Ειδικότερα, σύμφωνα με έρευνα του ΔΝΤ, τα δύο τρίτα των κρατικών επιδοτήσεων και των φορολογικών μειώσεων που έχουν υιοθετηθεί σε ολόκληρη την ΕΕ ώστε να υπάρξει ανακούφιση από την ενεργειακή κρίση. Κι αυτό παρ’ ότι τόσο το Ταμείο όσο και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής των Βρυξελλών παροτρύνουν τις χώρες να κρατήσουν τα μέτρα σε περιορισμένη εστίαση και με προσωρινό χαρακτήρα.
Ακόμα και αν οι αρχικές προσπάθειες για την προστασία των καταναλωτών από τις υψηλές τιμές ενέργειας που προκύπτουν από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι μέτριες, οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα διαπιστώσουν ότι είναι πολιτικά δύσκολο να αντιστραφούν, οδηγώντας σε αυξανόμενα δημοσιονομικά βάρη με την πάροδο του χρόνου, δήλωσε στους FT ο Άλφρεντ Κάμμερ, επικεφαλής του ευρωπαϊκού τμήματος του ΔΝΤ. «Προφανώς» οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν «λαμβάνουν υπόψη τα μαθήματα του 2022», υπογραμμίζει ο Κάμμερ, αναφερόμενος στην περίοδο μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όταν πολλές χώρες εισήγαγαν δαπανηρά μέτρα στήριξης σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στις αυξανόμενες τιμές του φυσικού αερίου.
Ωστόσο, δεν ήταν όλες οι χώρες «προσεκτικές στη χρήση του δημοσιονομικού χώρου» στην τρέχουσα κρίση, όπως είπε. «Πρέπει να κάνουμε αυτή τη συζήτηση με τους πληθυσμούς ότι στην πραγματικότητα [οι δαπάνες για καθολικά μέτρα] είναι ένας πολύ δαπανηρός τρόπος αξιοποίησης των φορολογικών εσόδων, ειδικά όταν υπάρχουν άλλες ανάγκες δαπανών».
Οι κυβερνήσεις με ασθενέστερα δημόσια οικονομικά θα έπρεπε να προχωρήσουν σε εξοικονόμηση πόρων από άλλους, αν ήθελαν να αποφύγουν μια αρνητική αντίδραση στις αγορές ομολόγων, υποστηρίζει το στέλεχος του ΔΝΤ. Το κόστος δανεισμού για ορισμένες χώρες της Ευρωζώνης έχει φτάσει σε πολυετή υψηλά από την έναρξη της σύγκρουσης, καθώς οι επενδυτές ανησυχούν για την επίδραση του ενεργειακού σοκ στα δημόσια οικονομικά.
Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο πιέζονται να κάνουν περισσότερα για να προστατεύσουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις από τις επιπτώσεις της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, εξαιτίας της οποίας οι τιμές του πετρελαίου σκαρφάλωσαν την περασμένη εβδομάδα ακόμη και στα 126 δολάρια το βαρέλι, ενώ, την ίδια στιγμή, τελειώνουν οι αποστολές ποσοτήτων από την περιοχή των Στενών του Ορμούζ. Η Γερμανία, για παράδειγμα, ανακοίνωσε δίμηνη μείωση του φόρου βενζίνης και ντίζελ για όλους τους πολίτες, ενώ η Ισπανία δαπανά 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ για τη μείωση του φόρου προστιθέμενης αξίας στην ενέργεια. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έχει επίσης προβεί σε προσωρινές μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα καύσιμα.
Ωστόσο, σε μεγάλο μέρος της ΕΕ, τα δημόσια οικονομικά βρίσκονται σε εύθραυστη κατάσταση, δεδομένου του δημοσιονομικού κόστους που προέκυψε κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid-19 και της ενεργειακής κρίσης που ακολούθησε την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
«Υπάρχουν ορισμένες χώρες που δεν έχουν δημοσιονομικά περιθώριο χώρο και δεν μπορούν στην πραγματικότητα να αντέξουν οικονομικά να λάβουν μέτρα εάν δεν τα αντισταθμίσουν με άλλες περικοπές στον προϋπολογισμό... Διαθέτουν εξαιρετικά περιορισμένα περιθώρια όσον αφορά τον δημοσιονομικό χώρο που έχουν. Και πρέπει να είναι προσεκτικές ώστε οι αγορές να μην αντιδράσουν», δήλωσε ο Κάμμερ.
Η Ιταλία, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Ελλάδα είναι από τις πιο χρεωμένες οικονομίες της Ευρωζώνης, σύμφωνα με την έκθεση δημοσιονομικής παρακολούθησης του Ταμείου τον περασμένο μήνα. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ δαπάνησαν το 2,5% του ΑΕΠ σε ενεργειακές παρεμβάσεις μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία. Συγκριτικά, τα μέτρα που έχουν ανακοινωθεί στην ΕΕ μέχρι στιγμής αντιστοιχούν μόλις στο 0,18% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ. Ωστόσο, αυτό το σχετικά μέτριο δημοσιονομικό βάρος θα αυξηθεί εάν οι περιορισμοί στον ενεργειακό εφοδιασμό αποδειχθούν παρατεταμένοι.
«Το πρόβλημα με αυτά τα μέτρα είναι ότι, αν τα ξεκινήσουμε, η ενεργειακή κρίση μπορεί να αποδειχθεί πιο επίμονη από ό,τι περιμένουμε, με συνέπεια το κόστος να αυξάνεται», δήλωσε ο Κάμμερ, τονίζοντας ότι: «Υπάρχει ο κίνδυνος να εγκλωβιστούμε».
Ο Κάμμερ προειδοποίησε ιδιαίτερα να μη ληφθούν μέτρα όπως ανώτατα όρια τιμών ή μειώσεις φόρων, που καταστέλλουν τα σήματα της αγοράς που δημιουργούνται από τις υψηλές τιμές. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συνεχιζόμενη υψηλή ζήτηση σε μια αγορά με περιορισμούς στην προσφορά, ενώ παράλληλα μειώνει το κίνητρο για στροφή σε ανεξάρτητες πηγές ενέργειας, όπως ΑΠΕ, υποστήριξε το στέλεχος του ΔΝΤ.
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΔΝΤ, περισσότερο από το 90% των χωρών της ΕΕ έχουν λάβει τουλάχιστον ένα μέτρο που στρεβλώνει τις τιμές κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης. «Όταν υπάρχουν αυτές οι αυξήσεις τιμών, αυτό υποδηλώνει μια στροφή σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας», δηλώνει ο Κάμμερ ο οποίος ετοιμάζεται να αποχωρήσει από το ΔΝΤ μετά από 34 χρόνια, εκ των οποίων κατά τα τελευταία έξι διετέλεσε επικεφαλής του ευρωπαϊκού τμήματός του. Αφαιρώντας το σήμα που στέλνουν οι τιμές, «αφαιρείτε αυτό το κίνητρο και την ενθάρρυνση», πρόσθεσε.