Ενδεικτικό της κατάστασης που επικρατεί στην ευρωπαϊκή αγορά καυσίμων είναι το γεγονός ότι, από το 2009, έχουν κλείσει ή μετασχηματιστεί περίπου 28 μεγάλα διυλιστήρια στην Ευρώπη, η οποία να χάνει το 21% της διυλιστικής της δυναμικότητας. Αρκετές ακόμη μονάδες μετατρέπονται σε βιοδιυλιστήρια, δηλαδή σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις που επεξεργάζονται βιομάζα. Το αποτέλεσμα είναι η δυναμικότητα διύλισης της ηπείρου να υποχωρεί σταθερά, εν μέσω περιορισμένων επενδύσεων, με το κέντρο βέρους της παγκόσμιας διύλισης να μεταφέρεται πλέον προς τη Μέση Ανατολή και την Ασία.
Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει πως είναι σύμφωνη με τον δεδηλωμένο στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί «πράσινης» ενεργειακής μετάβασης. Στην πραγματικότητα, όμως, η παγκόσμια οικονομία, δυναμικό μέρος της οποίας αποτελεί η Ευρώπη, εξακολουθεί να καταναλώνει περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και η ζήτηση για διυλισμένα προϊόντα παραμένει ισχυρή. Είναι ενδεικτικό ότι το πετρέλαιο εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει το 32% της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας, με την κατανάλωσή του μάλιστα να αυξάνεται κατά 1,3% μεταξύ 2023-2024. Ως εκ τούτου, μειώνοντας την παραγωγική της βάση ταχύτερα από όσο μειώνεται η ζήτηση καυσίμων, η Ευρώπη καταλήγει να εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από εισαγωγές diesel, jet fuel και άλλων προϊόντων από τρίτες χώρες.
Εξαίρεση σε αυτό το πλαίσιο αποτελεί η Ελλάδα, της οποίας τα τέσσερα μεγάλα διυλιστήρια διαθέτουν συνολική ετήσια δυναμικότητα σχεδόν 25 εκατ. τόνων, ποσοστό ιδιαιτέρως υψηλό σε σχέση με το μέγεθος της ελληνικής οικονομίας, καθώς τα τελευταία χρόνια οι ελληνικοί όμιλοι δεν ακολούθησαν τον δρόμο της αποεπένδυσης, αλλά προχώρησαν σε εκτεταμένα προγράμματα εκσυγχρονισμού και επέκτασης.
Ειδικά η Motor Oil, η οποία ανακοίνωσε αποτελέσματα προσφάτως με ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις, έχει επενδύσει περίπου 2,3 δισ. ευρώ από το 2021 μέχρι σήμερα και υλοποιεί επενδυτικό πρόγραμμα που υπερβαίνει τα 4 δισ. ευρώ έως το 2030, σε έργα που εκτείνονται από τη διύλιση και τα καύσιμα μέχρι τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το υδρογόνο, την αποθήκευση ενέργειας και την κυκλική οικονομία. Τα τελευταία χρόνια, ο όμιλος πραγματοποίησε μεγάλες βιομηχανικές επενδύσεις στο διυλιστήριο των Αγίων Θεοδώρων, διατηρώντας μία από τις πιο σύνθετες και τεχνολογικά προηγμένες μονάδες της Μεσογείου.
Στρατηγική
Η σημασία αυτής της στρατηγικής δεν περιορίζεται στη βιομηχανία, καθώς οι ελληνικές μονάδες διύλισης παράγουν σημαντικό εξαγωγικό προϊόν. Μόνο η Motor Oil πραγματοποίησε εξαγωγές άνω των 6 δισ. ευρώ το 2025, με τις διεθνείς πωλήσεις της να αντιστοιχούν περίπου στο 10%-12% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών αγαθών. Συνολικά, ο κλάδος της διύλισης αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τέταρτο των ελληνικών εξαγωγών αγαθών, αποτελώντας έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς πυλώνες της οικονομίας.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο εισρέουν στη χώρα δισεκατομμύρια ευρώ από διεθνείς αγορές. Έσοδα που βελτιώνουν το εμπορικό ισοζύγιο ενισχύουν τη ρευστότητα της οικονομίας, στηρίζουν χιλιάδες άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας και δημιουργούν πρόσθετα φορολογικά έσοδα για το Δημόσιο, ενώ παράλληλα χρηματοδοτούν ένα μεγάλο μέρος των επενδύσεων που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα για την ενεργειακή μετάβαση και τις νέες ενεργειακές υποδομές.
Η στρατηγική σημασία των ελληνικών διυλιστηρίων καθίσταται ολοένα και σημαντικότερη, όσο συρρικνώνεται η ευρωπαϊκή δυναμικότητα διύλισης, δεδομένου ότι όσο λιγότερα διυλιστήρια λειτουργούν στην Ευρώπη τόσο αυξάνεται η σημασία των μονάδων που παραμένουν ανταγωνιστικές για τον εφοδιασμό της περιφερειακής αγοράς. Υπό αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως ενεργειακός κόμβος για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο, εξυπηρετώντας τόσο τις εγχώριες ανάγκες όσο και σημαντικές εξαγωγικές αγορές.
Συνολικά, τοποθετούμενη στο ευρύτερο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πλαίσιο, η διύλιση δεν αποτελεί μόνο έναν ακόμη βιομηχανικό κλάδο αλλά στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο για τη χώρα. Σε μια περίοδο κατά την οποία μεγάλο μέρος της Ευρώπης κλείνει παραγωγικές μονάδες και αυξάνει την εξάρτησή του από εισαγωγές, η Ελλάδα διατηρεί βιομηχανική δυναμικότητα, εξαγωγική ισχύ και επενδυτική δραστηριότητα που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την ενεργειακή της ασφάλεια.
Διυλιστική ικανότητα
Ανά περιοχή η διυλιστική ικανότητα έχει ως εξής:
- Ευρώπη: 14,4% της παγκόσμιας διυλιστικής ικανότητας το 2024, περίπου 15 εκατ. βαρέλια/ημέρα.
- Ασία - Ειρηνικός: 36,1% της παγκόσμιας δυναμικότητας.
- Βόρεια Αμερική: 21% της παγκόσμιας δυναμικότητας.
Στην Ευρώπη λειτουργούν 72 διυλιστήρια, εκ των οποίων τα 66 εντός Ε.Ε.
- Απώλεια δυναμικότητας από το 2009: 167,6 εκατ. MT, δηλαδή -21%.
- Από το 2009 έχουν κλείσει 30 από τα 100 μεγάλα διυλιστήρια της Ευρώπης.
naftemporiki.gr