Η κατακόρυφη αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, λόγω του πολέμου στο Ιράν, δημιουργεί νέο κύμα οικονομικής αβεβαιότητας και πιέσεων – ακριβώς τη στιγμή που η Γηραιά Ηπειρος σπεύδει να επανεξοπλιστεί, να αναπτύξει τις δυνατότητές της στην τεχνητή νοημοσύνη και να αποκρούσει τον εντεινόμενο ανταγωνισμό από την Κίνα. Η ζημιά θα μπορούσε να αποδειχθεί μακροχρόνια. Οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου στην Ευρώπη σκαρφάλωσαν στα 75 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh) την περασμένη εβδομάδα, σημειώνοντας υπερδιπλάσια αύξηση σε σύγκριση με την αντίστοιχη περυσινή περίοδο. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο από το τέλος του 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε τη διακοπή μεγάλων ποσοτήτων ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη.
Η τρέχουσα κρίση πυροδοτήθηκε από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ πριν από περισσότερους από έξι μήνες – μια διαταραχή που αφαίρεσε από τη διεθνή αγορά περίπου το 20% της παγκόσμιας προμήθειας υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), προκαλώντας έντονη ασφυξία στις αγορές παγκοσμίως. Η συνεπακόλουθη έλλειψη εφοδιασμού προκάλεσε έναν σφοδρό ανταγωνισμό για την εξασφάλιση φορτίων ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία. Παράλληλα, οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες που επικράτησαν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες σε μεγάλες περιοχές της Ασίας εκτίναξαν τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να εκτραπούν προς τα ανατολικά σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου που, υπό κανονικές συνθήκες, θα κατευθύνονταν στην ευρωπαϊκή ήπειρο, υπονομεύοντας σοβαρά τις προσπάθειες της Ευρώπης να αναπληρώσει τα αποθέματά της ενόψει του χειμώνα.
Οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται μόλις στο 67% της χωρητικότητάς τους – στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 15 ετών γι’ αυτή την εποχή και 13 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από πέρυσι. Ενώ το 2025 τα αποθέματα κορυφώθηκαν στο 83% (85 δισ. κυβικά μέτρα), φέτος εκτιμάται ότι δεν θα ξεπεράσουν το 70% με 75%. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα σε χώρες-κλειδιά, με την πληρότητα στη Γερμανία να βρίσκεται μόλις στο 54% και στην Ολλανδία στο 48%. Τα χαμηλά αυτά επίπεδα, λίγο πριν από τον χειμώνα, αναγκάζουν τις χώρες να εξαρτώνται άμεσα από ακριβά φορτία spot LNG και εισαγωγές μέσω αγωγών, πυροδοτώντας νέες ανατιμήσεις στην ενέργεια.
Η μαζική διαταραχή στις εξαγωγές LNG από τη Μέση Ανατολή δεν αναμένεται να αποκατασταθεί σύντομα. Οι αποστολές από τον Κόλπο, κυρίως από το Κατάρ και τα ΗΑΕ, μειώθηκαν κατά περισσότερο από 85% το διάστημα Μαρτίου – Αυγούστου λόγω των περιορισμών στα Στενά του Ορμούζ, με την QatarEnergy να παρατείνει την αναστολή παραδόσεων έως τις αρχές Νοεμβρίου.
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αδυνατούν να επαναλάβουν τα γενναιόδωρα προγράμματα επιδοτήσεων του παρελθόντος, την ώρα που ο λογαριασμός εισαγωγών φυσικού αερίου αναμένεται να εκτιναχθεί εκ νέου. Αυτή η ενεργειακή κρίση εκδηλώνεται στη χειρότερη δυνατή συγκυρία. Η Ευρώπη καλείται να αυξήσει δραστικά τις αμυντικές δαπάνες της εν μέσω εντάσεων με τη Μόσχα, να χρηματοδοτήσει ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων για να καλύψει το χαμένο έδαφος στην τεχνητή νοημοσύνη έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας, αλλά και να στηρίξει τη μεταποίησή της.
Ηδη η βιομηχανία –με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον όμιλο Volkswagen που προχωρεί στη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση της ιστορίας του– πιέζεται έντονα από το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα κόστους της Κίνας. Παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια του εφοδιασμού φέτος τον χειμώνα, η πραγματική απειλή δεν είναι η επάρκεια, αλλά το δυσβάσταχτο κόστος.
(από την εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»)