Η Τουρκία Επενδύει στις ΑΠΕ, Αλλά το Ηλεκτρικό Δίκτυο Βάζει Φρένο

Η Τουρκία Επενδύει στις ΑΠΕ, Αλλά το Ηλεκτρικό Δίκτυο Βάζει Φρένο
της Βάνας Στέλλου
Τρι, 15 Σεπτεμβρίου 2026 - 16:21

Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια καλπάζουν, αλλά οι καθυστερήσεις, η συμφόρηση του δικτύου και τα κερδοσκοπικά έργα απειλούν τους στόχους της Άγκυρας για το 2035. Με την ηλιακή ενέργεια να έχει πενταπλασιαστεί και την αιολική να έχει σχεδόν τριπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, η ενεργειακή μετάβαση της Τουρκίας προς τις καθαρές μορφές ενέργειας αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της προσοχής κατά την επικείμενη σύνοδο COP31 για το κλίμα, στην Αττάλεια

Σύμφωνα με στοιχεία της Ember, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια αντιστοιχούν πλέον περίπου στο ένα τρίτο της συνολικής εγκατεστημένης ηλεκτροπαραγωγικής ισχύος της χώρας. Εάν συνυπολογιστούν και οι υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αντιπροσωπεύουν περίπου το ήμισυ της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος της Τουρκίας.
«Έχουμε επιτύχει έναν σημαντικό μετασχηματισμό στον ενεργειακό τομέα της Τουρκίας τα τελευταία 10 χρόνια», δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ. «Αυτός ο μετασχηματισμός αποτελεί ισχυρή ένδειξη του στόχου μας για μια πλήρως ενεργειακά ανεξάρτητη Τουρκία, καθώς και των συγκεκριμένων βημάτων που έχουμε λάβει προς ένα καθαρότερο ενεργειακό μέλλον».

Η κατακόρυφη πτώση του κόστους των τεχνολογιών και η προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από τις ευμετάβλητες εισαγωγές ορυκτών καυσίμων έχουν επιταχύνει τη στροφή της Τουρκίας προς την καθαρή ενέργεια, επιτρέποντας στη χώρα να αξιοποιήσει την άφθονη ηλιοφάνεια και τους ισχυρούς ανέμους της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας.
Ωστόσο, παρά την αδιαμφισβήτητη πρόοδο, ειδικοί εκτιμούν ότι οι περιορισμοί του δικτύου, τα κερδοσκοπικά έργα και η συνεχιζόμενη εξάρτηση από επιδοτούμενα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να επιβραδύνουν την ενεργειακή μετάβαση.

Ζώνες Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Ένα από τα βασικά κίνητρα που υιοθέτησε η Άγκυρα για την ανάπτυξη της αιολικής και ηλιακής ενέργειας ήταν η δημιουργία των Ζωνών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (YEKA) το 2016.
Στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου, το υπουργείο Ενέργειας και Φυσικών Πόρων εντοπίζει κατάλληλες περιοχές και εκδίδει τις απαραίτητες άδειες, προτού τις διαθέσει μέσω διαγωνισμών, βάσει συγκεκριμένων στόχων ισχύος και ανώτατων ορίων στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας.

«Το πράσινο ενεργειακό δυναμικό υπάρχει λίγο-πολύ παντού στην Τουρκία», δήλωσε ο Ιμπραχίμ Ερντέν, πρόεδρος της Τουρκικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας. Όπως πρόσθεσε, ο ρόλος του υπουργείου στην προετοιμασία των έργων σε αρχικό στάδιο ενισχύει το ενδιαφέρον των ιδιωτών επενδυτών για έναν τομέα στον οποίο υπάρχουν σημαντικά εμπόδια όσον αφορά το κεφάλαιο και τη χρηματοδότηση.

«Όσο το υπουργείο βρίσκεται στο πλευρό σου, είναι ευκολότερο να διαχειριστείς τους κινδύνους και να προχωρήσεις», δήλωσε ο Ερντέν. «Το υπουργείο δεσμεύεται να στηρίζει τους επενδυτές καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάπτυξης των έργων, δίπλα-δίπλα, ώστε να φτάνουν ταχύτερα στο στάδιο όπου μπορούν να ξεκινήσουν την κατασκευή»

Φιλοδοξίες που καθυστερούν στην πράξη

Ως πρώην αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Kalyon Energy, ο Ερντέν είχε άμεση εμπλοκή σε έναν από τους πρώτους μεγάλους διαγωνισμούς του προγράμματος: τον φωτοβολταϊκό σταθμό Kalyon Karapınar στην Κόνια (Ικόνιο) της Τουρκίας, ο οποίος λειτούργησε το 2023. Το φωτοβολταϊκό πάρκο εκτείνεται σε περίπου 20 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα και διαθέτει περίπου 3,5 εκατομμύρια πάνελ.

Η τεράστια ηλιακή εγκατάσταση συγκαταλέγεται στα πέντε μεγαλύτερα στον κόσμο, με την Kalyon να υποστηρίζει ότι μπορεί να καλύψει τις ανάγκες μιας πόλης δύο εκατομμυρίων κατοίκων. Παράλληλα, κατασκευάστηκε σε μεγάλο βαθμό με εξαρτήματα τουρκικής παραγωγής, όπως προέβλεπε το πρόγραμμα. «Η Τουρκία είχε πάντοτε την ιδέα να συνδέσει [την ηλιακή και την αιολική ενέργεια] με τη βιομηχανική ανάπτυξη», δήλωσε ο Ερντέν. «Έχουμε πλέον σημαντικές παραγωγικές δυνατότητες σε πύργους, πτερύγια [ανεμογεννητριών] και γεννήτριες»

Σύμφωνα με μελέτη του 2025 από τον Διεθνή Οργανισμό Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA), η Τουρκία συγκαταλέγεται στις 10 πρώτες χώρες παγκοσμίως όσον αφορά την απασχόληση στον τομέα της ηλιακής ενέργειας, με περίπου 122.000 θέσεις εργασίας, ενώ περισσότερες από 10.000 θέσεις απασχόλησης αφορούν τον τομέα της αιολικής ενέργειας. Με αυτή τη βάση εργατικού δυναμικού, το υπουργείο Ενέργειας έχει θέσει ως στόχο από το 2024 να προκηρύσσει διαγωνισμούς για τουλάχιστον 2 GW ισχύος YEKA ετησίως, μεταξύ άλλων μέσω φιλόδοξων υπεράκτιων αιολικών πάρκων. Τα έργα αυτά προσφέρουν πολύ χαμηλότερες τιμές ανά κιλοβατώρα σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα, όπως ο άνθρακας και το φυσικό αέριο.

«Η μέση τιμή πέρυσι ανά kWh ήταν περίπου 6,6 [σεντς ΗΠΑ], ενώ η τιμή που προσέφερε η ACWA για το ηλιακό έργο στο Καραμάν ήταν μόλις δύο [σεντς]», δήλωσε ο Μπαχαντίρ Σερτσάν Γκιουμούς, ανώτερος αναλυτής ενέργειας στην Ember, αναφερόμενος σε ένα μεγάλο ηλιακό πάρκο με χρηματοδότηση από τη Σαουδική Αραβία, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2028. Οι αριθμοί αυτοί διαφέρουν σημαντικά από την εγγυημένη από την κυβέρνηση τιμή αγοράς για τις εγχώριες μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα, η οποία ανέρχεται σε 7,5 σεντς ΗΠΑ ανά kWh, πρόσθεσε.

«Ο κόσμος θεωρεί ότι, εφόσον [ο άνθρακας] είναι εγχώριος, αποτελεί φθηνή επιλογή. Αυτό όμως δεν ισχύει πλέον για την Τουρκία, επειδή η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από την ηλιακή και την αιολική ενέργεια έχει γίνει πολύ φθηνή τα τελευταία χρόνια», δήλωσε ο Γκιουμούς.

Ωστόσο, αρκετά έργα YEKA έχουν αντιμετωπίσει σημαντικές καθυστερήσεις, προβλήματα υλοποίησης και ακυρώσεις. Τα εμπόδια αυτά δυσκολεύουν τον στόχο της Άγκυρας να φτάσει συνολικά τα 120 GW εγκατεστημένης ισχύος από αιολική και ηλιακή ενέργεια έως το 2035, καθώς για την επίτευξη του στόχου απαιτείται η προσθήκη 8 έως 9 GW νέας ισχύος κάθε χρόνο — αριθμός πολύ υψηλότερος από το ρεκόρ των 6,5 GW που εγκαταστάθηκαν το 2025. «Άλλο είναι η κατανομή της ισχύος και άλλο η υλοποίηση όλων αυτών των έργων», δήλωσε η Αλκίμ Μπαγ, διευθύντρια του SHURA Energy Transition Center. «Συνήθως, στην Τουρκία κατανέμονται μεγάλες ποσότητες ισχύος, αλλά στο τέλος της ημέρας το πραγματικό ποσοστό υλοποίησης αυτών των έργων μπορεί να είναι πολύ μικρότερο»

Ταχεία αδειοδότηση και περιορισμοί του δικτύου

Σε μια προσπάθεια να επιταχυνθεί η κατασκευή νέων μονάδων παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, οι Τούρκοι βουλευτές ψήφισαν το 2025 έναν νόμο για την ταχεία αδειοδότηση, ο οποίος μειώνει τον χρόνο αδειοδότησης για αιολικά και ηλιακά έργα από περίπου τέσσερα χρόνια σε περίπου 18 μήνες, επιταχύνοντας τις διαδικασίες χωροθέτησης και περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Η μεταρρύθμιση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις και φορείς της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι δίνει προτεραιότητα σε ιδιωτικές επενδύσεις με στόχο το κέρδος, ανοίγοντας προηγουμένως προστατευόμενες φυσικές περιοχές και παρακάμπτοντας διαδικασίες αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Ωστόσο, παρά τα μεγάλα έργα που υποστηρίζονται από το κράτος, η μεγαλύτερη έκρηξη στην ηλιακή ενέργεια της Τουρκίας δεν προήλθε από τους κρατικούς διαγωνισμούς. Πολλές επιχειρήσεις, αποθαρρυμένες από τις απαιτήσεις, τα γραφειοκρατικά εμπόδια και τις αυστηρές ανταγωνιστικές τιμές των δημοπρασιών YEKA, στράφηκαν στην ηλιακή παραγωγή χωρίς άδεια, εξήγησε η Μπαγ.

Καθώς οι διεθνείς τιμές του εξοπλισμού για φωτοβολταϊκά μειώθηκαν κατακόρυφα την τελευταία δεκαετία, οι επενδυτές διαπίστωσαν ότι μπορούσαν να παρακάμψουν τη διαδικασία αδειοδότησης μεγάλης κλίμακας, δημιουργώντας μικρές εγκαταστάσεις πάνελ ισχύος μόλις μερικών μεγαβάτ για «αυτοκατανάλωση» και πουλώντας το πλεόνασμα ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο.

«Μια εταιρεία μπορούσε να κατασκευάσει ίσως 30, 40 ή 50 μικρές μονάδες και να τις λειτουργεί σαν ένα ενιαίο μεγάλο εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας», δήλωσε η Μπαγ.
Σήμερα, αυτές οι εγκαταστάσεις χωρίς άδεια αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 90% της συνολικής ηλιακής ισχύος της χώρας, η οποία ανέρχεται περίπου στα 28 GW.

