Μια άσκηση κρίσιμης σημασίας για την επόμενη ενεργειακή ημέρα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης «τρέχουν» κατά το διάστημα αυτό οι Διαχειριστές των συστημάτων φυσικού αερίου που εμπλέκονται στο project του Κάθετου Διαδρόμου.
Η άσκηση πραγματοποιείται με φόντο την αντίστροφη μέτρηση προς την πλήρη διακοπή των ροών αερίου από τη Ρωσία, που προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο έως την 1η Νοεμβρίου 2027.
Σχεδόν δύο μήνες μετά την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης στη Θεσσαλονίκη, που σηματοδότησε την επέκταση του project προς τα Δυτικά Βαλκάνια με την ένταξη της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας, οι τεχνικές ομάδες των έντεκα εμπλεκόμενων Διαχειριστών εργάζονται για την κατάρτιση ενός κοινού ενεργειακού μοντέλου για το σύνολο της περιοχής, με στόχο την αποτύπωση των μελλοντικών αναγκών σε φυσικό αέριο και τον προσδιορισμό των δυνατοτήτων κάλυψής τους.
Η άσκηση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, που, έχοντας αυξήσει την εξαγωγική της δυναμικότητα στα 8,5 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως, φιλοδοξεί να καταστεί κόμβος διαμετακόμισης LNG, αμερικανικής κυρίως προέλευσης, προς την ευρύτερη περιοχή. «Σήμα» σε αυτή την κατεύθυνση έστειλε η πρόσφατη ανακοίνωση του ΔΕΣΦΑ για αύξηση των εξαγωγών φυσικού αερίου από την Ελλάδα κατά 169% το εννεάμηνο του 2026, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Αλλά και η ετήσια δημοπρασία του Ιουλίου, η πρώτη υπό το νέο εμπορικό καθεστώς του Διαδρόμου, κατά την οποίαν δεσμεύτηκε περίπου το 46% της διαθέσιμης δυναμικότητας στο σημείο διασύνδεσης του Σιδηροκάστρου για τα έτη αερίου 2026-2027 έως 2029-2030.
Μεταξύ των εταιρειών που εξασφάλισαν δυναμικότητα περιλαμβάνονται η Metlen, με 20 GWh ημερησίως, καθώς και η ΔΕΠΑ Εμπορίας, η οποία συμμετείχε στη δημοπρασία σε συντονισμό με την Atlantic SEE LNG Trade, την κοινοπραξία του ομίλου AKTOR (60%) και της ΔΕΠΑ Εμπορίας (40%). Η δυναμικότητα που καταχωρήθηκε στο σχήμα ανέρχεται σε περίπου 13.000 MWh ημερησίως ή 4,7 TWh σε ετήσια βάση.
Χαρτογράφηση
Στο επίκεντρο της εν εξελίξει χαρτογράφησης, όπως ανέφερε στο 8ο Renewable Forum ο ανώτατος διευθυντής Στρατηγικής και Ανάπτυξης του ΔΕΣΦΑ, Μιχάλης Θωμαδάκης, βρίσκεται η πληρέστερη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών μεταφοράς και αποθήκευσης μέσα από την ενοποίηση του τρόπου πρόσβασης στα επιμέρους εθνικά δίκτυα. Η άσκηση λαμβάνει άλλωστε υπόψη τις εξελίξεις στα ηλεκτρικά συστήματα των εμπλεκόμενων χωρών, ιδίως την αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ και τις πρόσθετες ανάγκες σε φυσικό αέριο που αναμένεται να προκύψουν λόγω της αντικατάστασης παλαιών λιγνιτικών μονάδων από μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν το εν λόγω ορυκτό καύσιμο.
Πρόκειται, όπως τόνισε, για μια άσκηση πρωτόγνωρη ως προς την έκτασή της, που θα επιτρέψει να προσδιοριστούν και οι ανάγκες για πρόσθετες υποδομές - σε συνεργασία με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές, τις κυβερνήσεις και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Αγώνας δρόμου
Η κινητοποίηση των διαχειριστών και των εταιρειών εντάσσεται σε ένα ιδιαίτερα πιεστικό χρονοδιάγραμμα, καθώς η πλήρης διακοπή των ροών από τη Ρωσία θα απαιτήσει την ενεργοποίηση όλων των εναλλακτικών οδεύσεων τροφοδοσίας για να αντικατασταθούν τα περίπου 20 δισ. κυβικά μέτρα αερίου που θα εκλείψουν. Εξελίσσεται δε με φόντο τις αναταράξεις που προκάλεσαν το τελευταίο διάστημα τα δημοσιεύματα σχετικά με τον ρόλο και τους χειρισμούς της πρώην πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, που οδήγησαν στην αποπομπή της. Οι σχετικές αναφορές προκάλεσαν αντιδράσεις ιδίως στη Ρουμανία, καθώς η Γκίλφοϊλ φέρεται, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, να είχε υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ παρενέβησαν για να ανατραπεί η κυβέρνηση του Βουκουρεστίου.
(από την εφημερίδα «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»)
Όπως πάντως επισημαίνεται αρμοδίως, ο Διάδρομος αποτελεί μια πρωτοβουλία που είχε δρομολογηθεί πολύ πριν από την ανάληψη καθηκόντων της Αμερικανίδας πρέσβειρας και εξακολουθεί να προχωρά μετά την αποχώρησή της.
Ενδεικτική είναι η πρόσφατη δημόσια τοποθέτηση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, ο οποίος χαρακτήρισε την επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου «εθνική υπόθεση». Όπως επισήμανε, ο σχεδιασμός είχε ξεκινήσει αρκετά χρόνια νωρίτερα, αποκτώντας ιδιαίτερη δυναμική από τον Μάρτιο του 2025 υπό το βάρος της ευρωπαϊκής απόφασης για πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.
«Κλειδί» για τις αγορές της Βαλκανικής το στρατηγικό project
Σύμφωνα με τον υπουργό, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες, μαζί με την Πολωνία, που αναγνώρισαν τη δυνατότητα αξιοποίησης της γεωγραφικής τους θέσης και των ενεργειακών τους υποδομών για την κάλυψη των αναγκών της ευρύτερης περιοχής. Ακολούθησε η προσπάθεια αντιμετώπισης σημαντικών ρυθμιστικών εμποδίων, με αποτέλεσμα τη διεύρυνση των διαθέσιμων διαδρομών μεταφοράς φυσικού αερίου και τη διαμόρφωση νέων εμπορικών προϊόντων.
Όπως υπενθύμισε ο κ. Παπασταύρου, κατά την εκκίνηση της προσπάθειας επιτάχυνσης του έργου υπήρχαν μόνο οι διαδρομές Route 1 και Route 2, ενώ τα διαθέσιμα προϊόντα αφορούσαν αποκλειστικά μηνιαία συμβόλαια με προορισμό την Ουκρανία. Έκτοτε προστέθηκε το Route 3, ενώ αναπτύχθηκαν δυνατότητες μεταφοράς προς περισσότερες χώρες με συμβόλαια μηνιαίας, τριμηνιαίας και ετήσιας διάρκειας.
Ο υπουργός έθεσε παράλληλα τον Κάθετο Διάδρομο σε ένα ευρύτερο γεωοικονομικό πλαίσιο, κάνοντας λόγο για τη δυνατότητα δημιουργίας μιας ενιαίας αγοράς περίπου 100 εκατομμυρίων ανθρώπων, με τη συμμετοχή της Ελλάδας και χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Όπως τόνισε, το εγχείρημα εκκινεί από την ενεργειακή τροφοδοσία, αλλά μπορεί να επεκταθεί στο εμπόριο και στις μεταφορές, αναδεικνύοντας την Ελλάδα σε πύλη εισόδου προς την ευρύτερη περιοχή.
(από την εφημερίδα «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»)