Σήμα κινδύνου εκπέμπουν οι φορείς της βιομηχανίας για τις επιπτώσεις που έχει η ενεργειακή κρίση, ιδιαίτερα στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, και ζητούν από την κυβέρνηση να αξιοποιήσει ευρωπαϊκά εργαλεία στήριξης, όπως έχουν κάνει και άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Οι κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη έχουν λάβει μέτρα για την ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, από μείωση φόρων και επιδόματα έως έκτακτη φορολόγηση κερδών της πετρελαϊκής βιομηχανίας. Ταυτόχρονα όλες ζητούν να υπάρξει μια συντονισμένη ευρωπαϊκή αντίδραση, διαφωνούν, ωστόσο, στο περιεχόμενό της.
Μέτρα στήριξης για το ενεργειακό κόστος ζητάει η βιομηχανία
Το ενεργειακό κόστος επιστρέφει ως μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής βιομηχανίας, με τις επιχειρήσεις να ανεβάζουν τους τόνους και να ζητούν από την κυβέρνηση άμεση ενεργοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών εργαλείων στήριξης, που αξιοποιούνται ήδη από άλλες χώρες.

Υπό τον κίνδυνο διεύρυνσης του χάσματος ανταγωνιστικότητας με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η ενεργοβόρος βιομηχανία συγκροτεί ενιαίο μέτωπο πίεσης προς την κυβέρνηση για τη λήψη άμεσων μέτρων στήριξης. Με κοινή παρέμβασή τους 16 περιφερειακοί βιομηχανικοί σύνδεσμοι, επιμελητήρια, ενώσεις και κλαδικοί φορείς προειδοποιούν για τις σοβαρές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει μια ανεξέλεγκτη άνοδος των τιμών ενέργειας ενόψει του χειμώνα, τόσο στην παραγωγική βάση όσο και ευρύτερα στην οικονομία και στην κοινωνία.
Βασικό αίτημα, η ενεργοποίηση του ειδικού ευρωπαϊκού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων (CISAF) για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με τους βιομηχανικούς συνδέσμους, περισσότερες από 700 ελληνικές μεταποιητικές μονάδες έντασης ενέργειας, οι οποίες αποτελούν σημαντικό πυλώνα της παραγωγής, των εξαγωγών και της απασχόλησης, παραμένουν εκτεθειμένες στις έντονες διακυμάνσεις και στις αυξήσεις των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να διαθέτουν αντίστοιχο πλαίσιο προστασίας με εκείνο που εφαρμόζεται σε ανταγωνιστικές ευρωπαϊκές οικονομίες.
Την ίδια ώρα, χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Βουλγαρία, η Σλοβενία, η Αυστρία και η Ιρλανδία αξιοποιούν νέα ευρωπαϊκά εργαλεία για την προστασία της βιομηχανικής βάσης τους και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεών τους, επισημαίνουν οι φορείς σε κοινό δελτίο Τύπου που δημοσιοποίησαν χθες με αποδέκτρια την κυβέρνηση.
Η πίεση προς την κυβέρνηση αναμένεται, μάλιστα, να κλιμακωθεί στις 6 Οκτωβρίου από πλευράς ΣΕΒ με παρέμβαση του προέδρου του Σπύρου Θεοδωρόπουλου κατά τη γενική συνέλευση του Συνδέσμου, στην οποία επίσημος προσκεκλημένος θα είναι ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Κεντρικό αίτημα της βιομηχανίας είναι η ενεργοποίηση του ειδικού ευρωπαϊκού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων (CISAF) για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, όπως αυτό διευρύνθηκε και ενισχύθηκε μετά την κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή (METSAF).
Ισότιμοι όροι
Το εργαλείο προβλέπει τη δυνατότητα μείωσης του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για περίοδο τριών ετών σε βιομηχανίες που είναι εκτεθειμένες στον διεθνή ανταγωνισμό, υπό την προϋπόθεση ότι οι επιχειρήσεις θα επανεπενδύσουν το 50% της ενίσχυσης σε έργα που υπηρετούν την πράσινη μετάβαση. «Η βιομηχανία δεν ζητάει προνομιακή μεταχείριση. Ζητάει ισότιμους όρους με τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές της, ώστε να μπορέσει να διατηρήσει την παραγωγή, τις θέσεις εργασίας και να προβεί στις επενδύσεις που απαιτεί η πράσινη μετάβαση», αναφέρουν οι βιομηχανικοί φορείς. Η ελληνική βιομηχανία στηρίζει πλήρως τις επενδύσεις σε αποθήκευση, αυτοκατανάλωση, εξηλεκτρισμό και αναβάθμιση δικτύων. Ωστόσο οι διαρθρωτικές αυτές λύσεις απαιτούν χρόνο για να αποδώσουν. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται άμεσα εργαλεία προστασίας ώστε να μπορέσουν να παραμείνουν ανταγωνιστικές στην ευρωπαϊκή αγορά και να συνεχίσουν να επενδύουν, υπογραμμίζουν, δίνοντας μια έμμεση απάντηση στα κυβερνητικά μέτρα που ανακοινώθηκαν πρόσφατα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους κατά 30% στην τριετία 2027-2029.
Η βιομηχανία δεν έχει συμπεριληφθεί στα νέα μέτρα στήριξης έναντι της ενεργειακής κρίσης, με την κυβέρνηση να παραπέμπει στο πακέτο που είχε ανακοινωθεί τον περασμένο Απρίλιο, δηλαδή στη μείωση των χρεώσεων ΥΚΩ κατά 50% από 1ης Ιουλίου 2026 και στην αύξηση των συντελεστών για την αντιστάθμιση του έμμεσου κόστους CO2, που όμως αφορά έναν πολύ περιορισμένο αριθμό 40-50 επιχειρήσεων.
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη
Την ίδια στιγμή, σε σειρά ευρωπαϊκών χωρών η στήριξη της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας έχει αναδειχθεί σε βασική προτεραιότητα, με κυβερνήσεις να κινητοποιούν σημαντικούς πόρους είτε μέσω του CISAF είτε μέσω άλλων εθνικών μηχανισμών.
Η Γερμανία έχει κινητοποιήσει στο πλαίσιο του CISAF ένα πρόγραμμα 3,8 δισ. ευρώ για την επιδότηση της κατανάλωσης ρεύματος των ενεργοβόρων επιχειρήσεων για την περίοδο 2026-2028. Στο ίδιο πλαίσιο, η γειτονική Βουλγαρία διαθέτει 334 εκατ. ευρώ σε βάθος τριετίας παρέχοντας αντιστάθμιση έως 50% στην τιμή του ρεύματος για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις και η Σλοβενία έχει δεσμεύσει σε ανάλογο πρόγραμμα 90 εκατ. ευρώ για τρία χρόνια.
Ακολούθησαν η Ιρλανδία, ανακοινώνοντας τον Ιούλιο ένα εθνικό πρόγραμμα στήριξης της βιομηχανίας 300 εκατ. ευρώ, και η Πολωνία, η οποία στα τέλη Αυγούστου ανακοίνωσε ότι προωθεί στο πλαίσιο του CISAF πρόγραμμα 4,8 δισ. ζλότι (περίπου 1 δισ. ευρώ).
Στις 16 Σεπτεμβρίου η Αυστρία, επιδεικνύοντας άμεσα αντανακλαστικά απέναντι στο νέο ράλι τιμών που πυροδότησε η ένταση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε πακέτο 750 εκατ. ευρώ για την τριετία 2027-2029 (250 εκατ. τον χρόνο).
Αλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ισπανία, η Ολλανδία και η Ιταλία, προχώρησαν σε διαφορετικά μέτρα στήριξης των βιομηχανιών τους. Η Ισπανία επέλεξε τη μείωση κατά 80% των τελών μεταφοράς και διανομής ενέργειας για την ηλεκτροβόρο βιομηχανία, υπολογίζοντας το όφελος για τις επιχειρήσεις σε περίπου 200 εκατ. ευρώ.
Η Ολλανδία ενίσχυσε τον μηχανισμό αντιστάθμισης του έμμεσου κόστους άνθρακα με περισσότερα από 318 εκατ. ευρώ.
Η Ιταλία από την άλλη επιχειρεί να συνδυάσει το άμεσο όφελος με τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή μετάβαση. Μέσω του προγράμματος Energy Release 2.0 έχουν υπογραφεί 476 συμβάσεις για 22,5 TWh ετησίως, με τιμή αναφοράς 65 ευρώ/MWh για τα πρώτα τρία χρόνια, έναντι υποχρεώσεων για ανάπτυξη νέων ΑΠΕ.
Επιδοτήσεις και μειώσεις φόρων για την ελάφρυνση των νοικοκυριών στην Ευρώπη
Με διαφοροποιημένες παρεμβάσεις, ανάλογα με τα δημοσιονομικά περιθώρια αλλά και τις κοινωνικές πιέσεις που ασκούνται, ενόψει και κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων σε μεγάλα κράτη της Ευρώπης, οι εθνικές κυβερνήσεις επιχειρούν να «σβήσουν» τις μεγάλες αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και να περιορίσουν τις επιβαρύνσεις και τις πληθωριστικές πιέσεις.
Καθώς η κρίση εντείνεται ενόψει της χειμερινής περιόδου και μαζί της αυξάνονται οι φόβοι ότι η κρίση τιμών μπορεί να εξελιχθεί και σε πρόβλημα ασφάλειας εφοδιασμού, εντείνονται παράλληλα οι πιέσεις προς την Ε.Ε. για άμεσες παρεμβάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Την ίδια ώρα, πυκνώνουν οι έκτακτες συνεδριάσεις των αρμόδιων αρχών για την παρακολούθηση της κατάστασης, προκειμένου να ληφθούν επείγοντα μέτρα εφόσον χρειαστεί.
Η Ουγγαρία θα χορηγήσει 60 ευρώ ανά αυτοκίνητο σε χιλιάδες οδηγούς έως το τέλος του έτους, προκειμένου να περιορίσει τις επιπτώσεις από την εκτίναξη των τιμών των καυσίμων. Η ενίσχυση θα δοθεί στους ιδιοκτήτες περίπου ενός εκατομμυρίου πετρελαιοκίνητων αυτοκινήτων με ισχύ μικρότερη των 150 ίππων. [SHUTTERSTOCK]
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, ζήτησε χθες, με επιστολή του προς την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να καθυστερήσει κατά ένα χρόνο η εφαρμογή των νέων κανόνων για τις εκπομπές μεθανίου και να αυξηθεί η παραγωγή καυσίμων από τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, με στόχο την αύξηση της παραγωγής κηροζίνης και ντίζελ έως και κατά 20%.
Στο επίκεντρο των αιτημάτων βρίσκεται και η φορολόγηση των έκτακτων υπερκερδών των διυλιστηρίων από τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Πολωνία, την Πορτογαλία και την Αυστρία.
- Η Πολωνία, μάλιστα, προχώρησε στην επιβολή φόρου 60% στα υπερβάλλοντα έσοδα που έχουν οι πετρελαϊκές επιχειρήσεις μεταξύ Μαρτίου και Δεκεμβρίου 2026. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, το μέτρο αναμένεται να αποφέρει 1,06 δισ. δολάρια ετησίως. Τον Μάρτιο, η πολωνική κυβέρνηση είχε εισαγάγει πρόγραμμα πλαφόν στις τιμές των καυσίμων, το οποίο έληξε τον Ιούλιο και κόστισε στον προϋπολογισμό περίπου 1,25 δισ. δολάρια. Επιπλέον, μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ στα καύσιμα ίσχυσε κατά τις δύο τελευταίες εβδομάδες του Αυγούστου.
- Η Ουγγαρία θα χορηγήσει 60 ευρώ ανά αυτοκίνητο σε εκατοντάδες χιλιάδες οδηγούς έως το τέλος του έτους, προκειμένου να περιορίσει τις επιπτώσεις από την εκτίναξη των τιμών των καυσίμων. Η ενίσχυση, ύψους 60 ευρώ ανά μήνα έως τον Δεκέμβριο, θα δοθεί στους ιδιοκτήτες περίπου ενός εκατομμυρίου πετρελαιοκίνητων αυτοκινήτων με ισχύ μικρότερη των 150 ίππων.
- Η Κροατία ενεργοποίησε πρόγραμμα επιδοτήσεων ύψους 260 εκατ. ευρώ, με εφαρμογή από την 1η Οκτωβρίου. Περίπου 126 εκατ. ευρώ δεσμεύονται για το «πάγωμα» των τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας σε όλα τα νοικοκυριά, καθώς και στους δημόσιους φορείς, όπως σχολεία, νοσοκομεία και μουσεία. Αντίστοιχα, αμετάβλητες θα διατηρηθούν οι χρεώσεις ρεύματος για εταιρείες με εξαμηνιαία κατανάλωση έως 250.000 κιλοβατώρες. Παράλληλα, η κυβέρνηση του Ζάγκρεμπ κατευθύνει 44 εκατ. ευρώ για τη συγκράτηση του κόστους στο φυσικό αέριο και στη θέρμανση. Στο μέτωπο του πληθωρισμού, διατηρείται το πλαφόν στις τιμές 100 βασικών προϊόντων. Επιπλέον, εγκρίθηκαν κονδύλια ύψους 54,6 εκατ. ευρώ για επιδόματα σε ευάλωτους καταναλωτές ενέργειας και 2 εκατ. ευρώ για τους παρόχους κοινωνικών υπηρεσιών.
Από την 1η Οκτωβρίου το Βερολίνο μειώνει τον φόρο στα καύσιμα κατά 17 λεπτά το λίτρο – Το δημοσιονομικό κόστος εκτιμάται στα 2,5 δισ.
- Η αυστριακή κυβέρνηση ανακοίνωσε ένα ολοκληρωμένο πακέτο για τη μείωση του ενεργειακού κόστους επιχειρήσεων και νοικοκυριών, με ορίζοντα την περίοδο 2027-2029. Για συγκεκριμένη ετήσια κατανάλωση έως 2.900 κιλοβατώρες, η τιμή του ρεύματος θα περιορίζεται στα 10 λεπτά ανά κιλοβατώρα μέσω απευθείας έκπτωσης, εφόσον η χονδρεμπορική τιμή ξεπεράσει τα 165 ευρώ/MWh για τρεις συνεχόμενους μήνες και, ταυτόχρονα, η μέση καθαρή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά υπερβεί τα 16,5 λεπτά/kWh.
Σε παρεμβάσεις στο σκέλος της φορολογίας των καυσίμων έχουν προχωρήσει και άλλες χώρες, όπως η Σουηδία, η Ιρλανδία, η Ρουμανία, η Κύπρος, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Λετονία και η Λιθουανία.
Στο «κλαμπ» μπήκε τελευταία και η Γερμανία. Από την 1η Οκτωβρίου, το Βερολίνο θα εφαρμόσει μείωση του φόρου στα καύσιμα κατά 17 λεπτά το λίτρο, με το δημοσιονομικό κόστος να υπολογίζεται σε περίπου 2,5 δισ. ευρώ.
Τις μειώσεις των ειδικών φόρων στα καύσιμα, τις οποίες εφάρμοσε στην αρχή της κρίσης, έχει παρατείνει και η Ιταλία.
Η Γαλλία, λόγω των περιορισμένων δημοσιονομικών περιθωρίων, απέφυγε μια γενική μείωση φόρων και στράφηκε στη στοχευμένη στήριξη της παραγωγής, υπό την πίεση και των κινητοποιήσεων. Το Παρίσι έχει παρατείνει τις επιδοτήσεις καυσίμων για αγρότες, αλιείς και επιχειρήσεις κατασκευών έως το τέλος του έτους. Επιπλέον, η ρυθμιστική αρχή ενέργειας της χώρας εισηγήθηκε ρυθμιζόμενες χρεώσεις ρεύματος για τα νοικοκυριά, τουλάχιστον κατά 10% χαμηλότερες σε σχέση με τον Φεβρουάριο του 2025.
Λουξεμβούργο, Κύπρος, Κροατία, Σλοβακία και Μάλτα έχουν επίσης προχωρήσει σε σημαντικές παρεμβάσεις πέραν των καυσίμων, στο ηλεκτρικό ρεύμα, στο φυσικό αέριο ή στη θέρμανση.
Ενδεικτικά, το Λουξεμβούργο επιδοτεί από τον Αύγουστο με 0,04 ευρώ/kWh το ηλεκτρικό ρεύμα, με 0,15 ευρώ/λίτρο το πετρέλαιο θέρμανσης και 0,15 ευρώ/m³ το φυσικό αέριο για τις προβλεπόμενες κατηγορίες καταναλωτών.
(από την εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»)