Ενώ η συμβατική γεωθερμική ενέργεια χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες και αξιοποιεί φυσικά υπόγεια γεωθερμικά ταμιευτήρια, οι τεχνολογίες επόμενης γενιάς αξιοποιούν θερμά πετρώματα σε περιοχές όπου δεν υπάρχει το φυσικό νερό και τα διαπερατά ρήγματα που θα ήταν απαραίτητα στο παρελθόν.
Σύμφωνα με άρθρο thw Martha Muir που δημοσιεύτηκε στους Financial Times, η γεωθερμία επόμενης γενιάς προβάλλεται ως μια ενεργειακή λύση που βρίσκεται στο «γλυκό σημείο» μεταξύ διαφορετικών τεχνολογιών: σε αντίθεση με την αιολική και την ηλιακή ενέργεια, μπορεί να λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο· σε αντίθεση με τα ορυκτά καύσιμα, είναι σχετικά καθαρή· και σε αντίθεση με την προηγμένη πυρηνική ενέργεια, δεν αποτελεί ένα τόσο μακρινό τεχνολογικό εγχείρημα.
Οι υποστηρικτές της εκτιμούν ότι θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλών εκπομπών και υψηλής αξιοπιστίας, ακριβώς τη στιγμή που τα ηλεκτρικά δίκτυα χρειάζονται περισσότερη τέτοια ενέργεια. Ωστόσο, το κόστος θα πρέπει να μειωθεί.
Πώς λειτουργεί;
Η συμβατική γεωθερμία εντοπίζει φυσικά υπόγεια ταμιευτήρια, ενώ οι τεχνολογίες επόμενης γενιάς τα δημιουργούν.
Η συμβατική μέθοδος περιορίζεται από τη γεωλογία: οι developers πρέπει να εντοπίσουν περιοχές όπου η θερμότητα, το νερό και τα διαπερατά πετρώματα συνυπάρχουν φυσικά. Οι τεχνολογίες επόμενης γενιάς μπορούν, αντίθετα, να δημιουργήσουν ή να αναπαράγουν αυτές τις συνθήκες.
Οι δύο βασικές μέθοδοι είναι τα ενισχυμένα γεωθερμικά συστήματα (Enhanced Geothermal Systems – EGS) και η γεωθερμία κλειστού κυκλώματος (closed-loop geothermal).
Ενισχυμένα γεωθερμικά συστήματα (EGS)
Η μέθοδος EGS δανείζεται τεχνικές από τη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου, δημιουργώντας ρωγμές στα πετρώματα, ώστε το νερό να μπορεί να κυκλοφορεί μέσα από αυτά και να απορροφά τη θερμότητα.
Όταν το νερό επιστρέφει στην επιφάνεια, συμβάλλει στη δημιουργία ατμού, ο οποίος χρησιμοποιείται για την περιστροφή μιας τουρμπίνας και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η μέθοδος αξιοποιεί τα μεγάλα περιστροφικά γεωτρύπανα και τις τεχνικές τσιμεντοποίησης που χρησιμοποιούνται στον κλάδο πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Γεωθερμία κλειστού κυκλώματος
Η μέθοδος κλειστού κυκλώματος περιλαμβάνει τη διάνοιξη γεωτρήσεων σε βάθος αρκετών χιλιομέτρων και την εγκατάσταση στεγανοποιημένων σωλήνων γεμάτων με ρευστό. Οι σωλήνες απορροφούν θερμότητα από τα γύρω πετρώματα και τη μεταφέρουν στην επιφάνεια.
Εκεί, η θερμότητα χρησιμοποιείται για να θερμάνει ένα άλλο ρευστό, το οποίο με τη σειρά του παράγει ηλεκτρική ενέργεια.
Τα έργα EGS είναι καταλληλότερα για περιοχές όπου οι developers μπορούν να δημιουργήσουν με ασφάλεια ρωγμές σε θερμά πετρώματα. Η μέθοδος κλειστού κυκλώματος είναι καταλληλότερη σε περιοχές όπου οι συνθήκες ως προς το νερό και τη γεωλογία είναι πιο αβέβαιες.
Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα;
Η γεωθερμία επόμενης γενιάς θα μπορούσε να καταστήσει δυνατή την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε τεράστιες εκτάσεις γης.
Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας, οι ΗΠΑ διαθέτουν δυναμικό περίπου 40 GW συμβατικών γεωθερμικών πηγών. Οι μέθοδοι επόμενης γενιάς θα μπορούσαν να ξεκλειδώσουν δυναμικό 5.500 GW μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ακόμη και αν έως το 2050 αναπτυχθούν μόλις 90 GW, όπως εκτιμά η αμερικανική κυβέρνηση, η ισχύς αυτή θα ήταν αρκετή για την ηλεκτροδότηση περίπου 68 εκατομμυρίων νοικοκυριών.
Η γεωθερμία διαθέτει στις ΗΠΑ το σπάνιο πλεονέκτημα της διακομματικής πολιτικής υποστήριξης. Οι Δημοκρατικοί τη στηρίζουν λόγω της δυνατότητάς της να προσφέρει άφθονη καθαρή ενέργεια, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι εκτιμούν το γεγονός ότι αποτελεί αξιόπιστη και συνεχή πηγή ηλεκτροπαραγωγής.
Σε αντίθεση με την ηλιακή και την αιολική ενέργεια, η κυβέρνηση Τραμπ δεν περιέκοψε τις φορολογικές πιστώσεις που στηρίζουν τη γεωθερμία. Τον Φεβρουάριο ανακοίνωσε, επίσης, χρηματοδότηση ύψους 171,5 εκατ. δολαρίων για δοκιμές πλήρους κλίμακας και γεωτρήσεις.
Ωστόσο, το κόστος παραμένει υψηλό και θα πρέπει να μειωθεί, προκειμένου η τεχνολογία να αποδειχθεί οικονομικά βιώσιμη. Οι συμβατικές γεωθερμικές μονάδες μπορεί να κοστίζουν μεταξύ 4.800 και 6.300 δολαρίων ανά kW, ενώ οι μονάδες επόμενης γενιάς φτάνουν τα 15.000 δολάρια ανά kW.
Το κόστος αυτό ενδέχεται να μειωθεί με την επιτάχυνση των γεωτρήσεων, τη μείωση των δαπανών και την αποδοτικότερη αξιοποίηση των πόρων. Ωστόσο, η επίτευξη αυτών των στόχων απέχει ακόμη αρκετά.
Επιπλέον, καθώς οι μονάδες γεωθερμίας επόμενης γενιάς δεν διαθέτουν το ιστορικό λειτουργίας δεκαετιών των συμβατικών μονάδων, υπάρχει πολύ μεγαλύτερη αβεβαιότητα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αποδίδουν οι γεωτρήσεις και τα τεχνητά ταμιευτήρια σε βάθος χρόνου.
Θα συμβάλει στην προστασία του πλανήτη;
Η γεωθερμία επόμενης γενιάς δεν είναι ακριβώς τεχνολογία μηδενικών εκπομπών, καθώς για την κατασκευή των μονάδων απαιτούνται μεγάλες ποσότητες χάλυβα, τσιμέντου, πετρελαίου κίνησης και ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με το Εθνικό Εργαστήριο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας των ΗΠΑ (NREL), οι διάμεσες εκπομπές σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής της ανέρχονται σε 32 γραμμάρια διοξειδίου του άνθρακα ανά kWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, τα αντίστοιχα μεγέθη για την παραγωγή ενέργειας από ορυκτά καύσιμα είναι πολύ υψηλότερα:
Πηγή ενέργειας/ Εκπομπές κύκλου ζωής
- Γεωθερμία επόμενης γενιάς 32 g CO₂/kWh
- Φυσικό αέριο 490 g CO₂/kWh
- Άνθρακας 820 g CO₂/kWh
Εάν η γεωθερμία επόμενης γενιάς φτάσει τα 90 GW έως το 2050 και αντικαταστήσει αντίστοιχη ισχύ ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, θα μπορούσαν να αποφευχθούν περίπου 325 εκατομμύρια τόνοι εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας και το World Resources Institute.
Οι προβλέψεις αυτές, ωστόσο, είναι αβέβαιες, καθώς η γεωθερμία θα αντικαθιστούσε ένα μείγμα ορυκτών καυσίμων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδιαίτερα όσο η ηλιακή και η αιολική ενέργεια συνεχίζουν να αναπτύσσονται.
Το βασικό πλεονέκτημα της γεωθερμίας έναντι άλλων ανανεώσιμων πηγών είναι ότι δεν εξαρτάται από το πότε λάμπει ο ήλιος ή φυσάει ο άνεμος. Για να αξιοποιηθούν, όμως, αυτά τα οφέλη, η τεχνολογία θα πρέπει να αναπτυχθεί γρήγορα και να μειώσει το κόστος της.
Έχει φτάσει πλέον στην αγορά;
Η γεωθερμία επόμενης γενιάς έχει εξέλθει από το εργαστηριακό στάδιο, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί μια νεοφυή εμπορική τεχνολογία. Μόνο λίγα έργα λειτουργούν παγκοσμίως, ενώ η πρώτη μεγάλης κλίμακας ανάπτυξη μονάδων δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί.
Η Fervo Energy, εταιρεία ανάπτυξης έργων με έδρα το Χιούστον, διαθέτει στη Νεβάδα το έργο Project Red, το οποίο λειτουργεί από τα τέλη του 2023, τροφοδοτώντας το ηλεκτρικό δίκτυο και αποδεικνύοντας ότι ένα τεχνητό γεωθερμικό ταμιευτήριο μπορεί να παράγει ηλεκτρική ενέργεια.
Η μονάδα, ωστόσο, είναι μικρή, με μέση παραγωγή έως και 3 MW.
Η μονάδα Cape Station της εταιρείας στη Γιούτα βρίσκεται υπό κατασκευή, με συνολική ισχύ 500 MW. Τα πρώτα 33 MW αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία στα τέλη του τρέχοντος έτους, ενώ η ισχύς θα αυξηθεί στα 100 MW το 2027. Η συγκεκριμένη τοποθεσία διαθέτει δυνητική ισχύ 4,3 GW.
Εκτός των ΗΠΑ, η καναδική εταιρεία καθαρής ενέργειας Eavor ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2025 να προμηθεύει ηλεκτρική ενέργεια από το έργο κλειστού κυκλώματος που διαθέτει στη Γερμανία. Η μονάδα παράγει περίπου 8 MW ηλεκτρικής ενέργειας.
Η τεχνολογία βρίσκεται, επομένως, κάπου ανάμεσα στο στάδιο της επίδειξης και στην εμπορική ανάπτυξη: έχει αποδειχθεί σε μικρά έργα, αλλά όχι ακόμη σε μεγάλες μονάδες ή σε ένα ευρύ φάσμα γεωγραφικών περιοχών.
Ποιοι θα είναι οι κερδισμένοι και ποιοι οι χαμένοι;
Εάν η γεωθερμία επόμενης γενιάς αναπτυχθεί σε μεγάλη κλίμακα, ένας από τους μεγαλύτερους ωφελημένους θα μπορούσε να είναι ο κλάδος πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς οι developers χρειάζονται τα γεωτρύπανα, τις χαλύβδινες σωληνώσεις, τις κεφαλές γεωτρήσεων και το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό του.
Τον Απρίλιο, η Fervo υπέγραψε συμφωνία ύψους 800 εκατ. δολαρίων με την κατασκευάστρια σωλήνων Vallourec, στο πλαίσιο της ανάπτυξης των έργων της.
Στις ΗΠΑ, τα οφέλη αυτά θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα αισθητά στις πολιτείες όπου κυριαρχεί η βιομηχανία πετρελαίου, πολλές από τις οποίες κυβερνώνται από Ρεπουμπλικάνους. Παράλληλα, οι Δημοκρατικοί θα μπορούσαν να προωθήσουν την ατζέντα τους για την καθαρή ενέργεια.
Οι εταιρείες ηλεκτρισμού και τα κέντρα δεδομένων θα μπορούσαν να αποκτήσουν μία ακόμη πηγή ηλεκτρικής ενέργειας διαθέσιμη όλο το εικοσιτετράωρο, η οποία δυνητικά θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του κόστους.
Οι εταιρείες φυσικού αερίου θα αντιμετώπιζαν τον μεγαλύτερο δυνητικό κίνδυνο, καθώς η ευρεία ανάπτυξη της γεωθερμίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε υποκατάσταση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο.
Οι τοπικές κοινωνίες θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη δημιουργία θέσεων εργασίας και φορολογικών εσόδων. Ωστόσο, οι αντιδράσεις τύπου NIMBY — δηλαδή «όχι στην αυλή μου» — σχετικά με τις γεωτρήσεις και τη χρήση νερού θα μπορούσαν να δημιουργήσουν προβλήματα στους developers.
Η κατασκευή των μονάδων μπορεί να προκαλέσει μήνες θορύβου από γεωτρήσεις, έντονο φωτισμό και αυξημένη κυκλοφορία βαρέων φορτηγών. Παράλληλα, υπάρχουν ανησυχίες για σεισμική δραστηριότητα, καθώς οι developers δημιουργούν ρωγμές στα υπόγεια πετρώματα.
Ποιοι επενδύουν στη γεωθερμία;
Τα κεφάλαια που κατευθύνονται στη γεωθερμία αρχίζουν να διευρύνονται πέρα από τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου (venture capital). Ωστόσο, οι developers επισημαίνουν συχνά το πρόβλημα του «missing middle», δηλαδή του χρηματοδοτικού κενού μεταξύ της φάσης ανάπτυξης και της φάσης κατασκευής.
Σε αυτό το ενδιάμεσο στάδιο πραγματοποιούνται οι γεωτρήσεις και οι εργασίες στο υπέδαφος, για τις οποίες είναι δυσκολότερο να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση.
Τον Μάρτιο, η Fervo άντλησε 421 εκατ. δολάρια σε δανεισμό για το έργο Cape Station, χωρίς αναγωγή της υποχρέωσης στους μετόχους ή στη μητρική εταιρεία (non-recourse project debt).
Η χρηματοδότηση οργανώθηκε από κοινοπραξία στην οποία συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, οι Barclays, HSBC και Royal Bank of Canada, ενώ συμμετείχαν επίσης η Bank of America και η JPMorgan.
Στη συνέχεια, τον Μάιο, η Fervo άντλησε 2,2 δισ. δολάρια μέσω της αρχικής δημόσιας προσφοράς μετοχών της (IPO).
Όπως επισημαίνει ο Milo McBride, ερευνητής στο πρόγραμμα βιωσιμότητας, κλίματος και γεωπολιτικής του Carnegie Endowment for International Peace, οι επενδυτές μετακινούνται «από την αποκλειστική χρηματοδότηση μέσω venture capital προς περισσότερα θεσμικά κεφάλαια», καθώς οι χρηματοδότες εξοικειώνονται περισσότερο με την τεχνολογία.
Οι εταιρείες που βρίσκονται σε αρχικότερο στάδιο ανάπτυξης εξακολουθούν να εξαρτώνται περισσότερο από την άντληση κεφαλαίων μέσω έκδοσης μετοχών.
Η εταιρεία γεωθερμίας Zanskar, με έδρα τη Γιούτα, άντλησε τον Ιανουάριο 115 εκατ. δολάρια σε χρηματοδότηση Series C, με επικεφαλής την αμερικανική εταιρεία ιδιωτικών επενδύσεων Spring Lane Capital.
Τον ίδιο μήνα, η αμερικανική εταιρεία γεωθερμίας επόμενης γενιάς Sage Geosystems άντλησε 97 εκατ. δολάρια.
Η δημόσια χρηματοδότηση εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, όπως αποδεικνύει η χρηματοδότηση ύψους 171 εκατ. δολαρίων από το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας. Στην Ευρώπη, η Eavor έχει εξασφαλίσει δανεισμό από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, καθώς και επιχορήγηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι μεγάλοι αγοραστές ηλεκτρικής ενέργειας καθιστούν τα έργα περισσότερο αξιόχρεα. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, η Google δεσμεύτηκε να αγοράσει 396 MW από το Cape Station της Fervo, με δικαίωμα αγοράς επιπλέον 600 MW.
Η συμφωνία προσφέρει μακροπρόθεσμα έσοδα και ενισχύει την εμπιστοσύνη των δανειστών ότι θα αποπληρωθούν.