ηγέτες επανέλαβαν τη ρητορική περί «απεριόριστης συνεργασίας», εκπέμποντας κοινά μηνύματα απέναντι στη Δύση.
Πίσω όμως από τις εικόνες και τις δηλώσεις, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη:
Η Κίνα εξακολουθεί να μην έχει ξεπεράσει την τρωτότητά της στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας. Η Ρωσία, από την άλλη πλευρά, αναζητά επειγόντως νέες διεξόδους μετά την απώλεια της ευρωπαϊκής αγοράς εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο βασικός στόχος του Πούτιν στο Πεκίνο ήταν να εξασφαλίσει οριστική πολιτική και χρηματοδοτική έγκριση για τον αγωγό φυσικού αερίου Power of Siberia 2, που συζητείται εδώ και χρόνια. Το Κρεμλίνο πλέον είναι αναγκασμένο να κατευθύνει το φυσικό του αέριο όχι προς τη Δύση αλλά προς την Ανατολή.
Ο Σι Τζινπίνγκ δεν βιάζεται
Ωστόσο, ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ δεν δείχνει καμία βιασύνη.Το Πεκίνο γνωρίζει καλά ότι η Ρωσία βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Η ευρωπαϊκή αγορά έχει ουσιαστικά κλείσει για τη Μόσχα και οι εναλλακτικοί πελάτες της είναι περιορισμένοι. Έτσι, η διαπραγματευτική ισχύς βρίσκεται πλέον ξεκάθαρα στα χέρια της Κίνας.
Όπως επισημαίνει ο Αμερικανός στρατηγικός αναλυτής Ντμίτρι Άλπεροβιτς:
«Η Ρωσία εξαντλεί τα κεφάλαιά της. Ο Πούτιν δεν έχει τα χρήματα για να κατασκευάσει τον Power of Siberia 2».
Πράγματι, μέχρι σήμερα δεν έχει ληφθεί οριστική επενδυτική απόφαση για το έργο. Οι διαφωνίες σχετικά με το μοντέλο τιμολόγησης, το βάρος της χρηματοδότησης και τους όρους των μακροπρόθεσμων συμβολαίων παραμένουν σοβαρές.
Η νέα ισορροπία Μόσχας–Πεκίνου
Πριν από τον πόλεμο, η Ρωσία εξήγαγε προς την Ευρώπη περισσότερα από 150 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως. Σήμερα όμως έχει χάσει σημαντικό μέρος της οικονομικής της ισχύος.
Καθώς οι εξαγωγές ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη έχουν καταρρεύσει, η Κίνα μετατρέπεται στο κέντρο της νέας ρωσικής ενεργειακής στρατηγικής.
Σήμερα, μέσω του υφιστάμενου αγωγού Power of Siberia, ρέουν προς την Κίνα περίπου 39 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως.
Ο σχεδιαζόμενος δεύτερος αγωγός προβλέπει επιπλέον δυναμικότητα 50 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων.
Το κρίσιμο στοιχείο όμως είναι άλλο: η Ρωσία χρειάζεται αυτό το έργο πολύ περισσότερο από την Κίνα.
Η Μόσχα παύει σταδιακά να είναι ισότιμος εταίρος στον ενεργειακό τομέα και μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε προμηθευτή πρώτων υλών και ενέργειας για την Κίνα. Το Κρεμλίνο αποφεύγει να το παραδεχθεί δημόσια, αλλά οι οικονομικές πραγματικότητες γίνονται όλο και πιο εμφανείς.
Το Πεκίνο, από την πλευρά του, δεν επιθυμεί να εξαρτηθεί πλήρως από τη Ρωσία.
Στη στρατηγική κουλτούρα της Κίνας, η υπερβολική εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή θεωρείται σοβαρός κίνδυνος ασφαλείας. Γι’ αυτό η Κίνα, ενώ αυξάνει τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, ταυτόχρονα επεκτείνει τις συμφωνίες LNG με το Κατάρ, τα δίκτυα αγωγών της Κεντρικής Ασίας, τις επενδύσεις στην Αφρική και τις θαλάσσιες υποδομές LNG.
Ο μεγάλος φόβος της Κίνας: οι ενεργειακές αρτηρίες
Η Κίνα είναι σήμερα ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ενέργειας στον κόσμο.
Καταναλώνει περίπου 16 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Από αυτά, σχεδόν 11 εκατομμύρια βαρέλια καλύπτονται μέσω εισαγωγών, ενώ η εγχώρια παραγωγή παραμένει περίπου στα 4,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Παρόμοια είναι η εικόνα και στο φυσικό αέριο. Η συνολική κατανάλωση της Κίνας το 2025 πλησίασε τα 430 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, με μεγάλο μέρος να καλύπτεται μέσω LNG και εισαγωγών από αγωγούς. Πέρυσι, η Κίνα εισήγαγε περίπου 79 εκατομμύρια τόνους LNG, διατηρώντας τη θέση του μεγαλύτερου αγοραστή LNG παγκοσμίως.
Το πρόβλημα είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ενέργειας εξακολουθεί να εξαρτάται από θαλάσσιες οδούς:
– Τα Στενά της Μαλάκκας
– Η Νότια Σινική Θάλασσα
– Ο Ινδικός Ωκεανός
– Τα Στενά του Ορμούζ
Ακριβώς εδώ αρχίζει ο στρατηγικός εφιάλτης του Πεκίνου.
Το Δίλημμα της Μαλάκκας
Η Κίνα προσπαθεί εδώ και χρόνια να ξεπεράσει αυτό που αποκαλείται Δίλημμα της Μαλάκκας.
Σε περίπτωση κρίσης, το αμερικανικό ναυτικό θα μπορούσε να ασκήσει πίεση στις θαλάσσιες οδούς και να πλήξει την πιο ευαίσθητη αρτηρία της κινεζικής οικονομίας.
Εάν επιβραδυνθεί η ροή ενέργειας:
– μειώνεται η βιομηχανική παραγωγή,
– πιέζονται οι εξαγωγές,
– διαταράσσονται οι εφοδιαστικές αλυσίδες,
– αυξάνεται η ανεργία,
– κλονίζεται η κοινωνική σταθερότητα.
Και αυτό ακριβώς αποτελεί τον μεγαλύτερο φόβο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας.
Η αόρατη δύναμη της Ουάσιγκτον
Το πρόβλημα της Κίνας δεν περιορίζεται μόνο στους θαλάσσιους δρόμους.
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να μπορούν να επηρεάζουν τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές όχι μόνο μέσω της στρατιωτικής τους ισχύος αλλά και μέσω:
– του χρηματοπιστωτικού συστήματος,
– της κυριαρχίας του δολαρίου,
– της ναυτιλιακής ασφάλισης,
– του εμπορίου LNG,
– των δεξαμενόπλοιων,
– και του συστήματος SWIFT.
Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα αεροπλανοφόρα.
Η χρηματοδότηση του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου παραμένει σε μεγάλο βαθμό υπό δυτικό έλεγχο.
Γι’ αυτό η Κίνα δεν αντιμετωπίζει την ενεργειακή ασφάλεια απλώς ως οικονομικό θέμα. Πρόκειται πλέον για ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Η Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη – Ένας Δρόμος», ο διάδρομος του Πακιστάν, οι αγωγοί της Κεντρικής Ασίας, οι επενδύσεις σε κρίσιμα ορυκτά στην Αφρική, η προσέγγιση με τη Ρωσία και ακόμη και το ενδιαφέρον για τις αρκτικές διαδρομές αποτελούν κομμάτια της ίδιας μεγάλης στρατηγικής.
Το Πεκίνο ουσιαστικά προσπαθεί να περιορίσει την αμερικανική ναυτική υπεροχή.
Η Κίνα δεν είναι ανυπεράσπιστη
Αντίθετα, υλοποιεί ένα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά μετασχηματιστικά προγράμματα στην ιστορία.
Το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων επενδύσεων σε ηλιακή και αιολική ενέργεια πραγματοποιείται σήμερα στην Κίνα. Η πυρηνική ισχύς αυξάνεται ραγδαία. Η μετάβαση στα ηλεκτρικά οχήματα υποστηρίζεται επιθετικά. Τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου διευρύνονται, ενώ αναπτύσσονται κοιτάσματα σχιστολιθικού και βαθιού φυσικού αερίου νέας γενιάς.
Παρά όλες αυτές τις κινήσεις, όμως, η Κίνα δεν έχει ακόμη επιτύχει πλήρη ενεργειακή ανεξαρτησία.
Κατά τη διάρκεια της τελευταίας κρίσης με το Ιράν, το Πεκίνο μείωσε σημαντικά τις εισαγωγές πετρελαίου και στράφηκε στη χρήση αποθεμάτων, αποκαλύπτοντας ξανά την ευαλωτότητά του.
Τον Μάιο, οι κινεζικές εισαγωγές πετρελαίου υποχώρησαν περίπου στα 6,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως — ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας δεκαετίας.
Το γεγονός αυτό λέει πολλά: Η Κίνα μπορεί να ανεβαίνει, αλλά ακόμη δεν αισθάνεται ασφαλής.
Το νέο μεγάλο παιχνίδι
Η μεγάλη σύγκρουση ισχύος του 21ου αιώνα δεν αφορά πλέον μόνο την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη ή τους εμπορικούς πολέμους.
Η πραγματική μάχη αφορά:
– τον έλεγχο των ενεργειακών ροών,
– των κρίσιμων θαλάσσιων διαδρομών,
– των διαδρόμων logistics,
– του χρηματοπιστωτικού συστήματος,
– και των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Γι’ αυτό και η σημασία της Τουρκίας αυξάνεται.
Ο Μεσαίος Διάδρομος και η Τουρκία
Τα έργα του «Μεσαίου Διαδρόμου» στο πλαίσιο της κινεζικής στρατηγικής Belt and Road, οι ενεργειακές διαδρομές μέσω Κασπίας, το φυσικό αέριο της Μαύρης Θάλασσας, η Ανατολική Μεσόγειος, οι τερματικοί σταθμοί LNG και τα νέα δίκτυα logistics θα αποκτήσουν τα επόμενα χρόνια όχι μόνο οικονομική αλλά και γεωπολιτική σημασία.
Διότι στη νέα εποχή, ισχυροί δεν θα είναι μόνο όσοι διαθέτουν ενέργεια, αλλά και όσοι ελέγχουν τη ροή της.
Και μια υπερδύναμη χωρίς ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι ποτέ πραγματικά ελεύθερη.
** Τα Στενά της Μαλάκκας είναι ένας στενός θαλάσσιος διάδρομος μήκους περίπου 805 χιλιομέτρων μεταξύ της Μαλαισίας και της Ινδονησίας στον Ινδικό Ωκεανό. Περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου διέρχεται από αυτό το πέρασμα.