Εξηγεί ότι η παραπομπή αφορά τη μη υποβολή των αποβλήτων σε κατάλληλη επεξεργασία πριν από την υγειονομική τους ταφή, κυρίως σε σχέση με τη διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων της επαρχίας Πάφου, καθώς και γενικότερα τη μη δημιουργία ολοκληρωμένου και κατάλληλου δικτύου εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων στην Κύπρο.
Το Υπουργείο επισημαίνει, ότι οι προκλήσεις στη διαχείριση των αποβλήτων είναι υπαρκτές και καταβάλλεται συστηματική προσπάθεια για την αντιμετώπισή τους μέσα από συγκεκριμένο σχεδιασμό, ο οποίος περιλαμβάνει τόσο άμεσες παρεμβάσεις όσο και την υλοποίηση του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για τη μετάβαση σε ένα σύγχρονο και βιώσιμο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων.
Σύμφωνα με το Υπουργείο, ο άμεσος σχεδιασμός αφορά αναγκαίες παρεμβάσεις για τη λειτουργία και αναβάθμιση των ΟΕΔΑ Πεντακώμου και Κόσιης και βασική επιδίωξη είναι οι σχετικές υποδομές που θα δημιουργηθούν το επόμενο διάστημα, ως μεταβατική λύση, να μπορούν, στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, να αξιοποιηθούν και στο μελλοντικό σύστημα διαχείρισης αποβλήτων, ώστε οι επενδύσεις να έχουν μακροπρόθεσμη αξία.
Όσον αφορά την επαρχία Πάφου, το Υπουργείο αναφέρει ότι άμεσος στόχος είναι η ανάπτυξη υποδομών που θα συμβάλουν στη μείωση των αποβλήτων που οδηγούνται προς διάθεση ως σύμμεικτα δημοτικά απόβλητα, μέσω της εκτροπής τόσο των ανακυκλώσιμων υλικών όσο και των οργανικών αποβλήτων.
“Οι προωθούμενες λύσεις είναι ολοκληρωμένες και πολυδιάστατες και αφορούν το σύνολο της Κύπρου, περιλαμβανομένων των απομακρυσμένων κοινοτήτων. Η επιτυχία των δράσεων αυτών εξαρτάται, ωστόσο, από τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων”, τονίζεται.
Αναφέρεται, παράλληλα, ότι έμφαση δίδεται στην επέκταση της χωριστής συλλογής των επιμέρους ρευμάτων αποβλήτων, στη βέλτιστη αξιοποίηση των διαθέσιμων υποδομών και στην προώθηση πρακτικών, που συμβάλλουν άμεσα στην αύξηση της ανακύκλωσης και στη μείωση της υγειονομικής ταφής.
“Η μετάβαση σε ένα σύγχρονο και βιώσιμο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων αποτελεί κοινό εθνικό στόχο και κοινή ευθύνη όλων μας”, σημειώνεται στην ανακοίνωση.
«Δεν αποτελεί έκπληξη» λέει ο ΕΟΑ Λευκωσίας
Η παραπομπή της Κύπρου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Δικαστήριο της ΕΕ για τη διαχείριση αποβλήτων δεν αποτελεί έκπληξη αλλά κατάληξη καθυστερήσεων και λανθασμένων αποφάσεων, παρά την προειδοποιητική επιστολή του 2021 και την αιτιολογημένη γνώμη του 2024, αναφέρει σε ανακοίνωση ο ΕΟΑ Λευκωσίας.
Σημειώνει πως “ακόμη και με τη θεσμοθέτηση των ΕΟΑ, ο σχεδιασμός του κράτους παραμένει ελλιπής” και πως “για αυτή την αποτυχία δεν ευθύνεται ο πολίτης, ο οποίος έχει ήδη επωμισθεί το κόστος. Από το 2012 το τέλος εισόδου στις ΟΕΔΑ αυξήθηκε από €7 σε €40 τον τόνο, χωρίς να υλοποιηθούν οι στόχοι για τους οποίους ζητήθηκε η επιβάρυνση, όπως το ‘Πληρώνω Όσο Πετώ’».
Ο ΕΟΑ Λευκωσίας θέτει ερωτήματα όπως με ποιο γνώμονα θα αποδεχθεί ο πολίτης νέες επιβαρύνσεις, όταν οι προηγούμενες δεν οδήγησαν σε αποτέλεσμα, ποιός εγγυάται ότι οι υποδομές που θα περάσουν στους ΕΟΑ θα είναι τεχνικά και οικονομικά βιώσιμες και πότε θα ολοκληρωθούν οι εκκρεμείς υποδομές και το πλαίσιο για την επαναχρησιμοποίηση υλικών, που βαρύνουν το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος;
Αναφέρει πως “είναι έτοιμος να αναλάβει το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί, απαιτεί όμως ολοκληρωμένο σχεδιασμό, λειτουργικές υποδομές και ουσιαστική συμμετοχή στις αποφάσεις”.
“Το κράτος οφείλει να αποδείξει ικανότητα υλοποίησης με μετρήσιμα αποτελέσματα, πριν από οποιοδήποτε νέο κόστος για τους πολίτες“, καταλήγει η ανακοίνωση.
Περιορισμένη η αξιοποίηση πόρων για την κυκλική οικονομία στην Κύπρο
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με μελέτη του Ευρωκοινοβουλίου που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή, στην Κύπρο καταγράφεται περιορισμένη αξιοποίηση των πόρων της Πολιτικής Συνοχής που προορίζονται για την κυκλική οικονομία.
Η μελέτη, με τίτλο «Circular Economy and Cohesion Policy Funds», εκπονήθηκε κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής Περιφερειακής Ανάπτυξης (REGI) του Ευρωκοινοβουλίου και εξετάζει τις χρηματοδοτήσεις, την πρόοδο υλοποίησης και τη γεωγραφική κατανομή των επενδύσεων για την κυκλική οικονομία στο πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Κύπρος, η Κροατία και η Ισπανία εμφανίζουν «πολύ περιορισμένη χρηματοδοτική ενεργοποίηση», με βάση τα ποσοστά ανάληψης δεσμεύσεων και δαπανών για τους προγραμματισμένους πόρους της κυκλικής οικονομίας. Αντίθετα, η Ολλανδία, η Τσεχία, η Φινλανδία, η Αυστρία και το Βέλγιο εμφανίζουν συγκριτικά υψηλότερα ποσοστά δεσμεύσεων και δαπανών.
Σε ό,τι αφορά τον προσανατολισμό των παρεμβάσεων, η Κύπρος περιλαμβάνεται, μαζί με την Ουγγαρία, τη Λετονία, τη Μάλτα και τη Ρουμανία, στις χώρες με κεντρικά οργανωμένα συστήματα στα οποία η στήριξη επικεντρώνεται κυρίως στις περιβαλλοντικές υποδομές.
Περισσότερο ορατή η στήριξη για την κυκλική οικονομία
Σε επίπεδο ΕΕ, περίπου 12,7 δισ. ευρώ προορίζονται για την κυκλική οικονομία την περίοδο 2021-2027 μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, του Ταμείου Συνοχής και του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης. Το ποσό αντιστοιχεί στο 3,3% του συνολικού χαρτοφυλακίου των τριών ταμείων, ύψους 380 δισ. ευρώ.
Η μελέτη διαπιστώνει ότι η στήριξη προς την κυκλική οικονομία έχει γίνει περισσότερο ορατή στη χρηματοδότηση της ΕΕ, ωστόσο παραμένει άνισα κατανεμημένη κατά μήκος του κύκλου ζωής των προϊόντων και των υλικών. Συγκεκριμένα, το 48,4% των προγραμματισμένων πόρων κατευθύνεται σε δραστηριότητες ανάκτησης και διαχείρισης αποβλήτων, το 32,9% σε παρεμβάσεις στο στάδιο του σχεδιασμού και της παραγωγής, το 11,7% σε έρευνα και καινοτομία και το 7% σε δράσεις που σχετίζονται με δευτερογενείς πρώτες ύλες
Σημειώνεται ότι δραστηριότητες που αποσκοπούν στην παράταση της ζωής των προϊόντων παραμένουν περιορισμένα ορατές στα προγράμματα. Η παράταση της διάρκειας ζωής προϊόντων εντοπίζεται ρητά μόλις στο 1,3% των προγραμμάτων που εξετάστηκαν, οι υποδομές επαναχρησιμοποίησης και επισκευής στο 7,2% και τα κυκλικά επιχειρηματικά μοντέλα στο 3,9%.
Ως προς την υλοποίηση, έως τον Μάρτιο του 2026 είχε δεσμευθεί το 50,8% των πόρων που είχαν προγραμματιστεί για την κυκλική οικονομία και είχε δαπανηθεί το 8,6%. Για το σύνολο των χαρτοφυλακίων των τριών ταμείων, τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 57% και 11,8%.
Η μελέτη εντοπίζει μεταξύ των εμποδίων στην υλοποίηση την ανεπαρκή ωρίμανση έργων, διοικητικούς και διαδικαστικούς περιορισμούς, καθώς και περιορισμένη ετοιμότητα δικαιούχων, αγορών ή τοπικών συστημάτων.
Για την περίοδο 2028-2034, η μελέτη εισηγείται, μεταξύ άλλων, να διατηρηθεί διακριτή η κυκλική οικονομία στα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης, να εξισορροπηθεί η στήριξη σε όλο τον κύκλο ζωής των προϊόντων, να ενισχυθεί η ζήτηση για κυκλικά προϊόντα και δευτερογενείς πρώτες ύλες και να δοθεί ουσιαστικός ρόλος στις περιφερειακές και τοπικές αρχές. Ζητούν επίσης καλύτερο συντονισμό των ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών χρηματοδοτικών εργαλείων και σύνδεση των επενδύσεων με δεξιότητες, απασχόληση, επαναχρησιμοποίηση και επισκευή.