Η συμφωνία θα μπορούσε να αποφέρει τεράστια κέρδη σε αμερικανικές εταιρείες, αλλά είναι πιθανό να προκαλέσει ανησυχίες για την εξάπλωση των πυρηνικών όπλων στη Μέση Ανατολή. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ενέκρινε επίσημα μια ιστορική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα επιτρέψει στο βασίλειο να αποκτήσει πρόγραμμα πολιτικής πυρηνικής ενέργειας και ενδεχομένως θα ανοίξει τον δρόμο για εμπλουτισμό ουρανίου στο σαουδαραβικό έδαφος, σύμφωνα με αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης.

Η νέα συμφωνία, διάρκειας 30 ετών, εκτιμάται ότι ανέρχεται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. 
Στόχος της είναι να δώσει στις αμερικανικές εταιρείες κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη της πυρηνικής υποδομής της Σαουδικής Αραβίας, αποκλείοντας παράλληλα άλλους ξένους ανταγωνιστές.
Βασική διάταξη της συμφωνίας προβλέπει ότι αμερικανικές εταιρείες θα κατασκευάσουν μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία, εφόσον κοινή αμερικανο-σαουδαραβική μελέτη καταλήξει ότι κάτι τέτοιο είναι αναγκαίο.

Η πρόβλεψη αυτή θα δώσει στις ΗΠΑ σημαντική επιρροή στο σαουδαραβικό πυρηνικό πρόγραμμα και, σύμφωνα με την κυβέρνηση Τραμπ, θα αποτελέσει τρόπο αποτροπής οποιασδήποτε στρατιωτικής εκτροπής του.
Ωστόσο, η συμφωνία, η οποία αναμένεται να υποβληθεί στο Κογκρέσο τις επόμενες ημέρες για εξέταση, θεωρείται βέβαιο ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις από πολλούς βουλευτές και γερουσιαστές που αντιτίθενται στη διάδοση της πυρηνικής τεχνολογίας στη ασταθή περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Παρ' όλα αυτά, θα είναι δύσκολο να μπλοκαριστεί, καθώς θα απαιτηθεί κοινό ψήφισμα του Κογκρέσου και πλειοψηφία δύο τρίτων, εφόσον χρειαστεί να παρακαμφθεί πιθανό προεδρικό βέτο.
Ο Τραμπ έδωσε το «πράσινο φως» στα τέλη της περασμένης εβδομάδας και η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί την Τετάρτη από τον υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ, ο οποίος είχε συζητήσει το θέμα ήδη από το πρώτο του ταξίδι στη Σαουδική Αραβία τον Απρίλιο του 2025 με τον Σαουδάραβα υπουργό Ενέργειας πρίγκιπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, ο οποίος επίσης θα υπογράψει τη συμφωνία.

Ανώτατος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ειδικός σε θέματα μη διάδοσης πυρηνικών, δήλωσε:
«Η συμφωνία θα μπορούσε να συμβάλει στην αναζωογόνηση της αμερικανικής πυρηνικής βιομηχανίας, να ενισχύσει τις αμερικανο-σαουδαραβικές σχέσεις και να αποκλείσει τη Ρωσία και την Κίνα από έναν στρατηγικά σημαντικό ρόλο στο σαουδαραβικό πυρηνικό πρόγραμμα.»
Πρόσθεσε όμως: «Εάν δεν περιλαμβάνει επαρκείς περιορισμούς, ιδιαίτερα στον εμπλουτισμό ουρανίου, μπορεί να αυξήσει τους κινδύνους πυρηνικής διάδοσης στη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής.»

Οι Σαουδάραβες υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι χρειάζονται πυρηνική ενέργεια για να αξιοποιήσουν τα ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα ουρανίου της χώρας και να καλύψουν τις ενεργειακές τους ανάγκες, απελευθερώνοντας έτσι περισσότερο πετρέλαιο για εξαγωγές και αυξάνοντας τα κρατικά έσοδα.
Το Ριάντ επιμένει ότι οι προθέσεις του είναι αποκλειστικά ειρηνικές. Ωστόσο, ο διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είχε δηλώσει ήδη από το 2018 ότι, εάν το Ιράν αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, η Σαουδική Αραβία θα πράξει το ίδιο.

Μεταξύ των μεγάλων ωφελημένων της συμφωνίας αναμένεται να είναι η Westinghouse Electric με τον αντιδραστήρα AP1000, ο οποίος παράγει περίπου 1.100 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας, αρκετά για να ηλεκτροδοτήσει μια μεσαίου μεγέθους πόλη ή ένα μεγάλο κέντρο δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης.

Η πιο αμφιλεγόμενη διάταξη

Η μεγαλύτερη προσοχή επικεντρώνεται στις εγγυήσεις που θα αποτρέπουν τη μετατροπή του πολιτικού πυρηνικού προγράμματος σε στρατιωτικό.
Σύμφωνα με τη συμφωνία, οι νέοι αντιδραστήρες και η πυρηνική τεχνολογία θα παρέχονται από αμερικανικές εταιρείες, με περιορισμένη συμμετοχή ορισμένων ξένων προμηθευτών.
Παράλληλα, οι δύο πλευρές θα πραγματοποιήσουν διετή μελέτη για να αξιολογήσουν εάν ο εμπλουτισμός ουρανίου εντός της Σαουδικής Αραβίας είναι οικονομικά βιώσιμος ή εάν θα πρέπει να συνεχιστεί η εισαγωγή πυρηνικού καυσίμου.
Εάν η μελέτη καταλήξει ότι απαιτείται εγχώριος εμπλουτισμός, οι ΗΠΑ θα κατασκευάσουν τη μονάδα με τη μέθοδο του λεγόμενου «μαύρου κουτιού» (black box), ώστε να μην μεταφερθεί ευαίσθητη τεχνολογία εμπλουτισμού στη Σαουδική Αραβία.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι αυτό θα αποτρέψει την εκτροπή του εμπλουτισμένου ουρανίου για στρατιωτική χρήση και δεν θα επιτρέψει την επανεπεξεργασία του χρησιμοποιημένου καυσίμου για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας.
Εάν οι ΗΠΑ διαφωνήσουν τελικά με την προοπτική εμπλουτισμού, τότε η Σαουδική Αραβία δεν θα μπορεί να προχωρήσει μόνη της ούτε με τη βοήθεια άλλης χώρας για διάστημα δέκα ετών.

Οι επικρίσεις

Οι επικριτές θεωρούν ότι η παροχή δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου ή επανεπεξεργασίας πλουτωνίου στη Σαουδική Αραβία θα ενθαρρύνει και άλλες χώρες της περιοχής να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.
Σε αντίθεση με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία έχει απορρίψει το λεγόμενο «χρυσό πρότυπο», δηλαδή τη δέσμευση να μην εμπλουτίζει ποτέ ουράνιο στο έδαφός της ούτε να επανεπεξεργάζεται χρησιμοποιημένο πυρηνικό καύσιμο.
Ο διευθυντής του Κέντρου Εκπαίδευσης για την Πολιτική Μη Διάδοσης, Χένρι Σοκόλσκι, δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Όπου πάει η Σαουδική Αραβία, θα ακολουθήσουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Τουρκία και η Αίγυπτος. Η ιδέα ότι αυτό θα έχει ευτυχές τέλος είναι αυταπάτη.»
Επιπλέον, υπάρχει διαφωνία σχετικά με τις επιθεωρήσεις των πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Η Σαουδική Αραβία απέρριψε το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), το οποίο θα επέτρεπε αυστηρότερες επιθεωρήσεις.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η χωριστή συμφωνία που διαπραγματεύτηκε με το Ριάντ παρέχει επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου για τις εγκαταστάσεις αμερικανικής προέλευσης. Οι επικριτές, όμως, θεωρούν ότι οι προβλέψεις δεν επαρκούν για τη διερεύνηση ύποπτων δραστηριοτήτων εκτός των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων.

Γεωπολιτικές προεκτάσεις

Η συμφωνία προκαλεί αντιδράσεις και για λόγους εξωτερικής πολιτικής.
Η κυβέρνηση Μπάιντεν ήταν διατεθειμένη να προχωρήσει σε πυρηνική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία, αλλά υπό τον όρο ότι το Ριάντ θα εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Ισραήλ. Η προοπτική αυτή εγκαταλείφθηκε μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον πόλεμο στη Γάζα.
Αντίθετα, ο Τραμπ, παρότι εξακολουθεί να ενθαρρύνει τη Σαουδική Αραβία να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ, δεν συνδέει πλέον την αγορά αμερικανικής πυρηνικής τεχνολογίας με την αναγνώριση του Ισραήλ.
Ταυτόχρονα, η Ουάσιγκτον συνεχίζει να πιέζει το Ιράν να περιορίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να παραδώσει τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι δημιουργείται αντίφαση: οι ΗΠΑ ζητούν αυστηρούς περιορισμούς από την Τεχεράνη, ενώ ταυτόχρονα βοηθούν τη Σαουδική Αραβία να αναπτύξει πυρηνική βιομηχανία. Η κυβέρνηση Τραμπ απαντά ότι δεν υπάρχει αντίφαση, εφόσον το σαουδαραβικό πρόγραμμα θα λειτουργεί υπό αποτελεσματικές δικλίδες ασφαλείας.
Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ δήλωσε: «Αυτές οι συμφωνίες τηρούν τα υψηλότερα πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας και μη διάδοσης, βασιζόμενες στην κορυφαία πυρηνική τεχνολογία και στους καλύτερους επιστήμονες του κόσμου, που προέρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Χάρη στον πρόεδρο Τραμπ, η αμερικανική πυρηνική αναγέννηση βρίσκεται πλέον σε εξέλιξη και θα αποφέρει μακροπρόθεσμα οφέλη τόσο στον αμερικανικό όσο και στον σαουδαραβικό λαό.»

Η έγκριση της συμφωνίας από το Κογκρέσο παραμένει δύσκολη υπόθεση για τους αντιπάλους της, παρά το γεγονός ότι τόσο Δημοκρατικοί όσο και Ρεπουμπλικάνοι πρόεδροι επί δεκαετίες αντιστέκονταν στην παραχώρηση δικαιώματος εμπλουτισμού ουρανίου σε χώρες της Μέσης Ανατολής.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο