Σχεδόν κάθε μέρα το καλοκαίρι, οι τιμές πέφτουν κατακόρυφα γύρω στο μεσημέρι, καθώς η παραγωγή ηλιακής ενέργειας κατακλύζει το δίκτυο, αλλά στη συνέχεια εκτοξεύονται προς τα πάνω το βράδυ, καθώς ο ήλιος δύει και η ζήτηση αυξάνεται, ειδικά όταν ο καύσωνας ενισχύει τη ζήτηση για κλιματισμό. Το φαινόμενο αυτό — που ονομάζεται «καμπύλη πάπιας» λόγω της μορφής που παίρνει στο διάγραμμα — προκαλεί δραματικές διακυμάνσεις μέσα σε λίγες μόνο ώρες, οι οποίες ξεπερνούν κατά πολύ τις αντίστοιχες άλλων εμπορευμάτων.
Για παράδειγμα, μια μέρα στα τέλη Μαΐου στη Γερμανία, την κορυφαία οικονομία της Ευρώπης, οι τιμές ανέβηκαν από κάτω από το μηδέν γύρω στο μεσημέρι σε σχεδόν 400 ευρώ ανά MWh στις 8 μ.μ.
Οι απότομες διακυμάνσεις έχουν γίνει πιο ακραίες φέτος, την ίδια στιγμή που σοβαροί καύσωνες πλήττουν την Ευρώπη. Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει επαρκής αποθήκευση σε μπαταρίες για να απορροφήσει την πλεονάζουσα ενέργεια που παράγεται από την αυξανόμενη παραγωγή ΑΠΕ, με αποτέλεσμα η προσφορά να σπαταλιέται συχνά. Και όταν δεν υπάρχει αρκετός ήλιος ή άνεμος για να καλυφθεί η ζήτηση το βράδυ, τα δίκτυα πρέπει να στραφούν σε πιο ακριβά εργοστάσια ορυκτών καυσίμων για να καλύψουν το κενό.
Οι αρμόδιοι έχουν ήδη αρχίσει να λαμβάνουν υπόψη το ζήτημα. Τον Οκτώβριο, η Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την ενεργειακή ρυθμιστική αρχή ACER να διερευνήσει τις απότομες αυξήσεις των τιμών στη νοτιοανατολική Ευρώπη, με στόχο την πρόληψη τέτοιων διακυμάνσεων και τη διατήρηση της ηλεκτρικής ενέργειας σε προσιτές τιμές. Η ACER διαπίστωσε ότι οι ημερήσιες διακυμάνσεις στις χονδρικές τιμές είναι πλέον περίπου πέντε φορές μεγαλύτερες από ό,τι το 2020 και ζήτησε τη λήψη μέτρων, μεταξύ των οποίων η αύξηση της αποθήκευσης σε μπαταρίες, προκειμένου να καταστεί το σύστημα πιο ανθεκτικό.
Ενώ η απογευματινή πτώση της ηλιακής παραγωγής είναι προβλέψιμη, γενικά η αυξημένη παραγωγή από ΑΠΕ καθιστά πιο δύσκολη τη διαχείριση των δικτύων. Η διακοπή ρεύματος που έπληξε την Ισπανία και την Πορτογαλία το 2025 υπογράμμισε πόσο κρίσιμο είναι να εξισορροπηθούν η προσφορά και η ζήτηση, ωθώντας τους διαχειριστές να υιοθετήσουν μια πιο προσεκτική προσέγγιση στη διαχείριση της παραγωγής από ΑΠΕ.
«Θεωρούμε αυτή τη μεταβλητότητα ως ακραία σήμερα, αλλά αυτή είναι η νέα κανονικότητα», δήλωσε η Silje Eriksen Holmen, επικεφαλής του τμήματος βασικών παραμέτρων και υδρολογίας στη Volt Power Analytics. «Όταν υπάρχει καύσωνας με ελάχιστο άνεμο, αυτός είναι ο πιο δύσκολος συνδυασμός, διότι χρειάζεσαι τη μέγιστη ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας ακριβώς τη στιγμή που οι δύο μεγαλύτερες πηγές ενέργειας είναι πιο αδύναμες.»
Παρά τις περισσότερες ώρες φθηνής ή και δωρεάν ηλεκτρικής ενέργειας, οι μέσες ημερήσιες τιμές — οι οποίες τελικά μετακυλίονται στους λογαριασμούς των καταναλωτών — έχουν αυξηθεί αυτό το καλοκαίρι σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη σε ορισμένες βασικές αγορές. Αυτό οφείλεται στις υψηλότερες τιμές του φυσικού αερίου φέτος και στην πίεση που ασκούν οι απότομες αυξήσεις των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας τις βραδινές ώρες. Αυτό υπογραμμίζει επίσης τις δυσκολίες στη μείωση των λογαριασμών ενέργειας, καθώς η μετάβαση προς τις πράσινες πηγές συνεχίζεται.
Η ηλιακή ενέργεια είναι μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες πηγές ενέργειας στην Ευρώπη, καθώς η κατασκευή των εγκαταστάσεων της συγκαταλέγεται μεταξύ των φθηνότερων. Η πτώση του κόστους των ηλιακών πάνελ και η κρατική στήριξη πυροδότησαν ένα κύμα επενδύσεων που σχεδόν διπλασίασε την παραγωγική ικανότητα από το 2022, σύμφωνα με την BloombergNEF. Ωστόσο, η αποθήκευση ενέργειας σε μπαταρίες κλίμακας δικτύου καλύπτει μόνο περίπου το 3% αυτής της παραγωγικής ικανότητας.
Η ραγδαία επέκταση της ηλιακής ενέργειας αναδιαμορφώνει πλέον την οικονομική δομή του κλάδου. Η έλλειψη αποθήκευσης αναγκάζει τους διαχειριστές να απενεργοποιούν τις μονάδες τους συχνότερα, ενώ οι αρνητικές τιμές έχουν προκαλέσει πτώση της αξίας των πάρκων και έχουν οδηγήσει ορισμένους επενδυτές να αναζητήσουν διέξοδο. Ενώ οι κατασκευαστές προσαρμόζονται συνδυάζοντας νέα έργα με μπαταρίες και οι κυβερνήσεις επιταχύνουν τις αναβαθμίσεις του δικτύου και ενθαρρύνουν τις επενδύσεις στην αποθήκευση και την ευέλικτη ζήτηση, η BloombergNEF προβλέπει επιβράδυνση της αύξησης της παραγωγικής ικανότητας.
Η διαφορά τιμών μεταξύ μεσημεριού και βραδιού το καλοκαίρι άρχισε να γίνεται αισθητή πριν από μερικά χρόνια και έχει διευρυνθεί σταθερά, σύμφωνα με τον Shaun Foulkes, επικεφαλής της ενδοημερήσιας διαπραγμάτευσης περιουσιακών στοιχείων στη Danske Commodities της Equinor ASA. Ανέφερε ότι πιθανότατα θα χρειαστούν μερικά ακόμη χρόνια μέχρι το σύστημα να μπορέσει να εξισορροπήσει καλύτερα την προσφορά και τη ζήτηση χρησιμοποιώντας την αποθήκευση.
Η μεγαλύτερη διαφορά τιμών μεταξύ των χαμηλών τιμών της ημέρας και των κορυφών το βράδυ αποτελεί καλή είδηση για όσους μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια όταν είναι φθηνή και να την πωλούν σε υψηλότερες τιμές, όπως κάνει ένας αυξανόμενος αριθμός εμπόρων. Ωστόσο, τα χαμηλότερα επίπεδα φέτος δεν έχουν ακόμη ωθήσει προς τα κάτω τις συνολικές χονδρικές τιμές, οι οποίες αποτελούν βασικό παράγοντα διαμόρφωσης των λογαριασμών ενέργειας.
Οι μέσες τιμές της επόμενης ημέρας από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο αυξήθηκαν κατά περίπου 27% στο Ηνωμένο Βασίλειο, 22% στη Γερμανία, και 9% στην Ισπανία, σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2023-25, σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg που βασίζονται σε δεδομένα των EPEX Spot και OMIE. Η Γαλλία αποτέλεσε την εξαίρεση, με τις τιμές να παραμένουν σταθερές, καθώς ο πυρηνικός της στόλος συνέβαλε στη συγκράτηση του κόστους τις βραδινές ώρες.
Επειδή οι ΑΠΕ εξαρτώνται από τις καιρικές συνθήκες, οι μονάδες φυσικού αερίου και άνθρακα αναμένεται όλο και περισσότερο να λειτουργούν ως ευέλικτο εφεδρικό σύστημα όταν δεν υπάρχει αρκετή καθαρή ενέργεια, και ενδέχεται να αποτελούν μέρος του ενεργειακού μείγματος για κάποιο διάστημα ακόμη. Σύμφωνα με το σχέδιο του Ηνωμένου Βασιλείου για το 95% του ενεργειακού συστήματος να είναι καθαρό έως το 2030, η δυναμικότητα των μονάδων φυσικού αερίου θα παραμείνει περίπου σταθερή, καθώς η δυναμικότητα της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας θα έχει σχεδόν τριπλασιαστεί μέχρι τότε.
Η ενεργειακή μετάβαση αλλάζει επίσης την οικονομική διάσταση των συμβατικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, και οι σταθμοί που λειτουργούν με ορυκτά καύσιμα «δίνουν πλέον προτεραιότητα στην αξία έναντι του όγκου», δήλωσε η αναλύτρια της Energy Aspects, Sabrina Kernbichler.
«Υπάρχουν λιγότερες ώρες κατά τις οποίες ορισμένα εργοστάσια φυσικού αερίου, όπως τα εργοστάσια αιχμής, είναι οικονομικά συμφέροντα να λειτουργούν, οπότε πρέπει να ανακτήσουν τα έξοδα εκκίνησης και τα λειτουργικά τους έξοδα σε συντομότερο χρονικό διάστημα», δήλωσε ο Foulkes της Danske Commodities. «Αυτό σημαίνει ότι πρέπει στη συνέχεια να ορίσουν υψηλότερη τιμή για την παραγωγή τους.»
Οι ακραίες μεταβολές της αγοράς που συμβαίνουν γρήγορα σημαίνουν ότι η εξισορρόπηση του δικτύου γίνεται ολοένα και πιο κρίσιμη. Καθώς αυξάνεται η ανάγκη για ευελιξία, οι εταιρείες κοινής ωφέλειας επενδύουν περισσότερο σε μπαταρίες, σε μονάδες που μπορούν να τεθούν σε λειτουργία σε σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς και παρέχουν κίνητρα στους πελάτες να καταναλώνουν λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια όταν η τιμή είναι υψηλή και περισσότερη όταν είναι φθηνότερη.
Υπάρχει επίσης η ευκαιρία να αποκομιστούν κέρδη από τις διαταραχές της αγοράς. Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κάτω από το μηδέν έχουν προσελκύσει μεγάλες εμπορικές εταιρείες, όπως η Vitol Group και η Trafigura Group, να επενδύσουν σε μπαταρίες κλίμακας εταιρειών κοινής ωφέλειας, οι οποίες επιτρέπουν την αγορά, αποθήκευση, και επαναπώληση ηλεκτρικής ενέργειας στα δίκτυα.
«Ο περιοριστικός παράγοντας δεν είναι πλέον το “Μπορούμε να παράγουμε αρκετή ενέργεια το μεσημέρι;”», δήλωσε ο Ivan Føre Svegaarden, ιδρυτής της νορβηγικής εταιρείας πρόβλεψης TradeWpower AS. «Παράγουμε πάρα πολύ. Το ερώτημα είναι: “Μπορούμε να τη μεταφέρουμε κατά τη διάρκεια της απότομης μεταβολής της ζήτησης και να καλύψουμε το κενό όταν ο καιρός ηρεμήσει;”»