Ακόμη και η ονομασία της συμφωνίας έχει συμβολική σημασία. Σε ολόκληρο τον ισλαμικό κόσμο, η Μέκκα θεωρείται η ιερότερη πόλη για τους μουσουλμάνους.
Ο πυρήνας της συμμαχίας είναι σαφής: μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών. Η Σαουδική Αραβία συνεισφέρει το αραβικό και ισλαμικό της κύρος, το οικονομικό της βάρος και την πολιτική της επιρροή· η Τουρκία τον μεγάλο της στρατό, την ιδιότητα μέλους του ΝΑΤΟ και την αμυντική της βιομηχανία· και το Πακιστάν τις ένοπλες δυνάμεις του, τις πυρηνικές του δυνατότητες, τους μακροχρόνιους δεσμούς του με τη Σαουδική Αραβία και τους σημαντικούς διαύλους επικοινωνίας που διαθέτει τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με το Πεκίνο.
Η συμφωνία συμπίπτει με μια ακόμη σαουδαραβική πρωτοβουλία αντίστοιχης σημασίας. Το Ριάντ φιλοξένησε στρατιωτικούς εκπροσώπους από 43 χώρες, μαζί με την Ευρωπαϊκή Ένωση, για να συζητήσουν τη δημιουργία μιας πολυεθνικής αμυντικής ναυτικής συμμαχίας. Πολλά κράτη εξέφρασαν την υποστήριξή τους στο σχέδιο, το οποίο έχει αρχίσει να περνά από το στάδιο της ιδέας στο στάδιο της θεσμοθέτησης, καθώς έχει ήδη διοριστεί διοικητής και βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες για την ολοκλήρωση των δομών διοίκησης, επιτελείου και συντονισμού.
Συνολικά, αυτά τα βήματα αποκαλύπτουν τα βασικά χαρακτηριστικά ενός ευρύτερου οράματος για την ασφάλεια, που βασίζεται στην οικοδόμηση αποτροπής, στη διασφάλιση της σταθερότητας και στην ενίσχυση της διπλωματίας. Υποδεικνύουν επίσης μια απομάκρυνση από την εξάρτηση από διευθετήσεις που σχεδιάστηκαν από άλλους και μια στροφή προς την ενεργό συμμετοχή στη διαμόρφωση μιας νέας περιφερειακής τάξης ασφαλείας.
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν ανέδειξε την ανάγκη να επιταχυνθεί μια διαδικασία που ξεκίνησε πέρυσι, ιδιαίτερα καθώς έχει αλλάξει η φύση των απειλών. Οι στρατοί που περνούν τα σύνορα έχουν δώσει τη θέση τους σε πυραύλους, drones, πολιτοφυλακές και απειλές εναντίον πλοίων, λιμανιών, ενεργειακών εγκαταστάσεων και στρατηγικών στενών. Μια περιφερειακή ισορροπία που δεν θα κυριαρχείται ούτε από το Ιράν ούτε από το Ισραήλ θα έδινε στη Συρία μεγαλύτερο περιθώριο για να ανοικοδομήσει το κράτος, τον στρατό και την οικονομία της.
Η ιδιαίτερη διάσταση
Υπάρχει επίσης μια συριακή διάσταση στη Συμφωνία της Μέκκας. Τα τρία κράτη που την υπέγραψαν είναι, σε διαφορετικό βαθμό, μεταξύ των σημαντικότερων εταίρων της «νέας Συρίας». Η Σαουδική Αραβία έπαιξε κεντρικό ρόλο στην έξοδο της Συρίας από την απομόνωση. Τον Μάιο του 2025, κατά την επίσκεψη του προέδρου Τραμπ στο Ριάντ, ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν άσκησε πιέσεις για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Συρίας, κατά τη διάρκεια συνάντησης μεταξύ των προέδρων Τραμπ και Άχμεντ αλ-Σαράα, στην οποία συμμετείχε μέσω βιντεοκλήσης και ο πρόεδρος Ερντογάν.
Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, το Ριάντ εργάστηκε για την επανένταξη της Συρίας στο περιφερειακό και διεθνές της περιβάλλον και για την υποστήριξη της σταθερότητας του νέου κράτους.
Η σχέση της Τουρκίας με τη νέα ηγεσία της Συρίας είχε ξεκινήσει πριν ακόμη από τη δημιουργία της νέας τάξης πραγμάτων. Χρόνια πολέμου κατέστησαν την Άγκυρα έναν από τους βασικούς παράγοντες στη βόρεια Συρία. Μετά την πτώση του Άσαντ, η σχέση αυτή εξελίχθηκε από τη διαχείριση μιας κρίσης στα σύνορα σε άμεση συνεργασία με το νέο κράτος.
Η Δαμασκός ανέπτυξε επίσης καλές σχέσεις με το Πακιστάν, το τρίτο συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας.
Είναι φυσικό η Δαμασκός να βλέπει θετικά τη Συμφωνία της Μέκκας. Αν και η Συρία δεν είναι ακόμη μέλος της, μπορεί να επωφεληθεί από τον σχηματισμό ενός δικτύου αποτροπής που συγκεντρώνει τους βασικούς περιφερειακούς συμμάχους της.
Η σημασία της γίνεται ακόμη πιο σαφής βλέποντας ποιοι είναι οι περιφερειακοί αντίπαλοι της «νέας Συρίας»: το Ιράν και το Ισραήλ. Με τη συριακή σύνδεση στον διάδρομο που συνδέει το Ιράν με το Ιράκ και τον Λίβανο να έχει διακοπεί μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η Τεχεράνη έχασε έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της περιφερειακής της επιρροής. Μετά από αυτή τη σημαντική αλλαγή στην περιφερειακή ισορροπία ισχύος, το Ισραήλ επιχείρησε να αξιοποιήσει την αποδυνάμωση του Ιράν και του άξονά του. Η νότια Συρία είναι μία από τις περιοχές όπου αυτοί οι ανταγωνιστικοί υπολογισμοί έρχονται πλέον άμεσα σε επαφή.
Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο αντιπάλους, η Δαμασκός αντιμετωπίζει και μια τρίτη, εξίσου επικίνδυνη πρόκληση: τις διακρατικές πολιτοφυλακές. Στα ανατολικά βρίσκονται ένοπλες οργανώσεις στο Ιράκ, ορισμένες από τις οποίες συνδέονται με το Ιράν και με το σχέδιο που η Τεχεράνη ακολούθησε επί χρόνια μέσα στη Συρία. Στα δυτικά βρίσκεται η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η οποία αποτελούσε κεντρικό τμήμα της στρατιωτικής μηχανής που πολέμησε στο πλευρό του καθεστώτος Άσαντ.
Ως εκ τούτου, οποιεσδήποτε περιφερειακές διευθετήσεις περιορίζουν τη δυνατότητα των πολιτοφυλακών να λειτουργούν ανεξάρτητα από τους κρατικούς θεσμούς εξυπηρετούν τα συμφέροντα της «νέας Συρίας». Χωρίς να είναι μέλος της Συμφωνίας της Μέκκας, η Συρία επωφελείται καθώς αυτή φέρνει τους συμμάχους της πιο κοντά και αποδυναμώνει τους αντιπάλους της.
Ευνοϊκό περιβάλλον
Η Συρία χρειάζεται σταθερά κράτη κατά μήκος των συνόρων της. Από αυτή την άποψη, η Συμφωνία της Μέκκας θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα περιφερειακό περιβάλλον ευνοϊκό για τη Δαμασκό.
Οι σύμμαχοί της οικοδομούν ευρύτερα δίκτυα αποτροπής και συνεργασίας. Το Ιράν είναι πιο αδύναμο από ό,τι ήταν πριν από την πτώση του Άσαντ. Αυξάνονται οι πιέσεις για να επιστρέψουν τα όπλα και οι αποφάσεις ασφαλείας στο κέντρο του κράτους, αντί να παραμένουν στα χέρια παραγόντων που βρίσκονται εκτός των θεσμών του. Μια περιφερειακή ισορροπία στην οποία δεν θα κυριαρχεί ούτε το Ιράν ούτε το Ισραήλ θα έδινε επίσης στη Συρία μεγαλύτερο περιθώριο για να ανοικοδομήσει το κράτος, τον στρατό και την οικονομία της.
Ωστόσο, αυτά τα σημαντικά οφέλη δημιουργούν ταυτόχρονα μια πρόκληση για τη Συρία.
Κατά τους τελευταίους 18 μήνες, η νέα ηγεσία έχει δείξει ικανότητα στη διαχείριση των περιφερειακών ισορροπιών. Έχει ανοίξει τις πόρτες της προς τη Σαουδική Αραβία, τα κράτη του Κόλπου, την Αίγυπτο και άλλες αραβικές χώρες, έχει διατηρήσει την ιδιαίτερη σχέση της με την Τουρκία, έχει αναπτύξει δεσμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη και έχει προσεγγίσει τη Ρωσία και την Κίνα. Ταυτόχρονα, έχει προσπαθήσει να διαχειριστεί τόσο την αντιπαράθεση όσο και τη διαπραγμάτευση με το Ισραήλ, αποφεύγοντας να εμπλακεί σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση.
Η αρχή φαίνεται απλή, η εφαρμογή της όμως είναι λεπτή και δύσκολη
Η Συρία χρειάζεται κάθε δυνατή βοήθεια για να ανοικοδομήσει το κράτος. Δεν έχει την πολυτέλεια να μετατραπεί ξανά σε πεδίο σύγκρουσης. Η νέα συμφωνία καθιστά τη διαχείριση αυτής της εξίσωσης ακόμη πιο ευαίσθητη. Καθώς οι σχέσεις μεταξύ των συμμάχων της Δαμασκού αποκτούν πιο σαφή μορφή, τα ερωτήματα σχετικά με τη θέση της Συρίας μέσα στις νέες ισορροπίες θα γίνονται όλο και πιο πιεστικά.
Παράλληλα, η διατήρηση της απαραίτητης απόστασης από όλες τις πλευρές θα απαιτεί ολοένα μεγαλύτερη διπλωματική ακρίβεια. Αυτό ενδέχεται να αποτελέσει την πραγματική δοκιμασία της συριακής διπλωματίας στην επόμενη φάση.
Μια ισχυρή και συνεκτική Δαμασκός αποτελεί από μόνη της πλεονέκτημα για τη νέα συμμαχία. Οι άμεσες προτεραιότητες της Συρίας είναι να ανοικοδομήσει τον στρατό της, να θέσει την ένοπλη ισχύ υπό ενιαία αρχή και να επανενώσει τους θεσμούς και την επικράτειά της. Στον πυρήνα της, αυτή η προσέγγιση είναι συμβατή με την αρχή που διέπει και την ίδια τη Συμφωνία της Μέκκας, η οποία παραμένει ανοιχτή σε όσους επιθυμούν να ενταχθούν.