Ωστόσο, η ταχεία ανάπτυξη των ανεξάρτητων ηλιακών εγκαταστάσεων πραγματοποιήθηκε χωρίς τις απαραίτητες αναβαθμίσεις του ενεργειακού δικτύου της Τουρκίας. Το 2022, καθώς η νέα ηλιακή ισχύς προσέκρουσε στους φυσικούς περιορισμούς του δικτύου, η τουρκική Ρυθμιστική Αρχή Ενεργειακής Αγοράς (EPDK) άρχισε να περιορίζει τις εμπορικές πωλήσεις ηλεκτρικής ενέργειας από αυτές τις εγκαταστάσεις χωρίς άδεια, εξήγησε ο αναλυτής της Ember, Γκιουμούς.

«Η διαθέσιμη ισχύς χωρίς άδεια για αυτοκατανάλωση εξαντλήθηκε πλήρως μεταξύ Ιουλίου 2025 και Μαρτίου του τρέχοντος έτους, για σχεδόν έναν χρόνο δεν υπήρχε καθόλου διαθέσιμη ισχύς», δήλωσε ο ίδιος, αναφερόμενος στην αδυναμία του δικτύου να απορροφήσει περισσότερη ανεξάρτητη ηλιακή ενέργεια. Πρόσθεσε ότι, για την περαιτέρω διαχείριση των λειτουργικών περιορισμών, το σύστημα τιμολόγησης για την εμπορική ηλιακή ενέργεια χωρίς άδεια άλλαξε τον Μάιο του 2026, από μηνιαίο συμψηφισμό ενέργειας σε ωριαίο συμψηφισμό, μειώνοντας την κερδοφορία.

«Με το σύστημα του ωριαίου συμψηφισμού, πρέπει να καταναλώνεις εκείνη τη στιγμή αυτό που παράγεις», δήλωσε ο Γκιουμούς, προσθέτοντας ότι η πλεονάζουσα ηλιακή ενέργεια που παράγεται το μεσημέρι δεν μπορεί πλέον να συμψηφιστεί με την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνεται κατά τις ώρες αιχμής το βράδυ. «Αυτό είναι αρνητικό για τους μικρούς καταναλωτές», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με τον Γκιουμούς, όλα αυτά αποτελούν σαφείς ενδείξεις ότι η Τουρκία χρειάζεται να αναβαθμίσει το ηλεκτρικό της δίκτυο.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επίτευξη των στόχων της Τουρκίας για μηδενικές καθαρές εκπομπές βρίσκεται στην επέκταση του ηλεκτρικού δικτύου, μια μεγάλης κλίμακας επένδυση για την οποία σήμερα δεν υπάρχει επαρκής χρηματοδότηση. «Ο υπουργός δήλωσε ότι το συνολικό επενδυτικό δυναμικό στον ενεργειακό τομέα έως το 2035 υπερβαίνει τα 200 δισεκατομμύρια δολάρια», σημείωσε ο Γκιουμούς, «εκ των οποίων 80 δισεκατομμύρια δολάρια προορίζονται για τα δίκτυα. Όμως η χρηματοδότηση που έχει εξασφαλιστεί μέχρι στιγμής, απ’ όσο γνωρίζω, ανέρχεται περίπου στο 1 δισεκατομμύριο δολάρια από διεθνείς χρηματοδότες, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και η EBRD»

Κερδοσκοπικά έργα ανανεώσιμων πηγών

Η συμφόρηση του δικτύου επιδεινώνεται περαιτέρω από έργα ανανεώσιμων πηγών που δεν υλοποιούνται και έχουν, σύμφωνα με τον Γκιουμούς, κερδοσκοπικό χαρακτήρα.Τα έργα αυτά θα πρέπει να ανακληθούν, ώστε να απελευθερωθεί διαθέσιμη δυναμικότητα στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας της Τουρκίας, υποστηρίζει.

