- Από το 2020, σε εφαρμογή κυβερνητικών επιλογών, η ΡΑΑΕΥ συνέδεσε τις τιμές χονδρικής αγοράς ενέργειας με αυτές τις λιανικής, οπότε οι εταιρίες Προμήθειας Η/Ε είχαν τη δυνατότητα να περάσουν όλο το κόστος παραγωγής προσαυξημένο με υπέρμετρο επιχειρηματικό κέρδος στους πελάτες τους, με αποτέλεσμα την εκτίναξη των τιμών στην κατανάλωση και την συσσώρευση υπέρογκων κερδών για τους Παραγωγούς και τις εταιρείες Προμήθειας/Εμπορίας που ξεπερνούν το εύλογο επιχειρηματικό κέρδος. Δεδομένου ότι, η ελληνική αγορά είναι ολιγοπωλιακή κι όχι ανταγωνιστική όπως στα περισσότερα κράτη της ΒΔ Ευρώπης, είχε σαν αποτέλεσμα η τιμή του ρεύματος να αυξηθεί για όλες τις Χρήσεις (Οικιακή, Βιομηχανική, Εμπορική, κλπ.) και οι Παραγωγοί και Προμηθευτές να εμφανίζουν υπερβολικά κέρδη, γεγονός που η ίδια η κυβέρνηση χαρακτήρισε υπερκέρδη, αλλά δεν τόλμησε να τα περιορίσει.
- Στην Ελλάδα, υπάρχει τεράστια διείσδυση ΑΠΕ, οι οποίες ΑΠΕ μαζί με τις θερμικές μονάδες προσφέρουν υπερεπάρκεια ηλεκτροπαραγωγής που πρακτικά επιβάλλει τον ανταγωνισμό στις προσφορές, στις ώρες λειτουργίας ειδικά των Φ/Β. Όμως οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι αναντίστοιχα υψηλές σε σχέση με τα αντίστοιχα κόστη καυσίμου γεγονός που αναδεικνύει την απουσία ανταγωνισμού. Δεν μπορεί να υπάρχουν σημαντικές διαφορές στη τιμή του ρεύματος μεταξύ των μελών της Ε.Ε. όταν υπάρχει σύζευξη των αγορών των γειτονικών χωρών και οι ηλεκτροπαραγωγοί εμφανίζουν υπερκέρδη (οι διαφορές αυτές δεν μπορεί να αποδοθούν στην περιορισμένη μεταφορική ικανότητα των διεθνών διασυνδέσεων στη Νότιο Ανατολική με την κεντρική Ευρώπη διότι λαμβάνονται υπόψη στους αλγορίθμους σύζευξης).
- Επιπρόσθετα των προαναφερόμενων, η κατάσταση, επιδεινώθηκε με την βίαιη απολιγνιτοποίηση με ευθύνη της κυβέρνησης και των αρμοδίων αρχών με αποτέλεσμα να έχουμε ανεξέλεγκτη έκρηξη τιμών. Η απόφαση απολιγνιτοποίησης με πρόσχημα την ευαισθησία για την ταχύτερη ικανοποίηση των περιβαλλοντικών στόχων, χωρίς να αναλυθούν οι συνέπειες της στην ασφάλεια τροφοδοσίας, είχε κύριο στόχο την πριμοδότηση των παραγωγών με ΦΑ. Δυστυχώς, με ευθύνη των κυβερνήσεων η χώρα μας αποφάσισε την στροφή στην πράσινη ενέργεια και δεν υπέβαλε όπως όφειλε με βάση το εθνικό συμφέρον αιτιολογημένο αίτημα για έγκριση από τα κοινοτικά όργανα, της παράτασης λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων, όπως έκαναν και έλαβαν άλλες χώρες για να υπάρξει επαρκές μεταβατικό στάδιο.
Η βίαιη απολιγνιτοποίηση συμπεριλαμβάνει την απόσυρση και απαξίωση του συνόλου των λιγνιτικών αποθεμάτων, ορυχείων, μονάδων και κυρίως την απόσυρση της πλέον σύγχρονης λιγνιτικής μονάδας της Ευρώπης, την Πτολεμαΐδα 5 και την εγκατάλειψή των ορυχείων που την τροφοδοτούν.
Η αιτιολόγηση της επιλογής για «ταχύτερη συμμόρφωση», αχρείαστα και νωρίτερα από το επιτρεπόμενο χρονοδιάγραμμα, βάσει των υποχρεώσεων μας, σχετικά με τις εκπομπές CO2 και το “FIT FOR 55” της ΕΕ, θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια τροφοδοσίας της χώρας.
- Η υπερβολική ακρίβεια στην ηλεκτρική ενέργεια δεδομένης, της ανεξέλεγκτης από τις αρμόδιες αρχές δραστηριότητας στην χονδρεμπορική αγορά, ωθεί στην έκρηξη των τιμών σε όλα τα καταναλωτικά αγαθά και υπηρεσίες. Τα μέτρα που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση της βασίζονται κυρίως σε έμμεσους φόρους που γεμίζουν τα κρατικά ταμείο ταλανίζοντας τους καταναλωτές, ενώ θα έπρεπε να ληφθούν σοβαρά μέτρα για την πάταξη της αισχροκέρδειας από το ολιγοπώλιο της ενέργειας και την φορολόγηση των υπερκερδών του.
- Σε αντίθεση με τις άλλες χώρες της ΕΕ στο Ελληνικό Χρηματιστήριο ενέργειας, εισάγεται το σύνολο (100%) της ηλεκτροπαραγωγής (όπως αποτυπώνεται στο διάγραμμα) και η χονδρική τιμή για όλους προσδιορίζεται από την τελευταία και πιο ακριβή μονάδα που συμμετέχει στην αγορά. Ο χρηματιστηριακός αυτός κανόνας ισχύει σε όλη την Ευρώπη, αλλά στις υπόλοιπες

Ευρωπαϊκές αγορές το μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης εξυπηρετείται από μακροχρόνιες (ετήσιες και υπερ.-ετήσιες) διμερείς συμφωνίες μεταξύ παραγωγών-προμηθευτών και μεγάλων καταναλωτών και μόνο ένα μικρό ποσοστό περνά από την Αγορά Επόμενης Ημέρας (DAM) του χρηματιστηρίου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι τιμές Η/Ε για τους καταναλωτές στις χώρες αυτές να είναι μακροχρόνια πιο σταθερές, αντικατοπτρίζοντας το μέσο κόστος παραγωγής συν ένα εύλογο κέρδος του παραγωγού-προμηθευτή και δεν επηρεάζονται τόσο από απότομες βραχυχρόνιες και κερδοσκοπικές διακυμάνσεις της τιμής στην DAM.
- Λόγω της ολιγοπωλιακής δομής της αγοράς μας, που κυριαρχείται από την PROTERGIA, την Ήρων Ενεργειακή, την ENERWAVE (πρώην ELPEDISON), την Korinthos Power και την ιδιωτική πλέον εταιρεία ΔΕΗ, τις ώρες της βραδινής αιχμής που σταματούν να παράγουν τα Φ/Β, οι τιμές εκτοξεύονται. Τότε η τιμή προσδιορίζεται από θερμική μονάδα ΦΑ με την ακριβότερη προσφορά και έτσι αυξάνει σημαντικά ο Μέσος Όρος τιμής του 24ώρου, ο οποίος τελικά διαμορφώνεται σε υψηλά επίπεδα, παρά τον δωρεάν ήλιο και αέρα. Στην Ελλάδα, το σύνολο της ζήτησης «περνά» από την DAM και με έγχρωμους Λογαριασμούς επιμερίζεται σε χρεώσεις Προμήθειας και στις Ρυθμιζόμενες χρεώσεις που αναπροσαρμόζονται κάθε μήνα. Οι οικιακοί καταναλωτές, έχοντας την ευθύνη επιλογής του έγχρωμου Λογαριασμού τους, επιβαρύνονται με υψηλές ρυθμιζόμενες (πάγιες) και μεταβλητές χρώσεις προμήθειας, διαμορφώνοντας έτσι από τους υψηλότερους λογαριασμούς ρεύματος για όλες τις Χρήσεις στην ΕΕ.
Προτάσεις
Δεδομένου ότι o Ηλεκτρισμός έχει επιλεγεί ως μέσο Μετάβασης στη Βιώσιμη Ανάπτυξη και είναι ζωτικής σημασίας για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, επιβάλλεται να προσφέρεται στους χρήστες στην χαμηλότερη δυνατή τιμή. Κάθε πολιτική και οικονομική πρόταση, πρέπει να εξετάζεται ενδελεχώς ώστε να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την ενεργειακή φτώχεια δηλ. να μην είναι σε βάρος της κοινωνικοοικονομικής προσέγγισης για υποστήριξη των ασθενέστερων και να βοηθάει στην επίτευξη οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Επιπρόσθετα, πρέπει να εξασφαλίζεται η απρόσκοπτη και ομαλή Μετάβαση διατηρώντας χαμηλό κόστος παραγωγής και την ασφάλεια τροφοδοσίας της χώρας με την μέγιστη κατά το δυνατόν απεξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα.
Στα πλαίσια αυτά προτείνονται:
1. Αναστολή ολικής απολιγνιτοποίησης. Ενεργειακές και οικονομικές κρίσεις τα τελευταία χρόνια συμβαίνουν όλο και συχνότερα και κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί την ομαλή και επαρκή ηλεκτροδότηση της χώρας. Την τρέχουσα συγκυρία, με πολεμικά μέτωπα στην Μ. Ανατολή και την Ουκρανία, ενεργειακά βασιζόμαστε σε έναν αγωγό που μας μεταφέρει Φ.Α. μέσω της Τουρκίας και σε θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου και υγροποιημένου αερίου από τρίτες χώρες.
Η ολική απολιγνιτοποίησης, έχει θέσει σε ενεργειακή ομηρία την χώρα. Οι εγχώριες πηγές ενέργειας, (λιγνίτης, υδροηλεκτρικά και ΑΠΕ) συμβάλλουν στην ασφάλεια εφοδιασμού και διαχρονικά ο λιγνίτης έχει συμβάλει αποτελεσματικά στην ηλεκτροδότηση και ανάπτυξη της χώρα. Ενδεικτικά αναφέρεται η συμβολή του στην πρόσφατη κρίση του Φ.Α. του 2022. Η λιγνιτική παραγωγή με εγχώριο λιγνίτη είναι αναγκαία για ασφάλεια τροφοδοσίας της χώρας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, όταν η τιμή του Φ.Α. ξεπερνά τα 50 €/MWh η Πτολεμαΐδα 5 είναι οικονομικότερη από τις μονάδες Φ.Α. και άλλες λιγνιτικές μονάδες (πχ. Άγ. Δημήτριος 5) ανταγωνίζονται τις μονάδες αερίου που χρησιμοποιούν το πανάκριβο αμερικανικό LNG.
Υπό το πρίσμα των εξελίξεων στην Μ. Ανατολή είναι σαφές, ενεργειακά και οικονομικά ότι, η Πτολεμαΐδα 5 επιβάλλεται να παραμείνει σε λειτουργία και για την ασφάλεια τροφοδοσίας να διατηρηθούν σε λειτουργική ετοιμότητα δυο ακόμα λιγνιτικές μονάδες. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να ζητηθεί εξαίρεση από την ΕΕ των λιγνιτικών μονάδων, τουλάχιστον μέχρι το 2035 προκειμένου να διασφαλιστεί η Μετάβαση στην μεταλιγνιτική εποχή.
2. Αποφυγή Φαραωνικών έργων Διασυνδέσεων. Εξαγγέλλονται μεγάλα και δαπανηρά έργα που αφορούν διεθνείς και εγχώριες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αμφιβόλου οφέλους για τον Έλληνα καταναλωτή, που θα τα χρηματοδοτήσει, όπως οι υποβρύχιες διασυνδέσεις με Κύπρο, Ισραήλ, Αίγυπτο, Σαουδική Αραβία και την Γερμανία (υποβρύχια & εναέρια). Απαιτείται επαναξιολόγηση της σκοπιμότητας των έργων αυτών και τίθενται σοβαρά θέματα νομιμότητας της ανάθεσης εκτέλεσής τους, όπως το έργο της διασύνδεσης με την Κύπρο, που με αρνητικές και αμφισβητούμενες μελέτες Κόστους Οφέλους δρομολογήθηκε η υλοποίηση του.
Επιβάλλεται η διασύνδεση των νησιών του ΒΑ και ΝΑ Αιγαίου στο ΕΣΜΗΕ, όμως τα υποβρύχια καλωδιακά έργα που προγραμματίστηκαν από τον ΑΔΜΗΕ, ξεπερνούν σημαντικά τις ηλεκτρενεργειακές ανάγκες ζήτησης ΗΕ αυτών των νησιών. Αποσκοπούν, στην ηλεκτροπαραγωγή και μεταφορά ηε προερχόμενη από ΑΠΕ των νησιών και υπεράκτιων αιολικών πάρκων στο ΕΣΜΗΕ. Το κόστος των προτεινόμενων φαραωνικών, αμφιβόλου χρησιμότητας και τεχνικής δυνατότητας υποβρύχιων διασυνδετικών έργων του ΑΔΜΗΕ εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει τα 15(!) δις ευρώ, θα επιβαρύνει υπέρμετρα και αδικαιολόγητα τους εγχώριους καταναλωτές, μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων χρήσης Συστήματος.
Παρατηρήσεις
- Η συμμετοχή της χώρας μας στις παγκόσμιες (0,16%) και ευρωπαϊκές (2,26%) εκπομπές CO2, δεν δικαιολογεί την βίαιη απολιγνιτοποίηση (σχετικά στοιχεία αποτυπώνονται στα διαγράμματα των Παραρτημάτων Α & Β.
- Οι Ηλεκτροπαραγωγοί επέλεξαν για τη Μετάβαση του ηλεκτρικού μας Συστήματος, μεγάλες μονάδες «Βάσης» (Συνδ. Κύκλου, τάξης 800 MW (Παραρτήματα Γ & Δ), αν και η στοχαστικότητα των ΑΠΕ προϋποθέτει συνεργασία με ευέλικτες θερμικές μονάδες, που δεν την έχουν οι Monoblock μονάδες. Επίσης, το μέγεθος των μονάδων δεν συσχετίζεται με το μικρό “μέγεθος” του Συστήματος (το 2024 εμφάνισε ελάχιστο φορτίο 331 MW) !!
- Δεν μπορεί να «υπερηφανεύονται» για εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας που γίνονται σε βάρος των εγχώριων Καταναλωτών και επωφελούνται οι θερμικοί παραγωγοί και οι γειτονικές χώρες.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α


Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ 2026
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β

EU energy in figures
|
Γερμανία
|
Τσεχία
|
Πολωνία
|
Ελλάδα
|
Βουλγαρία
|
Ρουμανία
|
|
-40%
|
-27%
|
-33%
|
-82%
|
-29%
|
-63%
|
Μείωση ηλεκτροπαραγωγής από λιγνίτη την περίοδο 2023 έναντι 2010

Στα Παραρτήματα Α και Β, αποτυπώνεται η συμμέτοχή μας στις Παγκόσμιες και
Ευρωπαϊκές εκπομπές CO2 που οδήγησαν στην εσπευσμένη απόσυρση των λιγνιτικών
μονάδων ????? Όμως οι χώρες της ΕΕ που διαθέτουν σημαντικά αποθέματα λιγνίτη
εξακολουθούν να τα χρησιμοποιούν για παραγωγή ΗΕ. Έχουν επενδύσει σε ΑΠΕ και
λειτουργούν πυρηνικές μονάδες που τους προσφέρουν Ασφάλεια Εφοδιασμού
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ

Σε λειτουργία μονάδες (ΦΑ) 5734 ΜW το 2024. Προβλεπόμενη ισχύς 9604 ΜW το 2030.
Στο διάγραμμα, απεικονίζονται οι μονάδες αερίου που θα λειτουργούν το 2030, όμως η ζήτηση ΗΕ, (οδηγός παράμετρος) έχει σταθεροποιηθεί (ακόλουθο διάγραμμα). Οι μονάδες ΦΑ σημαντικά ξεπερνούν τις ανάγκες του ηλεκτρικού μας Συστήματος, έχουν κερδοσκοπικούς στόχους και επιβαρύνουν με εξαγωγές ΗΕ τους Χρήστες ρεύματος της χώρας.
Το μέγεθος (των 800 MW) και ο τύπος των νεότερων μονάδων ΣΚ, δεν συνάδει με το μέγεθος του ηλεκτρικού μας συστήματος.
Διαχρονική ζήτηση ΗΕ και Προβλέψεις μέχρι το 2034

Πηγή: ΕΣΕΚ & ΑΔΜΗΕ
Η Ζήτηση ρεύματος είναι σημαντικά χαμηλότερη από την μέγιστη του 2008, όμως οι προβλέψεις διογκώνον την Ζήτηση για να δικαιολογήσουν εντάξεις θερμικών μονάδων και ΑΠΕ που θα επιβαρύνουν τους Χρήστες ρεύματος (Η υπερ-αισιόδοξη αύξηση του ΕΣΕΚ και ΑΔΜΗΕ αποτυπώνονται στο διάγραμμα).
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ
Διαχρονική εξέλιξη Συστήματος ηλεκτροπαραγωγής 2023-2035

Πηγή: ΕΣΕΚ
Η Ασφάλεια Εφοδιασμού που παρέχει ο εγχώριος λιγνίτης είναι πολύτιμη για τη χώρα, δεδομένης της αστάθειας που επικρατεί σήμερα στην ευρύτερη περιοχή μας.
Η λειτουργία της πλέον σύγχρονης λιγνιτικής μονάδας (Πτολεμαΐδα 5), θυσιάστηκε στα ιδιωτικά συμφέροντα που διαθέτουν μονάδες ΦΑ και διαμορφώνουν την τιμή του ρεύματος.
Η χρήση του εισαγόμενου υγροποιημένου αερίου από τις ΗΠΑ θα οδηγήσει σε επιπλέον αύξηση, τις ήδη υψηλές τιμές του ρεύματος που επιβαρύνει όλους τους Χρήστες (οικιακούς, βιομηχανικούς, εμπορικούς, αγροτικούς, κλπ.).
Η άναρχη και υπέρμετρη ένταξη ΑΠΕ, χωρίς αποθήκευση ελαχιστοποιεί τα οφέλη των ΑΠΕ για τους εγχώριους Χρήστες. Ευνοεί ηλεκτροπαραγωγούς που διαθέτουν μονάδες ΦΑ και προσφέρεται «φθηνό ρεύμα» σε γειτονικές χώρες, επιβαρύνοντας το κόστος της εγχώριας κατανάλωσης .
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ε
Σύνδεση των νησιών του Ανατ. Αιγαίου στο ΕΣΜΗΕ
Πηγή: ΑΔΜΗΕ
Η σύνδεση των Δωδεκανήσων με καλώδιο Συν. Ρεύματος (Κόρινθο -Κω) δεν παρέχει πλήρη ασφάλεια τροφοδότησης Ν-1 στη Ρόδο, στην οποία καταναλώνεται το 45% της ΗΕ των νησιών του Αν. Αιγαίου (μπορεί να υλοποιηθεί σε 2 έτη). Προτείνεται να δρομολογηθεί άμεσα, η σύνδεση της Κρήτης με τη Ρόδο (μέσω Καρπάθου), με καλώδιο Εναλ. Ρεύματος και σταδιακά να συνδεθούν τα υπόλοιπα νησιά του Ανατ. και Βόρ. Αιγαίου μέχρι την Εύβοια-Σκύρο και την Θράκη.
“Φαραωνικά” έργα υποβρυχίων διασυνδέσεων που ξεπερνούν τις ηλεκτρενεργειακές μας ανάγκες και θα επιβαρύνουν τους εγχώριους Χρήστες ΗΕ. Οι προτεινόμενες υποβρύχιες συνδέσεις, (α) με τη Κύπρο, σύμφωνα με μελέτες κόστους οφέλους, είναι ασύμφορη και αμφίβολα υλοποιήσιμη λόγο κόστους και πολύ μεγάλου βάθους πόντισης του καλωδίου (ξεπερνά τα 3-3,5 χιλ.). (β) Οι διασυνδέσεις, με Αίγυπτο, Σ. Αραβία και Γερμανία είναι αμφιβόλου σκοπιμότητας, χρησιμότητας και οφέλους για την χώρα.
Ευχαριστώ για την συμβολή τους στην παρούσα μελέτη τους:
Γ. Μπλάνας, Ηλεκτρολόγος Μηχ/κός, πρώην Δ/νων Σύμβουλος ΑΔΜΗΕ
Χ. Ορφανόγιαννης, Μηχ/γος-Ηλεκ/γος Μηχ/κος, πρώην Δ/ντης ΔΕΗ και Πρόεδρος Εποπτικού Συμβουλίου ΑΔΜΗΕ
Κ. Σταματάκης, PhD, Χημ. Μηχ/κος- Μηχ/γος Μηχ/κος MBA, πρώην Δ/ντης ΔΕΗ
Α. Ψυρρή, Οικονομολόγος MSc, πρώην ΒΔ/ντρια ΔΕΗ και CEO PPC Bulgaria AD
*Λίγα λόγια για τον κ. Σπυρίδωνα Βάσσο:

Ο κ. Βάσσος είναι Διπλ. Ηλεκτρολόγος Μηχ/κός πρώην Διευθύνων Σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ Α.Ε. και Γεν. Δ/ντής Μεταφοράς της ΔΕΗ. Διετέλεσε Δ/ντης της Δ/νσης Διαχείρισης Ενέργειας και της Δ/νσης Στρατηγικής της ΔΕΗ. Οι κύριες απασχολήσεις του περιλαμβάνουν Αναπτυξιακές Μελέτες Ηλεκτρ. Συστημάτων Παραγωγής και Μεταφοράς, Μελέτες Αξιοπιστίας και Διεθνείς Διασυνδέσεις Συστημάτων, Προβλέψεις Ζήτησης ΗΕ, κ.λπ. Είναι συγγραφέας περισσότερων από 60 διεθνών άρθρων και μελετών σχετικών με το προαναφερθέντα θέματα και είχε συμβουλευτική δράση σε χώρες της Ανατ. Ευρώπης και της Μεσογείου. Την περίοδο 1989-2001 διετέλεσε Σύμβουλος στο Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ – ΙΑΕΑ).