Από το 2021 έως το 2025, το κόστος μιας υγιεινής διατροφής στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά 36%, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του FAO για την Κατάσταση της Επισιτιστικής Ασφάλειας και της Διατροφής, που δημοσιεύθηκε την Τρίτη.
Αν και ο πληθωρισμός, που προκλήθηκε από την πανδημία Covid-19, τον πόλεμο στην Ουκρανία και πιθανότατα σύντομα και από την κρίση στη Μέση Ανατολή, αύξησε συνολικά τις τιμές των τροφίμων, οι πολιτικές επιλογές συνέβαλαν επίσης στο πρόβλημα. Όπως αναφέρει ο FAO, οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να επιδοτούν κυρίως αμυλούχες καλλιέργειες, όπως τα δημητριακά, καθώς και τον τομέα του κρέατος, γεγονός που καθιστά αναλογικά ακριβότερη την παραγωγή λαχανικών, φρούτων και οσπρίων.
Ο David Laborde, επικεφαλής οικονομολόγος αγροδιατροφής του FAO και ένας από τους συντάκτες της έκθεσης, χαρακτήρισε αυτή την κατάσταση «έμμεση φορολόγηση».
Ο ρόλος της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής
Μέρος της ευθύνης αποδίδεται στις άμεσες αγροτικές ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), η οποία εφαρμόζεται από τη δεκαετία του 1960 και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Laborde, ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα αποτελεί η ανεπαρκής επένδυση στην έρευνα για τη μείωση του κόστους παραγωγής φρούτων και λαχανικών, των οποίων η καλλιέργεια απαιτεί πολύ περισσότερη χειρωνακτική εργασία.
«Αυτό αύξησε την παραγωγικότητα σε ορισμένους τομείς. Όμως δεν κάναμε τίποτα για τα όσπρια και τα φασόλια», δήλωσε στο POLITICO.
Για τον μέσο Ευρωπαίο πολίτη, αυτό σημαίνει ότι το ημερήσιο κόστος ενός γεύματος που καλύπτει τις ελάχιστες προϋποθέσεις υγιεινής διατροφής, δηλαδή τη σωστή ισορροπία θρεπτικών συστατικών, θερμίδων και ποικιλίας, αυξήθηκε κατά 1 δολάριο μεταξύ 2021 και 2025, φτάνοντας τα 3,97 δολάρια.
Η αύξηση αυτή είναι σημαντικά υψηλότερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο, όπου η αντίστοιχη άνοδος διαμορφώθηκε στο 25%.
Τα λαχανικά απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους
Σε ένα υγιεινό γεύμα, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα όσπρια αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 60% του συνολικού κόστους, ενώ οι αμυλούχες καλλιέργειες, όπως το σιτάρι και το ρύζι, μόλις το 13%.
Παρ' όλα αυτά, οι περισσότερες γεωργικές επιδοτήσεις παγκοσμίως εξακολουθούν να κατευθύνονται στα δημητριακά, τη ζάχαρη, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, το βόειο κρέας και τις ελαιούχες καλλιέργειες που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφές.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature εκτιμά ότι περίπου το 80% των ενισχύσεων της ΕΕ προς τους αγρότες καταλήγει άμεσα στην κτηνοτροφία ή στις ζωοτροφές.
Ο Laborde υποστηρίζει ότι οι επιδοτήσεις της ΚΑΠ, οι οποίες βασίζονται κυρίως στην έκταση των καλλιεργειών, καθιστούν λιγότερο ελκυστική για τους παραγωγούς την καλλιέργεια λαχανικών για ανθρώπινη κατανάλωση σε σύγκριση με άλλες καλλιέργειες.
Οι προτάσεις του FAO
Εκτός από την ανακατανομή των επιδοτήσεων υπέρ της παραγωγής φρούτων και λαχανικών, ο FAO προτείνει η Ευρώπη να επενδύσει περισσότερο στην καινοτομία, ώστε να μειωθεί το κόστος της χειρωνακτικής εργασίας στις συγκεκριμένες καλλιέργειες.
Παράλληλα εισηγείται:
- μείωση της σπατάλης τροφίμων
- στήριξη των παραγωγικών εισροών, όπως τα λιπάσματα,
- μεγαλύτερη διαφάνεια στις τιμές κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ποιες καλλιέργειες πρέπει να στηριχθούν;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα το νέο «Σχέδιο Δράσης για τις Πρωτεΐνες», το οποίο επικεντρώνεται κυρίως στη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από εισαγόμενες ζωοτροφές, αλλά προβλέπει επίσης την ενίσχυση της παραγωγής οσπρίων για ανθρώπινη κατανάλωση.
Ωστόσο, η ουσιαστική χρηματοδότηση θα εξαρτηθεί από τις διαπραγματεύσεις για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2028-2034, οι οποίες αναμένεται να κυριαρχήσουν στην ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα το επόμενο διάστημα.
Ο Laborde καλεί τους Ευρωπαίους νομοθέτες να εγκαταλείψουν τις παραδοσιακές προσεγγίσεις και να αναζητήσουν πιο καινοτόμες λύσεις.
«Υπάρχει μια ισχυρή κληρονομιά του παρελθόντος», σημειώνει. «Για όσους καλλιεργούν δημητριακά και παράγουν ζωοτροφές υπάρχουν ήδη σταθερές αλυσίδες εφοδιασμού και εξασφαλισμένοι αγοραστές.»
Και καταλήγει:
«Η Ευρώπη σχεδίασε τις αγροτικές επιδοτήσεις της για ιστορικούς λόγους, οι οποίοι ήταν πολύ διαφορετικοί από τον σημερινό στόχο της επαρκούς παραγωγής φρούτων και λαχανικών για τον πληθυσμό της.»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνήθηκε να σχολιάσει την έκθεση του FAO. Εκπρόσωπός της δήλωσε πάντως γραπτώς ότι η ΕΕ δεν έχει πρόθεση να υπαγορεύσει στους πολίτες τι πρέπει να τρώνε.
Όσον αφορά το Σχέδιο Δράσης για τις Πρωτεΐνες, η Επιτροπή επισήμανε ότι περιλαμβάνει μέτρα που βοηθούν τους καταναλωτές να κάνουν πιο ενημερωμένες επιλογές, όπως η επισήμανση της προέλευσης των προϊόντων, η ενσωμάτωση κριτηρίων βιωσιμότητας στις δημόσιες προμήθειες και εκστρατείες ενημέρωσης για τα οφέλη των οσπρίων.