Το ποσό οριστικοποιήθηκε μετά τη σημαντική μείωση των αιτημάτων της Ουγγαρίας και της Ιταλίας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Security Action for Europe (SAFE), συνολικού ύψους 150 δισ. ευρώ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει σύντομα σε δεύτερη πρόσκληση υποβολής αιτήσεων, μετά την έγκριση του σχεδίου δαπανών της Ουγγαρίας, το οποίο ήταν το τελευταίο που παρέμενε σε εκκρεμότητα.
Η σημερινή εικόνα διαφέρει σημαντικά από εκείνη του Αυγούστου του 2025, όταν οι Βρυξέλλες εκτιμούσαν ότι η ζήτηση θα ξεπερνούσε κατά πολύ τα διαθέσιμα 150 δισ. ευρώ.
Τελικά, οι αιτήσεις από 19 κράτη-μέλη υπερέβησαν το συνολικό ποσό κατά περίπου 40 δισ. ευρώ.
Ωστόσο, οι εθνικές εκλογές και οι πιέσεις στα δημόσια οικονομικά ενδέχεται να κάνουν τις κυβερνήσεις πιο επιφυλακτικές απέναντι στην ανάληψη πρόσθετου χρέους. Σύμφωνα με διπλωμάτες της ΕΕ, οι όροι του δεύτερου γύρου δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί, γεγονός που δυσκολεύει τις κυβερνήσεις να αποφασίσουν αν θα υποβάλουν νέες αιτήσεις.
Η Επιτροπή πρέπει να δημοσιεύσει τη δεύτερη πρόσκληση έως το τέλος Δεκεμβρίου. Σε αντίθεση με τον πρώτο γύρο, κατά τον οποίο οι χώρες μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα δάνεια για εθνικές συμβάσεις προμηθειών έως τον Μάιο του 2026, τα υπόλοιπα κονδύλια θα πρέπει να διατεθούν αποκλειστικά για κοινές προμήθειες.
Η Πολωνία αξιοποίησε την ευελιξία του πρώτου γύρου, εξασφαλίζοντας 43,7 δισ. ευρώ, τη μεγαλύτερη εθνική κατανομή, και προχωρώντας γρήγορα στην υπογραφή συμβάσεων. Η Βαρσοβία έχει δηλώσει ότι το 90% των χρημάτων θα κατευθυνθεί σε πολωνικές εταιρείες.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες εξετάζουν το ενδεχόμενο να αξιοποιηθεί μέρος των αδιάθετων κονδυλίων για την ενίσχυση της ουκρανικής άμυνας. Τον Ιούλιο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε προτείνει ότι περίπου 10 δισ. ευρώ από τα αδιάθετα δάνεια SAFE θα μπορούσαν να κατευθυνθούν προς το Κίεβο, κατά τη διάρκεια επίσημης επίσκεψής της στην Ουκρανία.
Ο επίτροπος Άμυνας, Άντριους Κουμπίλιους, αναφέρθηκε στο πρόγραμμα αντιβαλλιστικών πυραύλων Freyja ως μία από τις πρωτοβουλίες που εξετάζονται ενόψει της δεύτερης πρόσκλησης SAFE. Το θέμα συζητήθηκε σε συνάντηση της ομάδας E5 στο Παρίσι αυτή την εβδομάδα.
Οι πιθανοί ενδιαφερόμενοι
Η επιδείνωση της κατάστασης ασφαλείας στη Μαύρη Θάλασσα ενδέχεται να οδηγήσει τη Ρουμανία στην αναζήτηση πρόσθετων δανείων. Το Βουκουρέστι έχει ήδη εξασφαλίσει 16,7 δισ. ευρώ από το SAFE.
Σύμφωνα με πηγές αξιωματούχων, η συμμετοχή της Ρουμανίας σε δεύτερο γύρο είχε εξεταστεί από την προηγούμενη κυβέρνηση. Ωστόσο, η πρόταση θα πρέπει πλέον να αξιολογηθεί εκ νέου σε πολιτικό επίπεδο.
Ενδιαφέρον έχει εκδηλώσει και η Ελλάδα, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές στην Αθήνα. Η χώρα είχε προηγουμένως επιχειρήσει, χωρίς επιτυχία, να αυξήσει κατά αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ την αρχική κατανομή της από τα αμυντικά δάνεια SAFE.
Την ίδια ώρα, η Πολωνία συζητά τους όρους μιας ενδεχόμενης νέας αίτησης, όπως δήλωσε αυτή την εβδομάδα στα πολωνικά μέσα ενημέρωσης η υφυπουργός Άμυνας, Μαγκνταλένα Σομπκοβιάκ-Τσαρνέτσκα. Ενδιαφέρον για τα υπόλοιπα κονδύλια έχει εκφράσει και η Ιρλανδία.
Αντίθετα, η Ιταλία, η οποία έχει ήδη μειώσει το αρχικό αίτημά της, θεωρείται απίθανο να συμμετάσχει στον δεύτερο γύρο.