Η Ευρώπη, όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν βαρύ χειμώνα και μια αιφνίδια ενεργειακή κρίση. Στην προσπάθειά της να απεξαρτηθεί από τη φθηνή ρωσική ενέργεια, στράφηκε απεγνωσμένα προς τη Νορβηγία.
Σήμερα, ο πόλεμος στο Ιράν απειλεί την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου, εκτοξεύοντας τις τιμές. Ακόμη και αν η σύγκρουση λήξει σύντομα, οι επιπτώσεις της ενδέχεται να είναι μακροχρόνιες.
Η κρίση αυτή αναδεικνύει εκ νέου την ενεργειακή ευαλωτότητα της Ευρώπης και θέτει το ερώτημα κατά πόσο η Νορβηγία μπορεί να διευρύνει τον ρόλο της ως αξιόπιστη και φιλική ενεργειακή πηγή εντός της ηπείρου.
Ωστόσο, η απάντηση δεν είναι απλή.
Αφενός, πολλοί Νορβηγοί υποστηρίζουν ότι για να αυξηθεί η παραγωγή, θα πρέπει να ενταθούν οι γεωτρήσεις στην περιβαλλοντικά ευαίσθητη περιοχή της Αρκτικής.
Αφετέρου, στη Νορβηγία εντείνεται η δυσφορία, καθώς η χώρα συνεχίζει να αποκομίζει κέρδη από πολέμους, ενώ παράλληλα προβάλλεται ως διεθνής διαμεσολαβητής ειρήνης.
Ένα εύθραυστο μέτωπο
Η Νορβηγία είναι μακράν ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στη Δυτική Ευρώπη και εξάγει το 95% της παραγωγής της, ενώ σχεδόν όλο το φυσικό της αέριο κατευθύνεται προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Βρετανία.
Σήμερα, η Ευρώπη καλύπτει περίπου το 30% των αναγκών της σε πετρέλαιο από τη Νορβηγία.
Με ημερήσια παραγωγή 2 εκατομμυρίων βαρελιών, η Νορβηγία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί χώρες όπως η Ρωσία, η Σαουδική Αραβία ή οι Ηνωμένες Πολιτείες και κατατάσσεται στη 12η θέση παγκοσμίως.
Ωστόσο, διαθέτει άλλα σημαντικά πλεονεκτήματα.
Όπως δήλωσε ο υφυπουργός Ενέργειας Snorre Skjevrak:
«Το προϊόν μας δεν είναι απλώς πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Προσφέρουμε σταθερότητα, αξιοπιστία και μακροπρόθεσμη προοπτική».
Οι νορβηγικές εγκαταστάσεις λειτουργούν ήδη στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους. Οι εταιρείες πετρελαίου επιδιώκουν να επεκταθούν στην Αρκτική, όπου βρίσκονται τα περισσότερα αποθέματα.
Ωστόσο, περιβαλλοντικές οργανώσεις εκφράζουν ανησυχία για τις γεωτρήσεις σε μια περιοχή που γίνεται ολοένα πιο εύθραυστη λόγω της κλιματικής αλλαγής, καθώς και για τους κινδύνους ενός πιθανού ατυχήματος σε ένα από τα πιο απομονωμένα και παρθένα μέρη του πλανήτη.
Η νορβηγική κυβέρνηση, που διατηρεί πλειοψηφικό πακέτο στη μεγαλύτερη ενεργειακή εταιρεία της χώρας, υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητες είναι περιβαλλοντικά ασφαλείς.
Ο Skjevrak σχολίασε χαρακτηριστικά: «Αυτό που εσείς αποκαλείτε Αρκτική, εμείς το λέμε Νορβηγία. Δεν είναι για εμάς κάτι μακρινό».
Το νορβηγικό παράδοξο
Για πολλούς Νορβηγούς, η ιδέα ότι η χώρα κερδίζει από πολέμους έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα της ως διεθνούς διαμεσολαβητή ειρήνης και οικοδεσπότη του Νόμπελ Ειρήνης.
Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν τον Φεβρουάριο, η Νορβηγία έχει αποκομίσει επιπλέον 5 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι τα κέρδη θα αυξηθούν περαιτέρω.
Το χρηματιστήριο του Όσλο κατέγραψε ιστορικά υψηλά, ενώ οι μετοχές των ενεργειακών εταιρειών εκτοξεύθηκαν.
Ο Robert Naess από τη Nordea χαρακτήρισε το πρώτο τρίμηνο «το καλύτερο από το 1989».
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, η Νορβηγία αποκομίζει επιπλέον 185 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως από πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Αν η αστάθεια στον Περσικό Κόλπο συνεχιστεί, τα κέρδη ενδέχεται να αυξηθούν κατά ακόμη 6 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ήδη μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η κυβέρνηση είχε ανακοινώσει επιπλέον έσοδα άνω των 100 εκατομμυρίων δολαρίων για το 2024 — στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν μόνο μετά από πιέσεις των Πρασίνων.
Η αντίδραση της κοινής γνώμης ήταν άμεση.
Η οικονομική σχολιάστρια Cecilie Langum Becker έγραψε: «Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία, η εικόνα μας ως χώρας υπέστη σοβαρό πλήγμα».
Ο υπουργός Οικονομικών Jens Stoltenberg αναγνώρισε ότι η συσσώρευση πλούτου εν μέσω πολέμου αποτελεί «παράδοξο», υποστηρίζοντας ωστόσο ότι η Νορβηγία παραμένει «μια χώρα που επωφελείται περισσότερο από την ειρήνη».
Παρά τις δηλώσεις αυτές, τα ηθικά ερωτήματα παραμένουν.
«Η σκληρή αλήθεια είναι ότι ενώ ο κόσμος καίγεται, τα χρήματα εισρέουν στον κρατικό μας προϋπολογισμό», σημείωσε η Becker.
Μια ελκυστική εναλλακτική
Η Νορβηγία δεν έχει ανάγκη το δικό της πετρέλαιο, καθώς το 98% της ηλεκτρικής της ενέργειας προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, ενώ είναι παγκόσμιος πρωτοπόρος στη χρήση ηλεκτρικών οχημάτων.
Ωστόσο, επιδιώκει να συνεχίσει την εξαγωγή πετρελαίου όσο το δυνατόν περισσότερο.
Η παραγωγή στην υφαλοκρηπίδα της αναμένεται να μειωθεί φυσικά τη δεκαετία του 2030, γεγονός που ωθεί τη χώρα να αναζητά νέες πηγές.
Τον Μάρτιο, η Equinor ανακοίνωσε την έναρξη ερευνών φυσικού αερίου στα ανοικτά της Βραζιλίας, ενώ πέρυσι ξεκίνησε παραγωγή από την πιο βόρεια πλατφόρμα της στον Αρκτικό Κύκλο.
Παρά τη συζήτηση γύρω από τα πολεμικά κέρδη, η αντίληψη της κοινής γνώμης αλλάζει. Σύμφωνα με την Becker, η εργασία στον πετρελαϊκό τομέα δεν θεωρείται πλέον ντροπή, όπως συνέβαινε μέχρι πρόσφατα.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ο πόλεμος στο Ιράν έχει μεταβάλει τις αντιλήψεις. Όπως σημειώνει ο Guillaume Delaby:
«Ανεξαρτήτως της εξέλιξης της σύγκρουσης, η Μέση Ανατολή δύσκολα θα θεωρείται πλέον μια ασφαλής αγορά πετρελαίου».
Και όλα δείχνουν ότι η Νορβηγία θα παραμείνει μια ιδιαίτερα ελκυστική εναλλακτική λύση.
Πηγή New York Times