Βάσει κανονισμού του 2022, οι επενδυτές μπορούσαν να εξασφαλίσουν πολύτιμα δικαιώματα σύνδεσης στο δίκτυο χωρίς να συμμετέχουν σε κρατικούς διαγωνισμούς, υπό την προϋπόθεση ότι θα εγκαθιστούσαν παράλληλα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες δίπλα στα αιολικά ή ηλιακά πάρκα τους, ώστε να αποθηκεύουν την πλεονάζουσα ηλεκτρική ενέργεια.

Το μέτρο προκάλεσε ένα κύμα αιτήσεων, δημιουργώντας ένα χαρτοφυλάκιο έργων συνολικής ισχύος 33 GW σε στάδιο προαδειοδότησης, τη μεγαλύτερη, με μεγάλη διαφορά, έκρηξη επενδύσεων στην αποθήκευση ενέργειας μέσω μπαταριών στην Ευρώπη.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γκιουμούς, ελάχιστα από αυτά τα έργα έχουν υλοποιηθεί στην πράξη.

«Έχουν περάσει τέσσερα χρόνια, αλλά εξακολουθούμε να έχουμε λιγότερα από 400 MW εγκατεστημένης ισχύος μπαταριών», δήλωσε.
Αυτές οι αντιφάσεις μεταξύ των πολιτικών δεσμεύσεων και της υλοποίησης στην πράξη θέτουν επίσης σε κίνδυνο τον συνολικό στόχο της Τουρκίας για μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2053, δήλωσε η Μπαγ, διευθύντρια του SHURA Energy Transition Center.

Παρά την πρόσφατη αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται πίσω από πολλές ευρωπαϊκές χώρες, καταλαμβάνοντας τη 15η θέση στην Ευρώπη ως προς το μερίδιο της αιολικής ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή και τη 16η θέση ως προς το σύνολο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. «Έχουμε έναν στόχο μηδενικών καθαρών εκπομπών, αλλά, για παράδειγμα, αυτή τη στιγμή δεν έχουμε έναν οδικό χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση του άνθρακα ή των ορυκτών καυσίμων», δήλωσε η Μπαγ.

Τα στοιχεία της Ember δείχνουν ότι περισσότερο από το ήμισυ της ηλεκτρικής ενέργειας της Τουρκίας εξακολουθεί να παράγεται από ορυκτά καύσιμα, κυρίως άνθρακα και φυσικό αέριο.
Καθώς η χώρα εισάγει σχεδόν το σύνολο του φυσικού αερίου που καταναλώνει, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος του λιθάνθρακα που τροφοδοτεί τις επιδοτούμενες παράκτιες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, το ενεργειακό μείγμα της Τουρκίας παραμένει εκτεθειμένο σε εξωτερικούς κραδασμούς και παράλληλα κοστίζει ακριβά. «Έχουμε έναν τεράστιο ενεργειακό λογαριασμό κάθε χρόνο από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα,  πάνω από 60 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι», δήλωσε ο Γκιουμούς, προσθέτοντας ότι το ποσό αυτό προσεγγίζει τα συνολικά ετήσια έσοδα της Τουρκίας από τον τουρισμό.

Την ίδια ώρα, η μακροχρόνια εξάρτηση της Τουρκίας από την άλλη βασική πηγή καθαρής ενέργειας, την υδροηλεκτρική ενέργεια, δέχεται αυξανόμενες πιέσεις λόγω της ξηρασίας που προκαλεί η κλιματική αλλαγή. Τα τελευταία 30 χρόνια, η παραγωγή ενέργειας από τους τρεις μεγαλύτερους υδροηλεκτρικούς σταθμούς της χώρας έχει μειωθεί σχεδόν κατά 30%. «Η ξηρασία αποτελεί τον πιο υποτιμημένο διαρθρωτικό κίνδυνο για την Τουρκία και την περιοχή», προειδοποίησε ο Γκιουμούς. «Χρειάζεται να κατασκευάσουμε περισσότερα έργα ηλιακής και αιολικής ενέργειας για να αντιμετωπίσουμε αυτά τα προβλήματα που προκαλεί η ξηρασία»

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο