Οι μετεωρολογικές προειδοποιήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο για ακραία ζέστη από τις 22 Ιουνίου ακολουθήθηκαν από μια σπάνια προειδοποίηση για υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τον δήμαρχο του Λονδίνου.
Κατά τη διάρκεια των καυσώνων, το όζον σχηματίζεται κοντά στο έδαφος όταν άλλοι ρύποι αντιδρούν μεταξύ τους υπό την επίδραση της έντονης ηλιακής ακτινοβολίας. Αν και το στρώμα του όζοντος στην ανώτερη ατμόσφαιρα μας ωφελεί, προστατεύοντάς μας από την επιβλαβή υπεριώδη ακτινοβολία, το όζον στην κατώτερη ατμόσφαιρα είναι εξαιρετικά επιβλαβές.
Ο ευρωπαϊκός καύσωνας του 2003 οδήγησε σε περίπου 2.000 επιπλέον θανάτους στο Ηνωμένο Βασίλειο, εκ των οποίων περίπου 800 οφείλονταν στο όζον. Στην Ολλανδία καταγράφηκαν περίπου 400 έως 600 επιπλέον θάνατοι λόγω ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Ο Laurence Rouil, διευθυντής της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας «Κοπέρνικος» της ΕΕ, δήλωσε: «Το όζον παραμένει ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης που αντιμετωπίζει η Ευρώπη και άλλα μέρη του κόσμου. Μόλις αρχίσει να αναπτύσσεται ένα φαινόμενο, γίνεται πολύ δύσκολο να σταματήσει ή να μειωθεί σημαντικά η έντασή του. Γι’ αυτό η πρόβλεψη και η πρόληψη είναι καθοριστικής σημασίας».
Οι χάρτες πρόγνωσης για τον καύσωνα του περασμένου μήνα δείχνουν πώς το όζον συσσωρευόταν με τη ζέστη κάθε ημέρας, φτάνοντας στο αποκορύφωμά του αργά το απόγευμα. Οι χειρότερες συνθήκες παρατηρήθηκαν αρχικά στη νότια Αγγλία, το Βέλγιο, τη βόρεια Γαλλία, και την Ολλανδία. Στη συνέχεια, μετακινήθηκαν προς τα ανατολικά καθώς προχωρούσε ο καύσωνας.
Ο Rouil δήλωσε: «Οι συγκεντρώσεις όζοντος αυξάνονταν συνεχώς στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του καύσωνα του Ιουνίου. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις παρατηρήθηκαν στη Γερμανία, στις χώρες του Μπενελούξ, και στην κοιλάδα του Πό στην Ιταλία, καθώς και, σε τοπικό επίπεδο, στην περιοχή του Παρισιού, στην Ισπανία, και στην Τσεχία. Σε αυτές τις περιοχές, οι συγκεντρώσεις όζοντος ήταν αρκετά αξιοσημείωτες σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη».
Το 1943, στο αποκορύφωμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι κάτοικοι του Λος Άντζελες νόμιζαν ότι δέχονταν επίθεση με δηλητηριώδη αέρια, σε ένα φαινόμενο που σήμερα αναγνωρίζεται ως ένα από τα πρώτα περιστατικά αιθαλομίχλης από όζον. Εκείνη την εποχή, το όζον σχηματιζόταν κυρίως από τα καυσαέρια της κυκλοφορίας και τη ρύπανση της πετροχημικής βιομηχανίας. Σήμερα, τα φυτοφάρμακα, τα χρώματα, τα μελάνια εκτύπωσης, οι κόλλες, τα καθαριστικά, και τα προϊόντα προσωπικής φροντίδας συγκαταλέγονται μεταξύ των κύριων πηγών.
Ο Rouil δήλωσε: «Η βραχυπρόθεσμη έκθεση στο όζον μπορεί να προκαλέσει αναπνευστικές παθήσεις και ερεθισμούς του λαιμού, επιδείνωση του άσθματος κ.λπ. Επίσης, βλάπτει τη βλάστηση, προκαλώντας καφέ χρώμα στα φύλλα και πρόωρη πτώση τους».
Το 2024, το 21,5% των γεωργικών εκτάσεων της Ευρώπης – σχεδόν μισό εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα – εκτέθηκε σε επίπεδα όζοντος που υπερέβαιναν τους στόχους της ΕΕ.
Κατά τη διάρκεια του καύσωνα του Ιουνίου, οι μέγιστες συγκεντρώσεις ήταν λιγότερο από το μισό εκείνων που μετρήθηκαν κατά τον καύσωνα του 1976 και επίσης χαμηλότερες από εκείνες που μετρήθηκαν το 2003. Ωστόσο, ενώ οι μέγιστες συγκεντρώσεις έχουν μειωθεί, δεν υπάρχει σαφής τάση όσον αφορά τη μέση ποσότητα όζοντος στην οποία εκτίθεστε.
Το όζον στην κατώτερη ατμόσφαιρα αποτελεί υπερ-ρύπο. Η μείωσή του θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και θα ωφελήσει την υγεία μας.
Ο κ. Rouil δήλωσε: «Δεν έχουμε τελειώσει με το όζον. Απαιτούνται συντονισμένες στρατηγικές μετριασμού σε διεθνές, εθνικό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και σε τοπικό επίπεδο. Το όζον επηρεάζεται επίσης από την κλιματική αλλαγή – όχι μόνο από τους καύσωνες, αλλά και λόγω της αυξανόμενης συχνότητας και έντασης των δασικών πυρκαγιών, οι οποίες απελευθερώνουν σημαντικές ποσότητες προδρόμων ουσιών του όζοντος. Διεθνείς δεσμεύσεις, όπως η παγκόσμια δέσμευση για το μεθάνιο και οι αυστηρότεροι κανονισμοί σχετικά με το μεθάνιο, μπορούν να έχουν θετικές επιπτώσεις, αλλά αυτό θα χρειαστεί χρόνο.»