο κυκλική παραγωγή. Η ανακύκλωσις νικελίου, η ανάκτησις πολυτίμων μετάλλων από μεταλλουργικά υποπροιόντα, η μείωσις των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακος και η μεγαλύτερη αξιοποίησις ανανεωσίμων πηγών ενεργείας μπορούν να αλλάξουν σταδιακώς το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του κλάδου.

Παραλλήλως, οι υδρομεταλλουργικές τεχνολογίες δημιουργούν προοπτικές για την ανάκτηση νικελίου και κοβαλτίου από λατερίτες χαμηλότερης περιεκτικότητος, ανοίγοντας νέους δρόμους για την αξιοποίηση πόρων που μέχρι προ τινος εθεωρούντο λιγώτερο ελκυστικοί.

(από την εφημερίδα «ΤΑ ΕΣΤΙΑ»)

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο