Αποτελεί διαδεδομένη άποψη ότι απώτερο κίνητρο του πολέμου κατά του Ιράν συνιστά, τουλάχιστον από αμερικανικής πλευράς, η επιδίωξη ανασχέσεως της Κίνας ως ανταγωνιστού για την παγκόσμια οικονομική πρωτοκαθεδρία, μεταξύ άλλων μέσω του ελέγχου των πετρελαϊκών ροών από τον Περσικό Κόλπο προς τον ασιατικό γίγαντα. Όμως ο εγκατεστημένος στην Κίνα Γάλλος επιχειρηματίας και αρθρογράφος Αρνώ Μπερτράν αποκρούει αυτή την παραδοχή. Με ανάλυση που ανήρτησε στο Substack υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις του εν εξελίξει πολέμου θα είναι αμελητέες για την Κίνα – αντιθέτως, αναμένονται συντριπτικές για την Ευρώπη.
Ακόμη και στο καλύτερο για τις ΗΠΑ (και πλέον όλο και λιγότερο πιθανό) σενάριο, ήτοι της “αλλαγής καθεστώτος” στην Τεχεράνη και της εγκαταστάσεως μιας νέας ιρανικής κυβερνήσεως φιλικής προς την Ουάσινγκτον, το πλεονέκτημα που θα προκύψει έναντι της Κίνας θα είναι, κατά τον Μπερτράν, μικρό και βραχύβιο. Είναι αλήθεια ότι το Ιράν αποτελεί μεγάλο προμηθευτή πετρελαίου στην Κίνα (τον δεύτερο μεγαλύτερο μετά τη Σαουδική Αραβία) αλλά, συνολικά το ποσοστό ενεργειακής αυτάρκειας της Κίνας φτάνει το 84,6% ετησίως. Ειδικότερα, η εξάρτησις της Κίνας από το Ιράν αντιπροσωπεύει μόλις το 1,5% των συνολικών ενεργειακών της αναγκών, την ώρα που αυξάνει την δική της πρωτογενή παραγωγή ενέργειας κατά 4,6% ετησίως. Συνεπώς, η Κίνα μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως το Ιράν σε μόλις 4 μήνες κάνοντας απλώς ό,τι ήδη κάνει. Και στην πραγματικότητα, το προέβλεψε: Οι κινεζικές εισαγωγές αργού πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 15,8% τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο σε σύγκριση με πέρυσι, καθώς το Πεκίνο σκόπιμα συγκέντρωσε αποθέματα εν αναμονή της αναστατώσεως.
Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι η Κίνα είναι στην πραγματικότητα ένας σχετικά μεγάλος παραγωγός πετρελαίου: 5ος μεγαλύτερος στον κόσμο, ήτοι μεγαλύτερος από το Ιράν (8ο) ή τη Βενεζουέλα (18η). Η Κίνα παράγει εγχωρίως περίπου τόσο πετρέλαιο όσο το Ιράν και η Βενεζουέλα μαζί. Και είναι, όπως η Ευρώπη, γείτονας της Ρωσίας, του δεύτερου μεγαλύτερου παραγωγού πετρελαίου στον κόσμο (μετά τις ΗΠΑ). Αλλά, σε αντίθεση με την Ευρώπη, έχει άριστες σχέσεις μαζί της. Και, το πιο σημαντικό, είτε πρόκειται για πετρέλαιο είτε για φυσικό αέριο, η Κίνα έχει μακροπρόθεσμα συμβόλαια με τη Ρωσία που την προστατεύουν από τις διακυμάνσεις των τιμών. Αυτό σημαίνει ότι είναι λιγότερο πιθανό να επηρεαστεί από την τρέχουσα αναταραχή.
Όλα αυτά βασίζονται επίσης στην τεράστια υπόθεση ότι, εάν οι ΗΠΑ αναλάμβαναν τον έλεγχο του πετρελαίου, θα σταματούσαν να το προμηθεύουν στην Κίνα. Όμως το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι οι ΗΠΑ θα έπρατταν ό,τι μόλις έκαναν στη Βενεζουέλα: θα εισέπρατταν τα χρήματα από τις πωλήσεις πετρελαίου, αλλά θα το πωλούσαν στην Κίνα, χωρίς όμως έκπτωση. Οι ΗΠΑ, ως ο μεγαλύτερος παραγωγός στον κόσμο, δεν ενδιαφέρονται να αγοράσουν οι ίδιες αυτό το πετρέλαιο: έχουν ήδη αρκετό. Από την οπτική γωνία της Κίνας, οι συνέπειες είναι διαχειρίσιμες.
Ευνοημένο το Πεκίνο
Μάλιστα, μέχρι στιγμής ορισμένες συνέπειες του πολέμου υπήρξαν αρκετά ευνοϊκές για την Κίνα, κυριότερη από τις οποίες ήταν η αναγκαστική απομάκρυνση από τις ΗΠΑ του αντιπυραυλικού συστήματος THAAD από τη Νότια Κορέα (με ραντάρ που μπορεί να διερευνήσει σχεδόν 3.000 χιλιόμετρα στο κινεζικό έδαφος) για την αναπλήρωση συστημάτων που καταστράφηκαν ή εξαντλήθηκαν από τις ιρανικές επιθέσεις. Υπενθυμίζεται ότι η εγκατάσταση αυτού του συστήματος προκάλεσε τεράστια κατακραυγή στην Κίνα το 2017: Ο κινεζικός τουρισμός προς τη Νότια Κορέα σταμάτησε, ο νοτιοκορεατικός όμιλος Lotte εγκατέλειψε την Κίνα (σχεδόν όλα τα 112 κινεζικά καταστήματα της Lotte Mart έκλεισαν λόγω “προβλημάτων πυρασφάλειας” και η εταιρεία αποσύρθηκε εντελώς από την αγορά λίγο αργότερα), η Hyundai και η Kia αναγκάστηκαν να κλείσουν εργοστάσια, η μουσική k-pop εξαφανίστηκε από τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης κ.λπ. Και τώρα οι ΗΠΑ απλώς αποσυναρμολογούν το THAAD για να το στείλουν στη Μέση Ανατολή. Δηλ., η Νότια Κορέα υπέστη δεκάδες δισεκατομμύρια σε οικονομικές ζημίες και προκάλεσε τεράστια βλάβη στη σχέση της με τον γείτονά της και μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο μόνο και μόνο για να πάρουν πίσω το σύστημα οι Αμερικανοί όποτε τους βόλευε.
Εκτός από την έλλειψη αξιοπιστίας των ΗΠΑ ως εταίρου ασφαλείας, υπάρχουν δύο άλλα μαθήματα εδώ. Το πρώτο αφορά τα όρια της προβολής ισχύος των ΗΠΑ. Το Ιράν, μια μεσαίου επιπέδου δύναμη υπό εξουθενωτικές κυρώσεις για δεκαετίες (η αεροπορία τους εξακολουθεί να πετάει με αεροσκάφη από την εποχή του Σάχη!), κατάφερε σε μόλις μια εβδομάδα να καταστρέψει ή να εξαντλήσει τις δυνατότητες αεράμυνας των ΗΠΑ σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή τόσο ολοκληρωτικά, που η Ουάσιγκτον αναγκάστηκε να αρχίσει την απογύμνωση στοιχείων από την Ασία για να τις καλύψει. Το δεύτερο αφορά την ποιότητα του ίδιου του αμερικανικού εξοπλισμού: το THAAD υποτίθεται ότι είναι ένα από τα πιο προηγμένα συστήματα πυραυλικής άμυνας της Αμερικής (κάθε συστοιχία κοστίζει πάνω από δισεκατομμύρια δολάρια και υπάρχουν μόνο οκτώ σε ολόκληρο τον κόσμο) και όμως το Ιράν κατάφερε να το καταστρέψει με τους πυραύλους ακριβώς που το σύστημα αυτό φτιάχτηκε για να αναχαιτίζει.
Η μεγαλύτερη διαφήμιση για τις ΑΠΕ
Υπάρχει μια άλλη συνέπεια αυτού του πολέμου που μπορεί να αποδειχθεί ωφέλιμη για την Κίνα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα: οι εξελίξεις συνιστούν την καλύτερη διαφήμιση για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που έχει δει ποτέ ο κόσμος. Κάθε μέρα που το Στενό του Ορμούζ παραμένει αμφισβητούμενο, κάθε απότομη αύξηση της τιμής του πετρελαίου, κάθε αγώνας δρόμου για εναλλακτικούς προμηθευτές αποτελεί μια ζωντανή επίδειξη της στρατηγικής σημασίας της απεξαρτήσεως από τα ορυκτά καύσιμα. Οι ΗΠΑ και η Κίνα έχουν κάνει θεμελιωδώς αντίθετες ενεργειακές επιλογές: η Αμερική θέλησε να γίνει το βενζινάδικο του κόσμου, ενώ η Κίνα ενσωματώθηκε στο παγκόσμιο οπλοστάσιο καθαρής ενέργειας. Αυτός ο πόλεμος δικαιώνει το στοίχημα της Κίνας με θεαματικό τρόπο. Κάθε χώρα που παρακολουθεί το χάος στις αγορές ενέργειας αυτή τη στιγμή κάνει τον ίδιο υπολογισμό - και η απάντηση δείχνει όλο και περισσότερο σε ηλιακούς συλλέκτες από το Πεκίνο (οι οποίοι βασίζονται μόνο στον ήλιο για την παροχή ενέργειας) και όχι σε αποστολές LNG ή πετρελαίου. Η Κίνα κυριαρχεί σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού πράσινης ενέργειας, από ηλιακούς συλλέκτες μέχρι μπαταρίες και ηλεκτρικά οχήματα, και ο πόλεμος του Ιράν μόλις αύξησε την παγκόσμια ζήτηση για όλα αυτά.
Οι ΗΠΑ, συνεχίζει ο Μπερτράν, στην προθυμία τους να ελέγξουν τα chokepoints των ορυκτών καυσίμων, ίσως μόλις έδωσαν στον κύριο ανταγωνιστή τους το καλύτερο δυνατό δώρο.
Οι συνέπειες για την Ευρώπη είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο σοβαρές. Πρώτα από όλα, σε αντίθεση με την Κίνα, η Ε.Ε. εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές για την ενέργειά της. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το ποσοστό εξάρτησης της Ε.Ε. από τις εισαγωγές ενέργειας ανήλθε στο 58,4%, που σημαίνει ότι το ποσοστό ενεργειακής της αυτάρκειας είναι μόνο 41,2%, το μισό από αυτό της Κίνας. Από ποιον εξαρτώνται οι Ευρωπαίοι; Πρωτίστως από τις ΗΠΑ, και μάλιστα ολοένα και περισσότερο. Βλέπουμε πολύ καθαρά τον αντίκτυπο του πολέμου στην Ουκρανία στα δεδομένα: η εξάρτηση της Ε.Ε. τετραπλασιάστηκε, από το να εισάγει μόλις το 4% της ενέργειάς της από τις ΗΠΑ το 2018, σε περίπου 22% σήμερα. Γιατί έχει σημασία το Ιράν από αυτή την άποψη; Άλλωστε, η Ε.Ε. δεν εισάγει ενέργεια από αυτό. Όχι, αλλά ήδη βλέπουμε τον δραματικό αντίκτυπο που έχει ο πόλεμος στις αγορές ενέργειας: το de facto κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ μόλις αφαίρεσε από την αγορά το ~20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και η παραγωγή LNG του Κατάρ, που αντιστοιχεί στο 20% της παγκόσμιας, έχει επίσης σταματήσει εντελώς. Βρισκόμαστε εν μέσω του μεγαλύτερου σοκ προσφοράς πετρελαίου στην ιστορία, με τεράστια διαφορά. Αυτό είναι τρομερά νέα για την Ευρώπη: όταν είσαι τόσο εξαρτημένος από τις εισαγωγές ενέργειας, είσαι επίσης μια από τις πιο εκτεθειμένες οικονομίες στις διακυμάνσεις των τιμών ενέργειας. Η Κίνα, συγκριτικά, επηρεάζεται πολύ λιγότερο για όλους τους λόγους που έχουμε δει: υψηλότερη αυτάρκεια, τεράστια αποθέματα και μακροπρόθεσμα συμβόλαια σε σταθερές τιμές.
Συνεπώς οι ΗΠΑ είναι ταυτόχρονα η χώρα που ξεκινά έναν πόλεμο που περισφίγγει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και (ως ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο) μια από τις χώρες που βρίσκονται σε καλύτερη θέση για να αντέξουν και από πολλές απόψεις να επωφεληθούν από την προκύπτουσα απότομη αύξηση. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας δεν είναι ούτε για τις ΗΠΑ χωρίς κόστος, αλλά η ασυμμετρία είναι έντονη: Η Ευρώπη ουσιαστικά πληρώνει τώρα στις ΗΠΑ ένα πολεμικό premium για την ενέργεια – το οποίο προκλήθηκε από τον ίδιο τον πόλεμο των ΗΠΑ.
H ευρωπαϊκή εξάρτησις
Ο πόλεμος της Ουκρανίας αφαίρεσε έναν προμηθευτή (Ρωσία) και η απάντηση της Ευρώπης ήταν να αντικαταστήσει το ρωσικό φυσικό αέριο με αμερικανικό LNG. Ο πόλεμος του Ιράν ενδεχομένως αποσταθεροποιεί μια ολόκληρη περιοχή προμηθευτών. Τι απομένει για την Ευρώπη; Η ενέργεια των ΗΠΑ. Υπάρχει, φυσικά, μια προφανής εναλλακτική: Η Ευρώπη θα μπορούσε να επιταχύνει τη δική της μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς κινεζικών ηλιακών συλλεκτών, μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων. Αλλά όσο περισσότερο εξαρτάται η Ευρώπη από την αμερικανική ενέργεια, τόσο περισσότερη μόχλευση διαθέτει η Ουάσιγκτον για να πιέσει την Ευρώπη να μπλοκάρει τις κινεζικές εναλλακτικές λύσεις που θα τερματίσουν αυτήν την εξάρτηση. Η Ευρώπη έχει περάσει τα τελευταία δύο χρόνια επιβάλλοντας δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα και ξεκινώντας έρευνες κατά των επιδοτήσεων στα κινεζικά ηλιακά πάνελ, κυρίως με την ενθάρρυνση της Ουάσιγκτον. Έτσι, κάθε νέα σύμβαση LNG που υπογράφεται με τις ΗΠΑ δεν εμβαθύνει μόνο την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης, αλλά και σφίγγει τους πολιτικούς περιορισμούς που εμποδίζουν την Ευρώπη να ξεφύγει από αυτήν.
Ιδού η ειρωνεία: Οι Ευρωπαίοι τρομοκρατούνταν ότι ο Πούτιν θα “οπλοπλοιήσει” την ενεργειακή τους εξάρτηση, θα τους εκφοβίσει σε πολιτική υποταγή και θα αποσταθεροποιήσει τους γείτονές τους. Έτσι, αντάλλαξαν τη Ρωσία με τις ΗΠΑ και αυτό ακριβώς κάνει ο Τραμπ αυτή τη στιγμή.
Και δεν έχουμε καν αναφέρει τη μετανάστευση: είναι πολύ πιθανό ότι ο πόλεμος, εάν συνεχιστεί, θα μπορούσε να δημιουργήσει κινήσεις προσφύγων μαζικής - ίσως και πρωτοφανούς - κλίμακας (υπενθυμίζεται ότι το Ιράν είναι μια χώρα με 90 εκατομμύρια ανθρώπους). Και η Ευρώπη, σε αντίθεση με την Κίνα και τις ΗΠΑ, βρίσκεται ακριβώς δίπλα στη Μέση Ανατολή, οπότε θα έπρεπε δυσανάλογα να υποστεί το κύριο βάρος, υπενθυμίζει ο Μπερτράν.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)