Σχεδόν δύο χρόνια μετά την αρχική επιβολή κυρώσεων κατά της Gazprom από την κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν, το ιδιοκτησιακό καθεστώς της σερβικής NIS παραμένει θολό. Τον Ιανουάριο του 2025, όταν η Ουάσιγκτον είχε ανακοινώσει ένα νέο πακέτο κυρώσεων κατά του ρωσικού κολοσσού Gazprom, το Βελιγράδι είχε δηλώσει έτοιμο να προωθήσει αλλαγές. Επί του παρόντος, η NIS ελέγχεται κατά 56,16% από τη Gazprom και τις θυγατρικές της, με το 29,9% να ανήκει στο σερβικό δημόσιο, και το υπόλοιπο 13,94% σε ιδιωτικούς μετόχους. Η σερβική ηγεσία είχε ανακοινώσει προ αρκετών μηνών ότι έχει καταλήξει σε συμφωνία με την ουγγρική MOL για την αγορά του μεριδίου της Gazprom, με τη Μόσχα να εμφανίζεται πρόθυμη να οριστικοποιήσει την πώληση.
Ωστόσο, οι διαδικασίες έχουν καθυστερήσει έκτοτε, με τη NIS να αιτείται συνεχώς νέες παρατάσεις για την εξαίρεσή της από το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ. Η πιο πρόσφατη παράταση είχε χορηγηθεί στα τέλη Αυγούστου και λήγει στα τέλη Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με τα στελέχη της NIS, η ομαλή λειτουργία της εταιρείας αποτελεί προϋπόθεση για τη σταθερότητα στη Σερβία, μιας και αυτή προμηθεύει το 80% της εγχώριας αγοράς, ενώ το διυλιστήριό της στο Πάντσεβο συνιστά ουσιαστικά μία ενεργειακή υποδομή στρατηγικής σημασίας για τη χώρα.
Η σημασία του συγκεκριμένου διυλιστηρίου δεν μπορεί να υποτιμηθεί, ειδικά κατά την τρέχουσα ενεργειακή κρίση. Προ ολίγων εβδομάδων, η κυβέρνηση διέταξε το διυλιστήριο να αυξήσει την ημερήσια παραγωγή του από τους 9.500 τόνους στους 13.000 τόνους. Αυτό συνδέεται με την αδυναμία των εμπόρων να εισάγουν καύσιμα στη Σερβία, αφενός, λόγω των υψηλών τιμών και αφετέρου, εξαιτίας της πτώσης της στάθμης του Δούναβη τους προηγούμενους μήνες. Ως εκ τούτου, το Βελιγράδι αναγκάστηκε να απελευθερώσει 23.000 τόνους καυσίμων τον Αύγουστο, ενώ νωρίτερα σήμερα ανακοίνωσε την απελευθέρωση 5.000 τόνων ντίζελ.
Η κίνηση έρχεται σε μία κρίσιμη στιγμή, με τους αγρότες να ετοιμάζονται για τη συγκομιδή των σοδειών τους, με τη Σερβία να εξάγει εκατομμύρια τόνους αγροτικών προϊόντων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.