Αλλού, μερικές από τις πιο εμβληματικές φυσικές περιοχές της Ανατολίας έχουν μετατραπεί σε τοξικά ανοιχτά ορυχεία για την εξόρυξη χρυσού και σπάνιων γαιών.
Τέτοιες εικόνες αναμένεται να πολλαπλασιαστούν στην Τουρκία, μετά τις σαρωτικές αλλαγές στη νομοθεσία περί εξόρυξης τον τελευταίο χρόνο. Προηγουμένως προστατευμένα δάση, γεωργικές εκτάσεις και χωριά έχουν πλέον ανοίξει για εταιρείες που αναζητούν κερδοφόρα κοιτάσματα.
Οι αρχές στην Άγκυρα υποστηρίζουν ότι αυτή η επιτάχυνση είναι απαραίτητη για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων, την ενίσχυση των εξαγωγών και την αναζωογόνηση της επιβραδυνόμενης οικονομίας. Όμως περιβαλλοντολόγοι και ακτιβιστές προειδοποιούν ότι έχει ξεκινήσει μια εποχή μη βιώσιμης εκμετάλλευσης, που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή και μη αναστρέψιμη ζημιά στο φυσικό περιβάλλον και στις αγροτικές οικονομίες της χώρας.
«Αν συνεχιστεί αυτός ο ρυθμός, ένα τεράστιο μέρος των ορυκτών πόρων της Τουρκίας θα έχει εξαντληθεί μέχρι το 2050», υποστηρίζουν μέλη περιβαλλοντικών οργανώσεων. «Αυτό θα εξαφανίσει τα μέσα διαβίωσης των χωριών και θα προκαλέσει τεράστια, μη αναστρέψιμη ζημιά στη φύση».
Ο υπόγειος πλούτος
Η Τουρκία είναι από τις πιο πλούσιες σε ορυκτά χώρες του κόσμου. Ορισμένες γεωλογικές μελέτες εκτιμούν ότι παραμένουν υπόγεια ορυκτά αξίας 3,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Για την αξιοποίησή τους, πάνω από 1,4 εκατομμύρια εκτάρια έχουν δοθεί σε διαγωνισμούς εξόρυξης από το 2024, βάσει κυβερνητικών δεδομένων.
Αυτό αντιστοιχεί σε 1,5 φορές το μέγεθος ολόκληρης της Κύπρου και δεν περιλαμβάνει τις παράνομες ή μη καταγεγραμμένες εξορυκτικές δραστηριότητες. Οι εταιρείες έχουν αγοράσει άδειες για περίπου το μισό αυτής της έκτασης.
Οι παραχωρήσεις αυτές έρχονται μετά από έναν νόμο του 2025 και συνεχιζόμενες τροποποιήσεις που επιταχύνουν την εξόρυξη, αφαιρώντας περιβαλλοντικούς περιορισμούς και συγκεντρώνοντας τις αποφάσεις στην προεδρία.
«Κατά τη σύνταξη του νόμου, είπαμε ότι πρέπει να γίνει ελκυστικός για επενδύσεις», δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της Τουρκίας, Αλπασλάν Μπαϊρακτάρ, σε συνεδρίαση του προϋπολογισμού τον Νοέμβριο του 2025.
Περιβαλλοντικές απειλές
Σχεδόν όλες οι περιοχές που δημοπρατήθηκαν φέτος αφορούν λατομεία και μεταλλευτικά κοιτάσματα. Περίπου 500 άδειες εξόρυξης που αφορούν χρυσό και σπάνιες γαίες,τέθηκαν προς πώληση το 2026, καλύπτοντας έκταση περίπου αντίστοιχη με αυτήν της Κωνσταντινούπολης.
Οι εν λόγω άδειες αφορούν τα πιο πολύτιμα ορυκτά της Τουρκίας, αλλά η εξόρυξή τους απαιτεί μεγάλη κατανάλωση νερού, ανοιχτά ορυχεία και λίμνες τελμάτων με τοξικά απόβλητα.
Χρησιμοποιείται επίσης κυανιούχο για την εξαγωγή χρυσού.
«Το κυάνιο αποτελεί σοβαρή απειλή για το περιβάλλον και κάθε μορφή ζωής», αναφέρει το Συνδικάτο Ανεξάρτητων Μεταλλωρύχων.
Το 2024, σε χρυσωρυχείο της πόλης Ερζιντζάν, η κατάρρευση υλικών προκάλεσε τον θάνατο εννέα εργατών και τη διαρροή περίπου 10 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων μολυσμένου εδάφους προς παραπόταμο του Ευφράτη.
Πολλές από τις εκτάσεις περιλαμβάνουν ποτάμια, γεωργικές γαίες, βοσκοτόπια και ελαιώνες. Ορισμένες βρίσκονται κοντά σε κατοικημένες περιοχές, ενώ χωριά κινδυνεύουν με απαλλοτριώσεις.
Επιπτώσεις στο έδαφος
Η περιοχή της Σόμα γνωρίζει καλά το κόστος της εξορυκτικής δραστηριότητας. Κάποτε φημισμένη για την καλλιέργεια καπνού, η περιοχή μετατράπηκε σταδιακά σε κέντρο εξόρυξης άνθρακα. Κανείς δεν ήθελε να γίνει ανθρακωρύχος. Όταν η ζήτηση καπνού μειώθηκε και τα ορυχεία ιδιωτικοποιήθηκαν, πολλοί κάτοικοι στράφηκαν αναγκαστικά στην εξόρυξη. Οι κάτοικοι αναφέρουν υψηλά ποσοστά ασθενειών και περιβαλλοντική υποβάθμιση. Το 2014, πυρκαγιά στο ορυχείο Έινεζ στη Σόμα προκάλεσε τον θάνατο 301 εργατών, ένα από τα χειρότερα εργατικά δυστυχήματα στην ιστορία της Τουρκίας.
* Η Σόμα είναι μια πόλη στη δυτική Τουρκία, στην επαρχία Μανίσα. Βρίσκεται περίπου βόρεια της Σμύρνης, σε μια ζώνη που ιστορικά συνδέεται έντονα με εξορυκτική δραστηριότητα, κυρίως λιγνίτη και άνθρακα, καθώς και με θερμοηλεκτρικούς σταθμούς. Η Σόμα είναι γνωστή τόσο για τη βιομηχανική της ταυτότητα όσο και για το πολύνεκρο δυστύχημα στο ανθρακωρυχείο το 2014, που την έκανε ευρύτερα γνωστή διεθνώς.