Η στρατηγική της Τεχεράνης να διευρύνει τη σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο έχει επιβάλει αυξανόμενο οικονομικό κόστος στην Ουάσιγκτον και στους συμμάχους της. Οι συνέπειες εκτείνονται πέρα από τις διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού αργού πετρελαίου. Οι επιπτώσεις είναι πλέον ορατές στη διεθνή χρηματοδότηση, το εμπόριο και τη βιομηχανική παραγωγή. Δεν είναι όμως μόνο το Ιράν που αξιοποίησε την πρόσβαση που έχει και τη δυναμική για να επιβάλλει γεωπολιτικά τετελεσμένα. Το Ιράκ επί της εποχής του Σαντάμ Χουσεΐν αποφάσισε

να τιμολογεί τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράκ σε ευρώ αντί για δολάρια ΗΠΑ – ένα βήμα που πολλοί παρατηρητές της εποχής ερμήνευσαν τόσο ως συμβολική πρόκληση όσο και ως πρακτική προσπάθεια να χαλαρώσουν οι χρηματοοικονομικοί περιορισμοί που επέβαλλε το καθεστώς κυρώσεων της Ουάσιγκτον.

Παρότι αυτή η μετατόπιση από μόνη της δεν καθόρισε τη μοίρα του Ιράκ, τροφοδότησε μια ευρύτερη αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ σχετικά με την κυριαρχία, την περιφερειακή ισχύ και τον έλεγχο των ενεργειακών αγορών.

Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν σταθμός για την ενεργειακή στρατηγική των χωρών του Περσικού Κόλπου. Η

 εκτέλεση του Χουσεΐν – έστειλε ένα σαφές μήνυμα στους εξαγωγείς πετρελαίου της περιοχής: τα κράτη που επιχειρούν να αποδεσμευτούν από την κυριαρχία του δολαρίου στο εμπόριο ενέργειας διατρέχουν τον κίνδυνο να αντιμετωπίσουν συντριπτική πολιτική και στρατιωτική πίεση.

Ο ρόλος της Κίνας ήταν καταλυτικός από τη στιγμή που υπέγραψε μια 25ετή στρατηγική συμφωνία με το Ιράν και  άρχισε να πουλά έως και το 95% του πετρελαίου της σε γουάν.  Ακολούθησε συμφωνία της Aramco με τους Κινέζους αποδυναμώνοντας περαιτέρω την κυριαρχία του δολαρίου στα παγκόσμια συστήματα πληρωμών. Ο πρίγκιπας διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν προσπαθούσε να ισορροπήσει  μεταξύ του Λευκού Οίκου και των δυνάμεων των BRICS.

Μια τέταρτη χώρα μπήκε στο παιχνίδι. Το Κατάρ ένας από τους σημαντικότερους εξαγωγείς φυσικού αερίου του Περσικού Κόλπου – υπέγραψε μακροπρόθεσμη συμφωνία υγροποιημένου φυσικού αερίου με την PetroChina.  Αλλά και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα  αναδείχθηκαν σε κόμβο για το εμπόριο Ιράν– Κίνας. Αυτές οι μετατοπίσεις αντικατοπτρίστηκαν και σε πρωτοβουλίες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου . Το Μπαχρέιν, τα ΗΑΕ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και το Ομάν συναντήθηκαν από κοινού με την Κίνα και την Ένωση Εθνών Νοτιοανατολικής Ασίας  σηματοδοτώντας έναν διευρυνόμενο ευρασιατικό οικονομικό ορίζοντα.

Για τις ΗΠΑ, η «κίτρινη προειδοποίηση» μετατρεπόταν γρήγορα σε «κόκκινη». Η Ουάσιγκτον επιδίωξε να διασφαλίσει γραμμές προμήθειας αργού πετρελαίου, επαναβεβαιώνοντας παράλληλα την αξίωσή της για ηγεμονία στο δυτικό ημισφαίριο. Με αυτόν τον τρόπο, διέκοψε επίσης μια βασική ενεργειακή αρτηρία που τροφοδοτούσε την κινεζική οικονομία. Πριν από την έναρξη του πολέμου μεταξύ 20% και 38% του παγκόσμιου εμπορίου αργού πετρελαίου περνούσε από τα Στενά του Ορμούζ. Σήμερα, οι ροές έχουν μειωθεί δραστικά, παρότι το Ιράν δεν έχει επισήμως ανακοινώσει το κλείσιμο της θαλάσσιας οδού.

Το 2025, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως αργού και διυλισμένων προϊόντων περνούσαν από τα στενά. Το 2024, σχεδόν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών LNG ακολουθούσε την ίδια διαδρομή.  Η μερική ανάκαμψη της παραγωγής στις ΗΠΑ, τη Ρωσία και το Καζακστάν μπορεί να αντισταθμίσει μέρος των απωλειών, αλλά η ανισορροπία παραμένει έντονη.

Η Ινδία, η Ιαπωνία, η Δημοκρατία της Κορέας, η Ταϊβάν και η Ταϊλάνδη συγκαταλέγονται στις πιο εκτεθειμένες χώρες. Η Ιαπωνία εισάγει περίπου το 90% του αργού πετρελαίου της από τη Δυτική Ασία, μεγάλο μέρος του μέσω του Ορμούζ. Η Νότια Κορέα προμηθεύεται περίπου το 70% από την περιοχή, με πάνω από το 95% να διέρχεται από τα στενά. Ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι αντιμετώπισε εσωτερική κριτική μετά την  επίσκεψή του στο Τελ Αβίβ. Η προθυμία της Ρωσίας να αυξήσει τις εξαγωγές πετρελαίου προς την Ινδία έχει μετριάσει κάπως την πίεση. Χωρίς αυτή τη «σανίδα σωτηρίας», η κατάσταση θα μπορούσε να είχε επιδεινωθεί ραγδαία.

Η Ιαπωνία συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση νομισματικής πολιτικής καθώς η αστάθεια στις αγορές εντεινόταν.

Η κρίση εκτείνεται πολύ πέρα από τις αγορές ενέργειας. Το Ορμούζ έχει μετατραπεί σε σημείο ασφυξίας σε ένα στενά διασυνδεδεμένο παγκόσμιο δίκτυο εμπορευμάτων. Ακόμη και όπου οι θαλάσσιες μεταφορές συνεχίζονται, τα αυξημένα ασφάλιστρα και τα κόστη μεταφοράς διαχέονται στις αλυσίδες εφοδιασμού. Η ασφάλιση κινδύνου πολέμου έχει ανατιμολογηθεί ή αποσυρθεί εντελώς. Τα κόστη θαλάσσιων μεταφορών έχουν εκτοξευθεί. Οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές τόσο στο ενεργειακό όσο και στο μη ενεργειακό εμπόριο.

Απροσδόκητες ευπάθειες γίνονται πλέον ορατές. Διαταραχές στον ενεργειακό κόμβο Ras Laffan του Κατάρ έχουν διακόψει περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας προσφοράς ηλίου – ενός κρίσιμου πόρου για την κατασκευή ημιαγωγών και την ιατρική απεικόνιση.

Οι ελλείψεις λιπασμάτων συνιστούν ακόμη σοβαρότερη απειλή. Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί βασική πηγή ουρίας, αμμωνίας και θείου. Με τις εξαγωγές να περιορίζονται, η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού λιπασμάτων έχει συρρικνωθεί κατά περίπου ένα τρίτο, εντείνοντας τον κίνδυνο μιας ευρύτερης επισιτιστικής κρίσης. Τα λογιστικά και μεταφορικά εμπόδια έχουν μπλοκάρει σχεδόν το ήμισυ των 2,1 εκατομμυρίων τόνων ουρίας που είχαν προγραμματιστεί για εξαγωγή τις τελευταίες εβδομάδες να φτάσουν σε πλοία. Εάν η Ουάσιγκτον αποτύχει να επιτύχει τους στόχους της, η διαταραχή στο Ορμούζ θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια κλασική στιγμή «μαύρου κύκνου».  Και είμαστε ακόμη στην αρχή.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο