Οι δασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη ανέδειξαν ένα βαθύτερο πρόβλημα: οι αυξημένες δαπάνες για την προστασία του περιβάλλοντος δεν αποδίδουν χωρίς ολοκληρωμένη πολιτική πρόληψης, διαχείρισης της γης και φροντίδας των δασών. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ δαπάνησαν 40,6 δισεκατομμύρια 

ευρώ για υπηρεσίες προστασίας από πυρκαγιές το 2023. Το 2022, η συνολική δαπάνη είχε ανέλθει στα 37,4 δισ. ευρώ. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι η εποπτεία των δαπανών ήταν ελλιπής, η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων ήταν αδύναμη και δεν υπήρχε διασφάλιση ότι οι δράσεις με τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα λάμβαναν την απαραίτητη χρηματοδότηση.

Την ίδια στιγμή, η μέση ετήσια καμένη έκταση στην ΕΕ αυξήθηκε σε 527.000 εκτάρια την περίοδο 2021-2024, από 268.000 εκτάρια την περίοδο 2006-2010, γεγονός που δείχνει ότι η αύξηση των χρημάτων δεν εξασφάλισε καλύτερα αποτελέσματα.

Τα έγγραφα πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναγνωρίζουν ότι η βιώσιμη διαχείριση των δασών, η αραίωση της βλάστησης, οι αντιπυρικές ζώνες, οι δρόμοι πρόσβασης, οι προστατευτικές ζώνες, η μικτή βόσκηση και οι ελεγχόμενες καύσεις είναι απαραίτητα μέτρα για τη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών.
Επομένως, η επιδείνωση του φαινομένου των δασικών πυρκαγιών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα κλιματικής αλλαγής, αλλά και αποτυχία πολιτικής στη διαχείριση της γης, στον σχεδιασμό πρόληψης και στην εφαρμογή των μέτρων.
Αυτό είναι ακόμη ένα παράδειγμα του ότι το μεγάλο κράτος δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερες υπηρεσίες. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ξοδεύει περισσότερα χρήματα και λαμβάνει χειρότερα αποτελέσματα. Και τι λένε οι κυβερνήσεις; Φυσικά, ότι χρειάζονται περισσότερα έσοδα.

Το Net Zero αποδεικνύεται αποτυχία; 

Το μοντέλο του μηδενικού καθαρού ισοζυγίου εκπομπών (Net Zero) αποδεικνύεται μάλλον αποτυχημένο όπου εφαρμόζεται.
Από το 1996 έως το 2024, η Ευρώπη, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς μείωσαν τις εκπομπές CO₂ και αερίων του θερμοκηπίου, όμως το μεγαλύτερο μέρος της μείωσης προήλθε από οικονομική στασιμότητα και αποβιομηχάνιση, από το υψηλότερο ενεργειακό κόστος στο εσωτερικό τους και από την αυξανόμενη εξάρτηση από εισαγόμενα βιομηχανικά προϊόντα από οικονομίες με μεγαλύτερη ένταση άνθρακα, όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Ινδία.

Η έκθεση EDGAR του 2025 παρέχει στοιχεία ανά χώρα και τομέα από το 1970 έως το 2024 και δείχνει ότι οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έφτασαν τους 53,2 γιγατόνους ισοδύναμου CO₂ το 2024, αυξημένες κατά 1,3% σε σχέση με το 2023, παρότι πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες συνέχισαν να εμφανίζουν χαμηλότερες εγχώριες εκπομπές.

Το βασικό ζήτημα δεν είναι αν οι εκπομπές στην Ευρώπη, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στον Καναδά μειώθηκαν. Το ερώτημα είναι αν σχεδόν δύο δεκαετίες πολιτικών για το κλίμα που βασίστηκαν στη φορολογία, στις υποχρεώσεις Net Zero και στους μηχανισμούς τιμολόγησης του άνθρακα οδήγησαν σε πραγματική και διαρκή απανθρακοποίηση χωρίς να αποδυναμώσουν την παραγωγική βιομηχανία.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι μεγάλο μέρος της φαινομενικής επιτυχίας προήλθε από τη μείωση της εγχώριας βιομηχανικής παραγωγής και από τη μεταφορά ενεργοβόρων παραγωγικών δραστηριοτήτων στο εξωτερικό.

Η μεταφορά της βιομηχανίας εκτός Δύσης

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 και ιδιαίτερα μετά τα μέσα της δεκαετίας του 2000, η ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική βασίστηκε στην τιμολόγηση του άνθρακα, στα ανώτατα όρια εκπομπών, στις υποχρεώσεις για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στους υψηλούς ενεργειακούς φόρους και σε μεγάλα προγράμματα επιδοτήσεων, σε συνδυασμό με στόχους Net Zero.
Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ, το πλαίσιο των διαδοχικών προϋπολογισμών άνθρακα του Ηνωμένου Βασιλείου βάσει του Νόμου για την Κλιματική Αλλαγή και η ομοσπονδιακή και επαρχιακή πολιτική τιμολόγησης άνθρακα του Καναδά είχαν ως στόχο να καταστήσουν τις εκπομπές ακριβότερες και τις επενδύσεις χαμηλών εκπομπών πιο ελκυστικές.
Οι πολιτικές αυτές πράγματι μείωσαν την ένταση εκπομπών σε ορισμένους τομείς, αλλά αύξησαν επίσης το κόστος για ενεργοβόρες βιομηχανίες που ανταγωνίζονται διεθνώς με μικρά περιθώρια κέρδους.

Η ανάλυση του ΟΟΣΑ για την ενεργειακή μετάβαση και την απώλεια θέσεων εργασίας σε ενεργοβόρες βιομηχανίες εντοπίζει σημαντικό κόστος προσαρμογής και απώλειες απασχόλησης σε εκτεθειμένους κλάδους των οικονομιών του ΟΟΣΑ, ακόμη και όταν τα συνολικά στοιχεία απασχόλησης αποκρύπτουν τις τοπικές και περιφερειακές ζημιές.
Τα μακροχρόνια στοιχεία της EDGAR δείχνουν ότι στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο οι τάσεις των εκπομπών από το 1996 παρουσιάζουν σημαντικές εδαφικές μειώσεις, ιδιαίτερα μετά το 2005, ενώ η πρόοδος του Καναδά είναι πιο περιορισμένη και άνιση.

Η πράσινη πολιτική και το κόστος στη βιομηχανία

Το 1996, οι ανεπτυγμένες βιομηχανικές οικονομίες της Ευρώπης, του Ηνωμένου Βασιλείου και του Καναδά διατηρούσαν μεγαλύτερο μέρος βαριάς βιομηχανίας και παραγωγικής ικανότητας από ό,τι σήμερα.
Μέχρι το 2024, αυτές οι οικονομίες είχαν μειώσει σημαντικά τις εγχώριες εκπομπές τους, όμως οι παγκόσμιες εκπομπές είχαν αυξηθεί, με την Κίνα και την Ινδία να κατέχουν πλέον πολύ μεγαλύτερο μερίδιο της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής και των εκπομπών CO₂.

Η έκθεση EDGAR του 2025 δείχνει ότι οι παγκόσμιες εκπομπές συνέχισαν να αυξάνονται το 2024, παρά τα χρόνια εφαρμογής κλιματικών πολιτικών στην Ευρώπη και την επέκταση της ατζέντας Net Zero στις ανεπτυγμένες οικονομίες.
Εάν το μοντέλο πολιτικής ήταν πραγματικά επιτυχημένο, θα περίμενε κανείς ότι η μείωση των εκπομπών στις οικονομίες με υψηλή φορολογία και αυστηρές ρυθμίσεις θα συνοδευόταν από μια ευρύτερη σταθεροποίηση των παγκόσμιων εκπομπών.
Αντίθετα, οι εκπομπές συχνά απλώς μετακινήθηκαν γεωγραφικά μέσω του εμπορίου και της μεταφοράς παραγωγής στο εξωτερικό.

Η «ψευδαίσθηση» της μείωσης εκπομπών

Η εδαφική καταγραφή των εκπομπών είναι παραπλανητική.
Μια χώρα μπορεί να μειώνει τις εκπομπές που εμφανίζονται στον δικό της απολογισμό, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει την κατανάλωση εισαγόμενων προϊόντων των οποίων η παραγωγή είναι πιο ρυπογόνος στο εξωτερικό.
Σε αυτή την περίπτωση, η εγχώρια πολιτική αλλάζει περισσότερο την τοποθεσία των εκπομπών παρά το συνολικό επίπεδο των παγκόσμιων εκπομπών.
Το οικονομικό κόστος φαίνεται στη δομή της παραγωγής, της απασχόλησης και των επενδύσεων.
Η έρευνα για το Net Zero στην ηλεκτρική ενέργεια και τη βιομηχανία δείχνει ότι η δημιουργία θέσεων εργασίας και η προστιθέμενη αξία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη διατήρηση των αλυσίδων εφοδιασμού στο εσωτερικό.
Καθώς η παραγωγή εισάγεται από το εξωτερικό, τα οικονομικά οφέλη μειώνονται, ενώ το κόστος προσαρμογής παραμένει στο εσωτερικό.

Η περίπτωση του Καναδά και η ευρωπαϊκή πραγματικότητα

Ο Καναδάς αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αποτυχίας πολιτικής.
Οι κλιματικές δαπάνες και τα συστήματα τιμολόγησης άνθρακα παρουσιάζονται ως εργαλεία για μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα. Ωστόσο, αυτό δεν έχει συμβεί.
Έχει καταστεί σχεδόν αδύνατο να διατηρηθεί η βιομηχανική δραστηριότητα όταν οι επιχειρήσεις μπορούν να μεταφέρουν επενδύσεις σε περιοχές χαμηλότερου κόστους.
Η ίδια λογική ισχύει στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι αγώνες επιδοτήσεων και τα προγράμματα αποζημιώσεων έχουν γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό της κλιματικής πολιτικής αντί να αποτελούν προσωρινή λύση.

Η ισχυρότερη κριτική απέναντι στην κλιματική πολιτική που βασίζεται στη φορολογία είναι εμπειρική.
Οι παγκόσμιες εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την επέκταση των αγορών άνθρακα, των ενεργειακών φόρων και των δεσμεύσεων Net Zero.
Η Κίνα και η Ινδία έγιναν απαραίτητες για την παγκόσμια βιομηχανία ακριβώς κατά την περίοδο που οι δυτικές κυβερνήσεις αυστηροποιούσαν τις εγχώριες κλιματικές πολιτικές.
Με άλλα λόγια, οι κλιματικές πολιτικές της Ευρώπης, του Ηνωμένου Βασιλείου και του Καναδά λειτούργησαν ως μια τεράστια επιδότηση προς την ανάπτυξη της Κίνας και της Ινδίας, πληρωμένη από τους εγχώριους καταναλωτές.
Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο που μπορεί να ονομαστεί «στασιμότητα Net Zero».
Παρότι οι εγχώριες εκπομπές μειώνονται, μειώνονται επίσης η βιομηχανική ικανότητα και η πραγματική αύξηση των μισθών, ενώ ο κόσμος παραμένει σε τροχιά αυξανόμενων εκπομπών.
Η Ευρώπη, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς απέδειξαν ότι οι φόροι, η τιμολόγηση άνθρακα και οι δημόσιες δαπάνες περιορίζουν τις τοπικές εκπομπές εις βάρος της μετατόπισης της εγχώριας βιομηχανίας.
Οι πολιτικές αυτές τείνουν να μειώνουν τις παγκόσμιες εκπομπές μόνο μέσω της μεταφοράς παραγωγής αλλού, της αποδυνάμωσης της ανταγωνιστικότητας, της φτωχοποίησης των πολιτών και της αύξησης του ρόλου του κράτους στην οικονομία.
Μια ισχυρότερη κλιματική στρατηγική θα επικεντρωνόταν λιγότερο σε συμβολικούς στόχους και τιμωρητική φορολογία και περισσότερο στην τεχνολογική καινοτομία, στις ελεύθερες αγορές, στην εγχώρια ενεργειακή επάρκεια, στην αύξηση της παραγωγικότητας και στον ανοιχτό ανταγωνισμό.
Μέχρι τότε, μεγάλο μέρος της «επιτυχημένης» μείωσης εκπομπών στις ανεπτυγμένες οικονομίες θα προέρχεται από εργοστάσια που εξαφανίζονται και από μειωμένη ανταγωνιστικότητα.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο