και 6,62 των μεγάλων υδροηλεκτρικών). Η αυξημένη συμμετοχή του φυσικού αερίου στο μείγμα καθιστά την τιμολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας εξαιρετικά ευάλωτη στις ακραίες διακυμάνσεις της διεθνούς αγοράς.
To νέο άλμα της χονδρεμπορικής τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας δεν μπορεί πλέον να αποτελεί ένα μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά εντάσσεται στο ευρύτερο κύμα ανατιμήσεων των ενεργειακών προϊόντων, ως άμεση συνέπεια της γεωπολιτικής αστάθειας και του πολέμου στην Μέση Ανατολή.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που επαναφέρει με ένταση το φάσμα μιας βαθύτερης και πιο παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης, σε μια περίοδο που οι ευρωπαϊκές οικονομίες δεν έχουν ακόμη ανακάμψει πλήρως από τα προηγούμενα σοκ (πανδημία, ενεργειακή κρίση, 2021 και ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, 2022).
Εν τούτοις, η Ενωμένη Ευρώπη εξακολουθεί να τελεί σε ύπνωση γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για το κατά πόσο θα βρεθεί η χρυσή τομή που θα συγκεράσει τα διαφορετικά εθνικά συμφέροντα στους κόλπους της και θα αποφέρει τις επιθυμητές λύσεις για την οικονομία και τους πολίτες της.
Η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής κατέληξε σε μια ακόμη αναβολή ουσιαστικών αποφάσεων, με τους ηγέτες να περιορίζονται σε γενικόλογες κατευθύνσεις και να μεταθέτουν το βάρος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την κατάρτιση μιας «εργαλειοθήκης» προσωρινών μέτρων.
Η επιλογή να επανεξεταστεί η κατάσταση τον Ιούνιο δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο η Ευρώπη αντιλαμβάνεται την επείγουσα φύση της κρίσης ή απλώς επιλέγει να κερδίσει χρόνο.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με μοναδικό απτό δείγμα κινητικότητας την επιστολή του Επιτρόπου Ενέργειας, που καλεί τα κράτη-μέλη να επισπεύσουν την αναπλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου. Πρόκειται για μια ορθολογική αλλά σαφώς ανεπαρκή παρέμβαση, που δεν αντιμετωπίζει το βασικό πρόβλημα της εκρηκτικής ανόδου των τιμών, αλλά επιχειρεί απλώς να περιορίσει τις μελλοντικές πιέσεις.
Τα στοιχεία για τα αποθέματα αναδεικνύουν το πόσο ευάλωτη είναι η Ευρώπης. Με πληρότητα μόλις στο 28,5% στις υπόγειες αποθήκες και κάτω από το 50% στους τερματικούς σταθμούς LNG, το ρίσκο που αντιμετωπίζουν οι χώρες-μέλη αυξάνεται γεωμετρικά.
Η χώρα μας, παρότι βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση και εμφανίζει υψηλότερη πληρότητα στις υποδομές LNG, παραμένει εκτεθειμένη λόγω της έλλειψης υπόγειων αποθηκών, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια στρατηγικών ελιγμών.
Σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και θετικές εξελίξεις, όπως η αυξημένη παραγωγή ΑΠΕ, δεν μεταφράζονται σε ουσιαστική αποκλιμάκωση των τιμών για τον τελικό καταναλωτή. Αντιθέτως, οι αυξημένες εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας προς γειτονικές αγορές, όπως επιτάσσει η ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά, για τις οποίες πανηγυρίζουν οι υπεύθυνοι, διατηρούν τις εγχώριες τιμές σε υψηλά επίπεδα. Αυτό το φαινόμενο αναδεικνύει τις αντιφάσεις ενός συστήματος όπου η ενεργειακή ολοκλήρωση δεν συνοδεύεται από επαρκείς μηχανισμούς προστασίας των καταναλωτών.
Η εικόνα στην υπόλοιπη Ευρώπη επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα είναι γενικευμένο, αν και με σημαντικές διαφοροποιήσεις. Χώρες με υψηλή εξάρτηση από το φυσικό αέριο, όπως η Ιταλία, καταγράφουν τις υψηλότερες τιμές και λαμβάνονται ως σημεία αναφοράς για αγορές όπως η ελληνική, ενώ οι αγορές της Ιβηρικής εξακολουθεί να απολαμβάνει χαμηλότερα επίπεδα χάρη στις εξαιρέσεις από την υψηλότερη φορολόγηση του αερίου που έχουν πετύχει αλλά και χάρη στη διαφορετική διάρθρωση του ενεργειακού τους τομέα.
Αυτό αποδεικνύει ότι οι πολιτικές επιλογές και οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις μπορούν να κάνουν τη διαφορά — αρκεί να υπάρχει η πολιτική βούληση.
Παράλληλα, το ράλι στις τιμές του πετρελαίου εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις, με άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινότητα των πολιτών. Το άλμα άνω των 2 ευρώ ανά λίτρο στην αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίω και, κυρίως, η σύγκλιση των τιμών της βενζίνης και του ντίζελ κίνησης δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για όλο το εύρος της αγοράς.
Στην κυβέρνηση ανησυχούν, ωστόσο η ανακοίνωση νέων, πιο δραστικών μέτρων για την άμβλυνση των επιπτώσεων από την κρίση καθυστερεί έως ότου υπάρξει απόφαση σε επίπεδο Ε.Ε. για τη ρήτρα διαφυγής. Η εμπειρία των προηγούμενων κρίσεων δείχνει ότι η καθυστερημένη απόκριση των αρμοδίων ευρωπαϊκών υπηρεσιών και φορέων έχουν μεγάλη επίπτωση στις εθνικές οικονομίες και τους πολίτες.
Η παρούσα συγκυρία αναδεικνύει με τον πιο σαφή τρόπο τις δομικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, ατελείς μηχανισμοί αγοράς και αργά αντανακλαστικά στη λήψη αποφάσεων. Αν δεν υπάρξουν άμεσες και συντονισμένες παρεμβάσεις, αυξάνεται ο κίνδυνος η ενεργειακή κρίση να αποκτήσει ευρύτερα οικονομικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά.