Ζου Ρονγκτζί (1928-2026): Πέθανε ο Άνθρωπος που Έθεσε τα Θεμέλια για την Αλματώδη Ανάδειξη της Κίνας σε Οικονομική Υπερδύναμη

Ζου Ρονγκτζί (1928-2026): Πέθανε ο Άνθρωπος που Έθεσε τα Θεμέλια για την Αλματώδη Ανάδειξη της Κίνας σε Οικονομική Υπερδύναμη
energia.gr
Πεμ, 10 Σεπτεμβρίου 2026 - 14:05

Ο Ζου Ρονγκτζί (Zhu Rongji), ο οποίος απεβίωσε στις 12 Αυγούστου 2026 σε ηλικία 97 ετών, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Κινέζους ηγέτες μετά την κομμουνιστική επανάσταση του 1949. Σε συνεργασία με τον πρόεδρο Τζιανγκ Ζεμίν, υπό τον οποίο υπηρέτησε, δρομολόγησε την ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001 και έθεσε τα θεμέλια για την ανάδειξη της χώρας σε οικονομική υπερδύναμη

Ο Ζου διετέλεσε πρωθυπουργός της Κίνας από το 1998 έως το 2003, θέση από την οποία είχε τη συνολική ευθύνη για την οικονομία. Υπήρξε επίσης μέλος της Μόνιμης Επιτροπής του Πολιτμπιρό —του ανώτατου οργάνου εξουσίας του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος— από το 1992 έως το 2002.

Διέθετε ένα είδος προσωπικού χαρίσματος που σπάνια συναντάται στα ανώτατα κλιμάκια της κινεζικής εξουσίας, όπου η άχρωμη ρητορική και οι ασαφείς δηλώσεις αποτελούν τον κανόνα. Πολλοί Κινέζοι που έζησαν την εποχή της παντοδυναμίας του «Αφεντικού Ζου» θυμούνται τα πιο περιεκτικά και εύστοχα ρητά του.

Στην πρώτη του συνέντευξη Τύπου ως πρωθυπουργός το 1998, διατύπωσε το μανιφέστο του για μια νέα εποχή μεταρρυθμίσεων με λόγια που πολλοί αξιωματούχοι —αλλά ακόμη και οδηγοί ταξί σε μικρές πόλεις της ενδοχώρας— έμαθαν σύντομα απέξω. «Ό,τι κι αν επιφυλάσσει το μέλλον, είτε ναρκοπέδιο είτε άβυσσο, δεν θα διστάσω καθόλου και θα χαράξω τον δρόμο μου, αφιερώνοντας τον εαυτό μου ολοκληρωτικά στον λαό και τη χώρα μου μέχρι την τελευταία μέρα της ζωής μου», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.

Ευθύς, ανυπόμονος και συχνά καυστικός, ο Ζου Ρονγκτζί πάλεψε ενάντια στη διαφθορά. Μια συγκεκριμένη πληγή που πυροδοτούσε την οργή του ήταν οι λεγόμενες «κατασκευές από τόφου» (bean curd construction) — κτίρια τόσο εξασθενημένα λόγω της υπεξαίρεσης κονδυλίων από αξιωματούχους, ώστε κινδύνευαν να καταρρεύσουν. Δεν απολογούνταν ποτέ για τις δημόσιες εκρήξεις θυμού. «Ναι, χτυπώ το χέρι στο τραπέζι και κοιτάζω τους ανθρώπους με αυστηρό βλέμμα. Αν δεν μπορώ να ρίξω ένα αυστηρό βλέμμα, τότε είναι σαν να είμαι φυτό», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου. «Θέλω να εκφοβίζω τους διεφθαρμένους αξιωματούχους», πρόσθεσε.

Αν και το προσωπικό ύφος του Ζου ήταν αυτό που συχνά τραβούσε την προσοχή, τα επιτεύγματά του κατά τη διάρκεια της θητείας του άφησαν σημαντική κληρονομιά για την Κίνα και τον υπόλοιπο κόσμο. Η ενασχόλησή του με τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις ξεκίνησε το 1993, όταν διορίστηκε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας.

«Όλα τα θεμελιώδη στοιχεία της λεγόμενης οικονομίας της αγοράς —εκείνες οι μεταρρυθμίσεις— υλοποιήθηκαν τότε, στα μέσα της δεκαετίας του 1990», δήλωσε η Τάο Γουάνγκ, επικεφαλής οικονομολόγος για την Κίνα στην UBS Investment Bank, πρώην οικονομολόγος του ΔΝΤ και συγγραφέας του βιβλίου “Making Sense of China’s Economy” («Κατανοώντας την Κινεζική Οικονομία»).

Η ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) το 2001, η οποία της εξασφάλισε προνομιακή πρόσβαση στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, οδήγησε σε εκθετική αύξηση του κινεζικού εμπορίου με τον υπόλοιπο κόσμο. Το 2001, ο συνολικός όγκος του εμπορίου της Κίνας με τον κόσμο ανερχόταν στα 510 δισεκατομμύρια δολάρια. Μέχρι το τέλος του 2025, το ποσό αυτό είχε φτάσει τα 6,5 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Ωστόσο, η πορεία προς την ένταξη στον ΠΟΕ κάθε άλλο παρά ομαλή ήταν. Ένα κρίσιμο προαπαιτούμενο για την είσοδο της Κίνας ήταν η εφαρμογή, επί σειρά ετών, επώδυνων μεταρρυθμίσεων στον τεράστιο —και συχνά αναποτελεσματικό, αλλά πολιτικά ισχυρό— τομέα των κρατικών επιχειρήσεων. Ο Ζου πίεσε τις τοπικές αρχές να κλείσουν ή να ιδιωτικοποιήσουν τις κρατικές εταιρείες με χαμηλές επιδόσεις, ενώ παράλληλα επέβλεψε τη συγχώνευση μεγαλύτερων ομίλων με στόχο την ενίσχυσή τους.

Αυτή η πολιτική, γνωστή με το σύνθημα «κράτα τους μεγάλους, άφησε τους μικρούς», οδήγησε σε κατακόρυφη άνοδο της ανταγωνιστικότητας, επιτρέποντας τελικά στην οικονομία να ανθίσει. Το τίμημα, όμως, ήταν βαρύ: ο αριθμός των εργαζομένων σε κρατικές επιχειρήσεις μειώθηκε από 77 εκατομμύρια το 1995 σε 42 εκατομμύρια στο τέλος της θητείας του Ζου, το 2003, σύμφωνα με μελέτη του οικονομολόγου Άντριου Μπάτσον.

Ο Ζου κατέβαλε επίσης βαρύ πολιτικό τίμημα για τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκαν οι διαπραγματεύσεις για τον ΠΟΕ. Επισκέφθηκε την Ουάσιγκτον το 1999, σε μια περίοδο κάμψης των συνομιλιών, και υπέβαλε μια γενναιόδωρη πρόταση με στόχο την αναζωογόνηση της διαπραγματευτικής δυναμικής. Ωστόσο, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, απέρριψε την πρόταση και στη συνέχεια διέρρευσε τους συγκεκριμένους όρους της, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στο Πεκίνο από αξιωματούχους που κατηγορούσαν τον Ζου ότι είχε προβεί σε υπερβολικές παραχωρήσεις. Ο Ζου δεν είχε άλλη επιλογή από το να προβεί σε μια μαοϊκού τύπου «αυτοκριτική» ενώπιον των συναδέλφων του, προκειμένου να επιδείξει τη μεταμέλειά του, όπως ανέφεραν κινεζικές επίσημες πηγές.

Ο Ζου γεννήθηκε στην Τσανγκσά της επαρχίας Χουνάν, στις 23 Οκτωβρίου 1928. Αποφοίτησε από το φημισμένο Πανεπιστήμιο Τσινγκχούα, όπου σπούδασε ηλεκτρολόγος μηχανικός, και αμέσως μετά την αποφοίτησή του εξασφάλισε μια περιζήτητη θέση στην Κρατική Επιτροπή Σχεδιασμού. Η σταδιοδρομία του, ωστόσο, ανακόπηκε κατά τη διάρκεια των χαοτικών ετών της διακυβέρνησης του Μάο Τσετούνγκ, καθώς αναγκάστηκε να υποστεί δύο περιόδους «αναμόρφωσης» μέσω της εργασίας στο πλευρό αγροτών στην ύπαιθρο, κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης (1966-1976).

Κατάφερε να επανέλθει και, στα τέλη της δεκαετίας του 1980, διετέλεσε δήμαρχος της Σαγκάης, της πολυσύχναστης μητρόπολης στις ανατολικές ακτές που ηγούνταν της προσπάθειας για οικονομικό εκσυγχρονισμό. Όταν οι διαδηλώσεις υπέρ της δημοκρατίας σάρωσαν την Κίνα την άνοιξη του 1989, η Σαγκάη ξεχώρισε για τη σχετικά ανεκτική στάση της. Σε αντίθεση με το Πεκίνο, όπου ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός έστρεψε τα όπλα του κατά των διαδηλωτών γύρω από την πλατεία Τιενανμέν, οι αρχές της Σαγκάης βρήκαν ειρηνικά μέσα για να τερματίσουν τις διαδηλώσεις. Αυτό χάρισε στον Ζου και στον προϊστάμενό του, Τζιανγκ Ζεμίν, αναγνώριση εντός του συστήματος, γεγονός που συνέβαλε στην άνοδό τους στην κεντρική κυβέρνηση του Πεκίνου.

Μεταξύ άλλων πρωτοβουλιών που ανέλαβε στη Σαγκάη, ήταν η προώθηση ενός σχεδίου για την ανάπτυξη μιας περιοχής —που τότε αποτελούνταν κυρίως από επίπεδη γη χωρίς ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στις όχθες του ποταμού Χουανγκπού— μετατρέποντάς την στη σημερινή Πουντόνγκ, το επιχειρηματικό και χρηματοοικονομικό κέντρο της πόλης.

Σε υλικό επίπεδο, το εντυπωσιακό τοπίο με τους ουρανοξύστες της Πουντόνγκ αποτελεί ίσως την πιο χειροπιαστή κληρονομιά του Ζου. Ο Ζου κλήθηκε επίσης να διαχειριστεί βαθιές διαφωνίες με τον Τζιανγκ. Σε αυτές περιλαμβανόταν μια ρήξη στην κορυφή της ιεραρχίας του κόμματος σχετικά με τον χειρισμό της —απαγορευμένης πλέον — οργάνωσης Φαλούν Γκονγκ, αφότου 10.000 οπαδοί της οργάνωσης οργάνωσαν διαμαρτυρία τον Απρίλιο του 1999 έξω από το Zhongnanhai, το συγκρότημα της ηγεσίας του κόμματος που γειτνιάζει με την πλατεία Τιενανμέν και την Απαγορευμένη Πόλη. Σύμφωνα με ορισμένες μαρτυρίες, ο Ζου υιοθέτησε αρχικά μια συμβιβαστική στάση, αλλά η άποψή του παρακάμφθηκε από τον Τζιανγκ και η οργάνωση υπέστη καταστολή.

Προς το τέλος της θητείας του ως πρωθυπουργός, ανησυχούσε για την αυξανόμενη ανισότητα και τη δεινή θέση εκατοντάδων εκατομμυρίων φτωχών Κινέζων, τόσο σε αγροτικές όσο και σε αστικές περιοχές, οι οποίοι έμεναν στο περιθώριο καθώς ο Τζιανγκ επιδίωκε ακόμη ταχύτερη ανάπτυξη.

Όσον αφορά την πολιτική, παρά τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα του, ο Ζου ήταν ένας «θερμός εθνικιστής» που «απέρριπτε κατηγορηματικά» την ιδέα ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία θα μπορούσε να έχει εφαρμογή στην Κίνα, όπως επισημαίνουν οι Αμερικανοί ιστορικοί Orville Schell και John Delury στο βιβλίο τους “Wealth and Power” («Πλούτος και Ισχύς»). «Είχε γεννηθεί πριν από την "απελευθέρωση" του 1949 και η κοσμοθεωρία του είχε σφυρηλατηθεί πάνω στο αιώνων παλαιό αμόνι της θυματοποίησης και της ταπείνωσης», τονίζουν οι δύο ιστορικοί.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο