Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε ότι οι αποστολές μπορούν να συνεχιστούν, παρά το γεγονός ότι έχει εντοπίσει σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση των πλαστικών αποβλήτων στην Τουρκία.
Σύμφωνα με την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία είχε πρόσβαση το POLITICO, μεταξύ των βασικών προβλημάτων που εντοπίστηκαν περιλαμβάνονται η έλλειψη επαρκών πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία διαχειρίζεται τα απόβλητα που προέρχονται από την ΕΕ, οι αβεβαιότητες ως προς την εφαρμογή και την εποπτεία των ευρωπαϊκών κανονισμών, καθώς και η περιορισμένη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Ορισμένοι από τους φορείς με τους οποίους διαβουλεύθηκε η Επιτροπή εκτιμούν ότι στην Τουρκία ανακυκλώνεται μόλις περίπου το 10% των πλαστικών αποβλήτων. Το μεγαλύτερο μέρος των απορριμμάτων, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, οδηγείται σε χώρους ταφής, δεν υφίσταται την κατάλληλη διαχείριση ή διαρρέει στο περιβάλλον. Οι διαπιστώσεις δείχνουν περιβαλλοντικούς κινδύνους, οι οποίοι, βάσει της ίδιας της νομοθεσίας της ΕΕ, θα μπορούσαν να αποτελέσουν λόγο για την αναστολή των αποστολών αποβλήτων. Παρ’ όλα αυτά, η Επιτροπή αποφάσισε να επιτρέψει τη συνέχιση των αποστολών προς την Τουρκία.
510.000 τόνοι αποβλήτων στάλθηκαν πέρυσι
Η Τουρκία αποτελεί τον σημαντικότερο προορισμό για τις εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων της ΕΕ. Πέρυσι, η Τουρκία εισήγαγε από την ΕΕ 510.000 τόνους πλαστικών αποβλήτων. Σύμφωνα με υπολογισμούς που επικαλείται το POLITICO, η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου σε 25 δισεκατομμύρια πλαστικά μπουκάλια αναψυκτικών χωρητικότητας 500 ml.
Η ποσότητα που αποστέλλεται στην Τουρκία αντιστοιχεί στο 70% των πλαστικών αποβλήτων που εξάγει η ΕΕ προς χώρες του ΟΟΣΑ και στο 36% του συνόλου των εξαγωγών πλαστικών αποβλήτων της ΕΕ. Πρόκειται για το πιο πρόσφατο παράδειγμα του γεγονότος ότι η Τουρκία αποτελεί εδώ και χρόνια έναν από τους βασικούς προορισμούς των ευρωπαϊκών πλαστικών αποβλήτων.
Μετά την Κίνα, η διαδρομή στράφηκε προς την Τουρκία
Ο ρόλος της Τουρκίας στο εμπόριο ευρωπαϊκών πλαστικών αποβλήτων ενισχύθηκε ιδιαίτερα μετά την απόφαση της Κίνας το 2018 να περιορίσει τις εισαγωγές πλαστικών απορριμμάτων.
Μετά την Κίνα, και καθώς χώρες όπως η Μαλαισία, το Βιετνάμ και η Ταϊλάνδη επέβαλαν επίσης περιορισμούς στις εισαγωγές, η Τουρκία εξελίχθηκε σε έναν από τους βασικούς προορισμούς για τα πλαστικά απόβλητα που προέρχονται από την Ευρώπη.
Σύμφωνα με στοιχεία της Greenpeace, το 2020 η Τουρκία εισήγαγε περίπου 660.000 τόνους πλαστικών αποβλήτων από τις χώρες της ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Με την ποσότητα αυτή, η Τουρκία έγινε η χώρα στην οποία κατέληξε ο μεγαλύτερος όγκος ευρωπαϊκών πλαστικών αποβλήτων. Το 2019 η αντίστοιχη ποσότητα ανερχόταν σε περίπου 582.000 τόνους. Το 2020, μεταξύ των χωρών που έστειλαν τις μεγαλύτερες ποσότητες πλαστικών αποβλήτων στην Τουρκία ήταν το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο και η Γερμανία. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Greenpeace, οι οποίοι βασίστηκαν σε στοιχεία της Eurostat και της βρετανικής Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, μόνο από το Ηνωμένο Βασίλειο στάλθηκαν στην Τουρκία περισσότερα από 209.000 τόνοι πλαστικών αποβλήτων.
Η απαγόρευση του 2021 διήρκεσε εννέα ημέρες
Η αύξηση των εισαγωγών πλαστικών αποβλήτων και ιδιαίτερα οι εικόνες που έδειχναν ευρωπαϊκά απορρίμματα να απορρίπτονται και να καίγονται στην ύπαιθρο, κυρίως στην περιοχή των Αδάνων, προκάλεσαν το 2021 ευρεία συζήτηση στην Τουρκία. Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Πολεοδομίας της Τουρκίας απαγόρευσε τον Μάιο του 2021 την εισαγωγή αποβλήτων της ομάδας των πολυμερών αιθυλενίου, τα οποία αποτελούσαν σημαντικό μέρος των εισαγόμενων πλαστικών αποβλήτων.
Ωστόσο, η απαγόρευση αποσύρθηκε λίγο αργότερα. Η Greenpeace ανέφερε ότι η απαγόρευση, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 2 Ιουλίου 2021, καταργήθηκε περίπου μία εβδομάδα αργότερα. Εκείνη την περίοδο, η Greenpeace υποστήριζε ότι η Τουρκία είχε εισαγάγει το 2020 περίπου 660.000 τόνους πλαστικών αποβλήτων από την Ευρώπη και ότι οι μηχανισμοί ελέγχου δεν επαρκούσαν για την εποπτεία του συνόλου αυτής της ποσότητας.
Τι προβλέπουν οι νέοι κανόνες της ΕΕ;
Η ΕΕ αυστηροποιεί τα τελευταία χρόνια τους κανόνες που διέπουν τις εξαγωγές αποβλήτων. Σημαντικές διατάξεις του νέου Κανονισμού για τις Μεταφορές Αποβλήτων, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 20 Μαΐου 2024, θα εφαρμοστούν από τις 21 Μαΐου 2027. Για τις εξαγωγές προς χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι θα διαβουλεύεται με τη συγκεκριμένη χώρα εφόσον υπάρχουν ανησυχίες ότι η αύξηση της ποσότητας των αποβλήτων μπορεί να προκαλέσει περιβαλλοντική ζημία. Εάν διαπιστωθεί ότι τα απόβλητα δεν διαχειρίζονται με τρόπο περιβαλλοντικά ασφαλή, θα μπορεί να ανασταλεί η αποστολή τους. Τα πλαστικά απόβλητα θα υπόκεινται, ειδικότερα, σε στενή παρακολούθηση.
Μια ακόμη σημαντική αλλαγή θα τεθεί σε ισχύ νωρίτερα. Από τις 21 Νοεμβρίου 2026, θα απαγορευτούν οι εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων προς χώρες εκτός ΕΕ που δεν είναι μέλη του ΟΟΣΑ.
Επειδή η Τουρκία είναι μέλος του ΟΟΣΑ, η συγκεκριμένη απαγόρευση δεν θα εφαρμοστεί άμεσα στις αποστολές προς την Τουρκία. Ωστόσο, οι εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων προς τη χώρα θα υπαχθούν στους νέους μηχανισμούς ελέγχου.
Από τις 21 Μαΐου 2027, οι εταιρείες που αποστέλλουν πλαστικά απόβλητα από την ΕΕ θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι οι εγκαταστάσεις στις χώρες προορισμού έχουν υποβληθεί σε ανεξάρτητους ελέγχους, οι οποίοι θα πιστοποιούν ότι τα απόβλητα διαχειρίζονται με τρόπο περιβαλλοντικά ασφαλή.
Η απόφαση της Επιτροπής προκαλεί αντιδράσεις
Η Lauren Weir, από την Environmental Investigation Agency και τη συμμαχία Rethink Plastic, δήλωσε στο POLITICO ότι υπάρχει «ανησυχητική αναντιστοιχία» μεταξύ των διαπιστώσεων της Επιτροπής και του συμπεράσματος στο οποίο κατέληξε. Ο περιβαλλοντικός ερευνητής του Πανεπιστημίου Çukurova, Sedat Gündoğdu, υποστήριξε επίσης ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει τη λήψη μέτρων όταν δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα απόβλητα διαχειρίζονται με περιβαλλοντικά ασφαλή τρόπο. Ο Gündoğdu δήλωσε ότι οι αποστολές πλαστικών αποβλήτων προς την Τουρκία θα πρέπει να σταματήσουν.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, ανέφερε ότι η αξιολόγησή της καταγράφει τόσο την πρόοδο που έχει σημειώσει η Τουρκία στη διαχείριση των αποβλήτων όσο και τις ελλείψεις που εξακολουθούν να πρέπει να αντιμετωπιστούν. Η Επιτροπή επισήμανε ότι η Τουρκία έχει ενισχύσει το νομικό της πλαίσιο για τη διαχείριση των πλαστικών αποβλήτων και ότι το πλαίσιο αυτό είναι, σε γενικές γραμμές, συμβατό με τους διεθνείς κανόνες και τους κανόνες της ΕΕ. Παράλληλα, σημειώθηκε βελτίωση στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα συνεχίσει να συνεργάζεται με την Τουρκία και να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Η κατάσταση στην Τουρκία προβλέπεται να επανεξεταστεί πριν από το 2028.