Ο Κόσμος Παρακολουθεί το Λάθος Στενό; Γιατί το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, όχι το Ορμούζ, Μπορεί να Καταστρέψει την Αγορά Πετρελαίου

Ο Κόσμος Παρακολουθεί το Λάθος Στενό; Γιατί το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, όχι το Ορμούζ, Μπορεί να Καταστρέψει την Αγορά Πετρελαίου
του Κύριλ Γουίντερσχόβεν*
Τρι, 31 Μαρτίου 2026 - 07:50

Προς το παρόν, η παγκόσμια συζήτηση για την ενέργεια είναι επικίνδυνα μονοδιάστατη. Μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, των εμπόρων και των αναλυτών, η πραγματική εμμονή είναι στο κλείσιμο του Πορθμού του Ορμούζ, σαν να ήταν η μοναδική αρτηρία του παγκόσμιου πετρελαϊκού συστήματος. Απλώς συνειδητοποιήστε ότι δεν είναι, ο Ορμούζ είναι το σοκ, αλλά τις

επόμενες ημέρες ή ώρες, το Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ θα μπορούσε να είναι ο πολλαπλασιαστής. Εάν και τα δύο σημεία στραγγαλισμού αποτύχουν ταυτόχρονα, οι συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και την οικονομία δεν θα είναι σταδιακές. Θα είναι συστημικές.

Προς το παρόν, περίπου 10,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ή και περισσότερο, έχουν απομακρυνθεί από τις παγκόσμιες αγορές λόγω του κλεισίματος του Πορθμού του Ορμούζ. Αυτός ο παράγοντας από μόνος του αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα σοκ εφοδιασμού στη σύγχρονη ενεργειακή ιστορία, καθώς το κλείσιμό του αποτελεί μια διαρθρωτική ρήξη και όχι μια προσωρινή διαταραχή. Ωστόσο, στις περισσότερες αναλύσεις, αυτή η συγκλονιστική απώλεια παρερμηνεύεται, κυρίως επειδή η αγορά (υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, έμποροι και αναλυτές) συνεχίζει να υποθέτει ότι εναλλακτικές οδοί, όπως αγωγοί, εξαγωγές στην Ερυθρά Θάλασσα και στρατηγικά αποθέματα, μπορούν να την αντισταθμίσουν εν μέρει.

Αυτή η υπόθεση καταρρέει τη στιγμή που το Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ αμφισβητείται ξανά.

Επειδή το Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ δεν είναι απλώς ένα ακόμη σημείο στραγγαλισμού, είναι η συνέχεια του Ορμούζ και ο πολλαπλασιαστής του.

Η γεωγραφία των παγκόσμιων ροών πετρελαίου μέχρι σήμερα έχει απλοποιηθεί σε μεμονωμένους διαδρόμους, ενώ η πραγματικότητα δείχνει ότι το σύστημα είναι διαδοχικό. Το πετρέλαιο που εξέρχεται από τον Κόλπο και αποφεύγει το Ορμούζ μέσω αγωγών δεν φτάνει μαγικά στις παγκόσμιες αγορές. Πρέπει ακόμη να διασχίσει την Ερυθρά Θάλασσα. Σε δύο κύρια σημεία, υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί ή κίνδυνοι. Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου θα πρέπει να περάσει από τον Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ. Πηγαίνοντας στην Ευρώπη, πρέπει να φτάσει στο Σουέζ ή στον αγωγό SUMED. Με άλλα λόγια, ο Ορμούζ και ο Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ δεν είναι υποκατάστατα, αλλά απλώς δύο ισχυροί (πρώην) ή αδύναμοι (προς το παρόν) κρίκοι στην ίδια αλυσίδα.

Και αυτή η αλυσίδα βρίσκεται τώρα υπό ταυτόχρονη καταπόνηση ή ήδη εμφανίζει σαφείς ρωγμές.

Μέσω στρατηγικής διορατικότητας και επενδύσεων πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων τα τελευταία χρόνια, η Σαουδική Αραβία έχει μετριάσει το σοκ της κρίσης του Ορμούζ. Η ταχεία στροφή του Βασιλείου προς τον αγωγό Ανατολής-Δύσης και το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα καταδεικνύουν αυτή τη δυναμική, μια παγκόσμια αλυσίδα στην αγορά, με ωμή σαφήνεια. Οι εξαγωγές μέσω Γιανμπού έχουν αυξηθεί καθώς το Ριάντ προσπαθεί να παρακάμψει το Ορμούζ. Ωστόσο, οι αγορές ανησυχούν και θα πρέπει να ανησυχούν ακόμη περισσότερο, καθώς η επιλογή του Γιανμπού, ακόμη και με πλήρη δυναμικότητα, δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις χαμένες ροές του Κόλπου. Το πιο σημαντικό είναι ότι μετατοπίζει το πρόβλημα δυτικά, στην Ερυθρά Θάλασσα.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος.

Το Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ, το οποίο είναι και πάλι ένα πολύ στενό στενό που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό, υπήρξε η βαλβίδα εξόδου τις τελευταίες εβδομάδες για οποιοδήποτε πετρέλαιο που εκτρέπεται από το Ορμούζ. Ωστόσο, δεδομένης της γεωγραφίας και της αστάθειας της περιοχής, είναι επίσης εγγενώς ευάλωτη. Το γεγονός ότι είναι γεωγραφικά περιορισμένη, στρατιωτικά εκτεθειμένη και πολιτικά ασταθής δεν φαίνεται να έχει ακόμη επηρεάσει κάποια νευρικά σημεία.

Και τώρα, δεν είναι πλέον απλώς ένας θεωρητικός κίνδυνος.

Χωρίς αμφιβολία, οι αγορές εξακολουθούν να υποτιμούν τους κινδύνους, όπως φάνηκε προηγουμένως από την προαιρετική δυνατότητα κλεισίματος του Ορμούζ. Η συνεχιζόμενη στρατηγική κλιμάκωση στην περιοχή ήδη διαμορφώνεται, αλλά οι αγορές εξακολουθούν να είναι υποτιμημένες. Το κίνημα των Χούθι της Υεμένης, που συνδέεται με το Ιράν, έχει πλέον εισέλθει επίσημα στον πόλεμο, ευτυχώς μόνο με την πρώτη άμεση πυραυλική επίθεση στο Ισραήλ. Ωστόσο, οι Χούθι έχουν ήδη δηλώσει ανοιχτά ότι θα ακολουθήσουν περαιτέρω επιχειρήσεις. Μην περιμένετε καν ότι αυτή η κίνηση των Χούθι θα είναι απλώς συμβολική. Θα πρέπει να ερμηνευτεί ως μήνυμα ότι η Ερυθρά Θάλασσα δεν είναι πλέον περιφερειακό θέατρο. Εάν το μέλλον του καθεστώτος του Ιράν διακυβεύεται ή εάν αρχίσουν να συμμετέχουν αραβικές χώρες, αυτό είναι το πρώτο βήμα για το άνοιγμα ενός ενεργού μετώπου σε μια διευρυνόμενη περιφερειακή σύγκρουση. Οι Χούθι έχουν τόσο την πρόθεση όσο και την αποδεδειγμένη ικανότητα να στοχεύσουν τη θαλάσσια κυκλοφορία και τις ενεργειακές υποδομές στον διάδρομο Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ. Κοιτάζοντας τα αποτελέσματα στο Ιράν και το Ορμούζ, οι ΗΠΑ-Ισραήλ δεν θα έχουν την πλήρη ικανότητα να απαντήσουν σε αυτές τις απειλές, ενώ οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να κρύβονται πίσω από τη ρητορική τους. Η είσοδος των Χούθι έχει ήδη μετατρέψει την Ερυθρά Θάλασσα από ένα σενάριο κινδύνου σε μια ζωντανή επιχειρησιακή απειλή.

Αυτή είναι η στιγμή που η αγορά δεν μπορεί ακόμη να κατανοήσει.

Ενώ ο κόσμος παρακολουθεί το σημείο καμπής, θα πρέπει τώρα να αξιολογήσει τις επιπτώσεις μιας διπλής διαταραχής του σημείου καμπής, η οποία θα είναι βαθιά και, προς το παρόν, υποτιμημένη σε μεγάλο βαθμό.

Καταρχάς, το παγκόσμιο ισοζύγιο πετρελαίου, το οποίο επί του παρόντος παρουσιάζει έλλειμμα, θα οδεύει προς κατάρρευση. Οι τρέχουσες εκτιμήσεις υποδηλώνουν ήδη έλλειμμα εφοδιασμού που υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μόνο λόγω του Ορμούζ. Με την προσθήκη μιας πλήρους (υποτιθέμενης) διαταραχής στην Ερυθρά Θάλασσα, η μόνη εναπομένουσα δυναμικότητα παράκαμψης της αγοράς θα καταρρεύσει. Προς το παρόν, οι σαουδαραβικές εξαγωγές μέσω Γιανμπού, Ιράκ και ροών του Κόλπου θα πρέπει να ανακατευθυνθούν μέσω της Αιγύπτου, με αποτέλεσμα σημεία συμφόρησης ή ολοκληρωτικές διακοπές για ακόμη μικρότερες περιφερειακές αποστολές.

Το αποτέλεσμα δεν θα είναι ότι το σύστημα θα σφίξει· θα κολλήσει εντελώς.

Δεύτερον, η εφοδιαστική αλυσίδα, η οποία δεν είναι η παραγωγή, θα είναι, όπως μέχρι τώρα, μόνο εν μέρει κατανοητή, ο καθοριστικός περιορισμός. Οι αγορές πετρελαίου δεν αφορούν μόνο την ποσότητα που παράγεται. Οι κύριοι παράγοντες είναι η χωρητικότητα και ο όγκος που μπορούν να μετακινήσουν. Το κλείσιμο του Bab El-Mandeb θα ανάγκαζε τα δεξαμενόπλοια να αναδρομολογούνται γύρω από την Αφρική, προσθέτοντας εβδομάδες στους χρόνους διέλευσης, αυξάνοντας δραματικά το κόστος μεταφοράς και ουσιαστικά αφαιρώντας τη μεταφορική ικανότητα από την αγορά. Ένα πλήρες κλείσιμο και στις δύο πλευρές της Ερυθράς Θάλασσας θα απέτρεπε ουσιαστικά ένα άλλο μεγάλο μέρος των δεξαμενόπλοιων μεταφοράς πετρελαίου και προϊόντων, τα οποία δεν μπορούν να αντικατασταθούν καθόλου.

Εδώ είναι που η κρίση γίνεται μη γραμμική.

Το κύριο χαρακτηριστικό θα είναι ότι οι αγορές εμπορευματικών μεταφορών δεν θα αυξηθούν απλώς· θα προκαλέσουν στρεβλώσεις. Η παγκόσμια ασφάλιση θα κατακερματιστεί, ενώ τα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου αναμένεται να καταστήσουν ολόκληρες διαδρομές ουσιαστικά ανασφάλιστες. Ορθολογικά, η διαθεσιμότητα πλοίων θα συρρικνωθεί επίσης καθώς τα πλοία θα είναι δεσμευμένα σε εκτεταμένα ταξίδια. Το αποτέλεσμα είναι ένα δευτερογενές σοκ εφοδιασμού που θα προστίθεται στο φυσικό σοκ.

Τρίτον, ο αντίκτυπος στην Αίγυπτο θα ήταν καταστροφικός.

Για άλλη μια φορά, η μεγαλύτερη και σημαντικότερη χώρα στην περιοχή MENA, η Αίγυπτος, θα αντιμετωπίσει ακραίες πιέσεις, καθώς η Διώρυγα του Σουέζ εξαρτάται εξ ολοκλήρου από την πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα. Εάν η διώρυγα Bab El-Mandeb τεθεί σε κίνδυνο, η στρατηγική σημασία του Σουέζ θα είναι εντελώς άσχετη για τις ενεργειακές ροές του Κόλπου. Η Αίγυπτος θα αντιμετωπίσει κατάρρευση των εσόδων, γεγονός που θα επιδεινώσει την ήδη εύθραυστη οικονομική της θέση. Ο αγωγός SUMED, ο οποίος θεωρείται πάντα ως εφεδρικός, θα περιοριστεί επίσης λόγω του γεγονότος ότι οι εισροές του εξαρτώνται από την κυκλοφορία στην Ερυθρά Θάλασσα.

Στην πραγματικότητα, η Αίγυπτος γίνεται παράπλευρη απώλεια σε μια σύγκρουση την οποία δεν ελέγχει ούτε στην οποία συμμετέχει.

Τέταρτον, οι στρατηγικές διαφοροποίησης του Κόλπου θα αποκαλυφθούν ως ελλιπείς προς το παρόν.

Η στροφή της Σαουδικής Αραβίας προς την Γιανμπού εξαρτάται εξ ολοκλήρου από το αν η Ερυθρά Θάλασσα θα παραμείνει ανοιχτή. Η παράκαμψη Φουτζέιρα των ΗΑΕ αποφεύγει το Ορμούζ, αλλά θα αντιμετωπίσει και πάλι ένα σοβαρό σημείο συμφόρησης στο Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ για τις ροές προς τα δυτικά. Το Ιράκ, που ήδη συμμετέχει στη σύγκρουση λόγω ιρανικών πολιτοφυλακών και πολιτικής, αντιμετωπίζει και πάλι μια κατάσταση όπου δεν έχει ουσιαστική εναλλακτική λύση. Το Κατάρ παραμένει δομικά εκτεθειμένο.

Η ψευδαίσθηση του πλεονασμού διαλύεται όταν και τα δύο σημεία στραγγαλισμού διατρέχουν κίνδυνο.

Πέμπτον, η δυναμική των τιμών του πετρελαίου θα ξεπεράσει τα συμβατικά μοντέλα.

Οι τρέχουσες προβλέψεις, οι οποίες δείχνουν επίπεδα αιχμής της τάξης των 130, 150 ή ακόμα και 200 ​​δολαρίων ανά βαρέλι, βασίζονται όλες στην υπόθεση ότι τουλάχιστον ένας διάδρομος παραμένει λειτουργικός. Μια διπλή διαταραχή καταργεί αυτή την υπόθεση. Το ζήτημα δεν είναι πλέον η τιμή, αλλά και πάλι, η διαθεσιμότητα. Οι αγορές θα δυσκολεύονταν να τιμολογήσουν το πετρέλαιο που δεν μπορεί να παραδοθεί.

Η μεταβλητότητα γίνεται η μόνη σταθερά.

Έκτον, το ευρύτερο εμπορικό σύστημα θα παρασυρόταν στην κρίση.

Το Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ δεν είναι απλώς ένα σημείο συμφόρησης για το πετρέλαιο, αλλά και μια κρίσιμη αρτηρία για το εμπόριο εμπορευματοκιβωτίων, χύδην εμπορευμάτων και στρατηγικών αγαθών. Ένα κλείσιμο (ή στρατιωτική επιχείρηση) όχι μόνο θα διαταράξει τις αλυσίδες εφοδιασμού σε όλη την Ευρώπη και την Ασία, αλλά θα αυξήσει και τον πληθωρισμό, θα καθυστερήσει τις παραδόσεις και, σταδιακά αλλά ολοένα και περισσότερο, θα εντείνει την οικονομική πίεση.

Η ενεργειακή κρίση θα εξελιχθεί αρχικά σε παγκόσμια εμπορική κρίση, αλλά τελικά θα εξελιχθεί σε οικονομική.

Έβδομον, η θεσμική αντίδραση παραμένει επικίνδυνα ανεπαρκής.

Οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν τα σημεία ασφυξίας ως μεμονωμένους κινδύνους. Το Ορμούζ κυριαρχεί στον στρατιωτικό σχεδιασμό, τα ασφαλιστικά πλαίσια και τις πολιτικές συζητήσεις. Το Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύων κίνδυνος διάχυσης και όχι ως κεντρικός κόμβος.

Αυτή είναι μια θεμελιώδης εσφαλμένη ερμηνεία του συστήματος. Το σύστημα δεν αποτυγχάνει σε ένα μόνο σημείο. Αποτυγχάνει μόνο όταν πολλοί κόμβοι καταρρέουν ταυτόχρονα. Και αυτό ακριβώς είναι το σενάριο που εκτυλίσσεται τώρα.

Τέλος, οι επιπτώσεις για τους επόμενους μήνες είναι έντονες.

Εάν το Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ παραμείνει διεκδικούμενο παράλληλα με το Ορμούζ, το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα θα εισέλθει σε μια φάση δομικής αστάθειας σε επίπεδο που δεν έχουμε ξαναδεί εδώ και δεκαετίες, ή ίσως ποτέ. Οι παγκόσμιες και περιφερειακές αλυσίδες εφοδιασμού θα αναγκαστούν να ακολουθήσουν μεγαλύτερες και πιο δαπανηρές διαδρομές. Τα στρατηγικά αποθέματα θα εξαντληθούν με πρωτοφανείς ρυθμούς. Οι επενδυτικές αποφάσεις θα μετατοπιστούν από την αποδοτικότητα στην ασφάλεια.

Το τελικό αποτέλεσμα θα είναι ότι ο Κόλπος θα πρέπει να επανεξετάσει ολόκληρη την αρχιτεκτονική των εξαγωγών του, ενώ η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει μια νέα ευπάθεια. Η Ασία, ιδίως η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, θα παρασυρθούν σε έναν πόλεμο προσφορών για σπάνιες προμήθειες.

Και η Ερυθρά Θάλασσα, μια θαλάσσια περιοχή που για καιρό αντιμετωπίζονταν ως δευτερεύουσα, θα αναδειχθεί ως το αποφασιστικό πεδίο μάχης.

Το πραγματικό μάθημα αυτής της κρίσης δεν αφορά το Ορμούζ. Το πραγματικό μάθημα είναι ότι αφορά τη συνδεσιμότητα. Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα δεν είναι ένα σύνολο ανεξάρτητων διαδρομών. Είναι ένα δίκτυο όπου, σε περίπτωση βλάβης δύο κόμβων, ο κίνδυνος δεν διπλασιάζεται αλλά πολλαπλασιάζεται.

Το Μπαμπ Ελ-Μαντέμπ είναι ο δεύτερος κόμβος. Τώρα οι Χούθι εισέρχονται ενεργά στη σύγκρουση, σηματοδοτώντας την ετοιμότητά τους να επεκτείνουν τις επιχειρήσεις στην ξηρά και στη θάλασσα. Όλα τα φώτα είναι αναμμένα με σκούρο κόκκινο. Δεν είναι πλέον θεωρητικό, καθώς η Ερυθρά Θάλασσα μετατρέπεται σε όπλο σε πραγματικό χρόνο.

Αν κλείσει παράλληλα με το Ορμούζ, ο κόσμος δεν θα αντιμετωπίσει μόνο μια ενεργειακή κρίση, αλλά και μια συστημική κατάρρευση του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος. Αν συμβεί αυτό, θα είναι πολύ αργά για να συνειδητοποιήσουμε ότι όλοι παρακολουθούσαν λάθος δρόμο.

 

*Γεωπολιτικός στρατηγικός αναλυτής/ linkedin.com

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο