Τουλάχιστον 41 μεσαίου και 18 μικρότερου μεγέθους ηλιακά πάρκα έχουν κατασκευαστεί τα τελευταία δύο χρόνια, σύμφωνα με το RenewAtlas, μια βάση δεδομένων που παρακολουθεί τις εξελίξεις στον τομέα της ηλιακής ενέργειας και αναλύει εικόνες από δορυφόρους. Η κουβανική κυβέρνηση είχε ανακοινώσει το 2024 ότι σχεδιάζει την κατασκευή 92 μεσαίων πάρκων έως το 2028.
Η προσπάθεια δημιουργίας υποδομών ηλιακής ενέργειας επιταχύνθηκε μετά από μια σειρά γενικών μπλακάουτ το 2024, τα οποία εν μέρει οφείλονται στη δραματική πτώση των εισαγωγών αργού πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, σημειώνει ο Ρικάρντο Τόρες Πέρες, κουβανός οικονομολόγος στο American University.
Πολύωρα μπλακάουτ
Ωστόσο, η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι οι Κουβανοί εξακολουθούν να περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας τους χωρίς ρεύμα, παρά την κατακόρυφη αύξηση της ισχύος που συνεισφέρουν τα νέα φωτοβολταϊκά. Τα 10 εκατομμύρια κατοίκων του νησιού υφίστανται σχεδόν καθημερινές διακοπές ρεύματος, καθώς τα αποθέματα καυσίμων έχουν μειωθεί δραματικά. Πρόκειται για μια κρίση που επιδεινώθηκε από τα τέλη Ιανουαρίου, όταν η κυβέρνηση Τραμπ μπλόκαρε σχεδόν όλες τις αποστολές καυσίμων προς την Αβάνα.
Λειτουργώντας στη μέγιστη απόδοσή τους, τα νέα φωτοβολταϊκά πάρκα μπορούν να παράγουν περίπου 1.000 MW, ισχύ σχεδόν πενταπλάσια της ηλιακής ενέργειας που διέθετε προηγουμένως η χώρα και ίση σχεδόν με το ένα τρίτο της τυπικής μέγιστης εθνικής ζήτησης (περίπου 3.200 MW).
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η ηλιακή ενέργεια καλύπτει πλέον περίπου το 10% των ενεργειακών αναγκών της χώρας, έναντι 3% στις αρχές του περασμένου έτους.
Παραμένει ωστόσο ασαφές πόσο κοστίζουν στην Αβάνα τα νέα έργα. Η Κίνα φαίνεται να αποτελεί τον κύριο προμηθευτή του εξοπλισμού. Το Πεκίνο, το οποίο κατασκευάζει περίπου το 80% των φωτοβολταϊκών πάνελ παγκοσμίως, έστειλε στην Κούβα εξοπλισμό αξίας 117 εκατ. δολ. το 2025, έναντι αντίστοιχου εξοπλισμού αξίας μόλις 3 εκατ. δολ. το 2023, σύμφωνα με τα στοιχεία των τελωνειακών υπηρεσιών. Επίσης, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, φέτος η Κίνα έχει αποστείλει επίσης περισσότερες μονάδες αποθήκευσης ενέργειας.
Ο πρωθυπουργός της Κούβας, Μανουέλ Μαρέρο Κρους, έχει δηλώσει ότι τα έργα χρηματοδοτήθηκαν εν μέρει από τα έσοδα από την παραγωγή νικελίου. Το οικονομικό σχέδιο της κυβέρνησης για το 2026 κάνει λόγο για φωτοβολταϊκά πάνελ συνολικής ισχύος 320 MW από δωρεές της Κίνας. Το Βιετνάμ και η Ιαπωνία έχουν επίσης δωρίσει μικρότερες ποσότητες εξοπλισμού.
Ο εκτοπισμός των ΗΠΑ
Η Κίνα έχει αυξήσει ραγδαία τις δωρεές και τη χρηματοδότηση για έργα πράσινης ενέργειας στην Καραϊβική, η οποία αποτελεί βασικό κόμβο διέλευσης των πρώτων υλών που προμηθεύεται το Πεκίνο από τη Λατινική Αμερική, σύμφωνα με έκθεση της δεξαμενής σκέψης Inter-American Dialogue. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η Κίνα έχει πάρει τη θέση των ΗΠΑ ως κύριος εμπορικός εταίρος των περισσότερων μεγάλων οικονομιών στην περιοχή.
«Η Κίνα κερδίζει πολλούς πόντους καλής θέλησης σε ολόκληρη την περιοχή με τις κινήσεις της στην Κούβα» σημειώνει ο Χόρχε Πινιόν, ερευνητής σε θέματα κουβανικής ενέργειας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας.
Αν και η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας της ηλιακής ενέργειας είναι θετική εξέλιξη, έχει συμβάλει ελάχιστα στην ανακούφιση των χρόνιων ενεργειακών προβλημάτων της Κούβας. Δεδομένου ότι οι εισαγωγές καυσίμων και η εγχώρια παραγωγή πετρελαίου βρίσκονται σε πτώση εδώ και χρόνια, το εξαρτώμενο από τις εισαγωγές ηλεκτρικό δίκτυο της Κούβας ήταν εύθραυστο ακόμη και πριν οι ΗΠΑ διακόψουν την παροχή πετρελαίου από τη Βενεζουέλα και απειλήσουν με κυρώσεις τις χώρες που προμηθεύουν με καύσιμα την Αβάνα. Τον Μάιο, η Κούβα ανακοίνωσε ότι είχαν εξαντληθεί τα αποθέματα καυσίμων της. Εκτοτε, η κυβέρνηση Τραμπ έχει επιτρέψει ορισμένες αποστολές καυσίμων στο νησί για ιδιωτικές εταιρείες.
Σε κακή κατάσταση βρίσκονται και οι ενεργειακές υποδομές του νησιού. Η κατάσταση των θερμοηλεκτρικών εργοστασίων έχει επιδεινωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, γεγονός που μειώνει την απόδοσή τους. Οι γραμμές μεταφοράς ρεύματος παρουσιάζουν σημαντική φθορά, με αποτέλεσμα την απώλεια περί του 16% της ηλεκτρικής ενέργειας του δικτύου, σύμφωνα με μελέτη του Τόρες. Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση βρίσκεται σε καθεστώς στάσης πληρωμών και δεν είναι σε θέση να αναβαθμίσει το δίκτυο. Το απαρχαιωμένο δίκτυο δημιουργεί εμπόδια και στα νέα φωτοβολταϊκά πάρκα. Η χώρα αξιοποιεί μέρος μόνο της ισχύος που παράγουν οι νέες εγκαταστάσεις, καθώς δεν διαθέτει επαρκή αποθηκευτική ικανότητα ώστε να εξομαλύνεται η εγγενής αστάθεια της ηλιακής ενέργειας, δήλωσε ο κουβανός υπουργός Ενέργειας τον Απρίλιο. Τον Ιούλιο εγκαταστάθηκε μία μπαταρία, ενώ προγραμματίζεται η εγκατάσταση ακόμη τριών, σύμφωνα με τα κρατικά ΜΜΕ.
Πέρα από τα μεγάλα έργα παραγωγής ενέργειας, πολλές οικογένειες και επιχειρήσεις έχουν εγκαταστήσει φωτοβολταϊκά στις στέγες τους. Η Κίνα, η Ισπανία και άλλα κράτη έχουν δωρίσει χιλιάδες πάνελ για μεμονωμένα κτίρια. Ωστόσο, αυτές οι συμπληρωματικές παρεμβάσεις δεν έχουν καταφέρει ακόμη να συμβάλουν ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της κρίσης. Φέτος έχουν σημειωθεί τουλάχιστον έξι γενικά μπλακάουτ σε ολόκληρη τη χώρα, καθώς και αμέτρητες τοπικές διακοπές ρεύματος που διήρκεσαν μέρες. Η υποβάθμιση των συνθηκών διαβίωσης έχει πυροδοτήσει διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα.
«Χωρίς τα φωτοβολταϊκά πάρκα, τα μπλακάουτ θα ήταν ακόμη χειρότερα» σημείωσε ο Τόρες. «Αλλά η πραγματικότητα είναι ότι, παρ’ όλα αυτά, η κατάσταση έχει επιδεινωθεί».
*(από την εφημερίδα Το Βήμα)