Δικαιωμάτων Εκπομπών (Emissions Trading System/ ETS). Όπως αναδεικνύουν οι δηλώσεις των Ευρωπαίων ηγετών, η τύχη του ETS θα βρεθεί στο επίκεντρο της αυριανής Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες, με την κάθε πλευρά να έχει ξεκινήσει την εκστρατεία της στα ευρωπαϊκά μίντια.
Το ρολόι μετράει αντίστροφα για την επόμενη Σύνοδο Κορυφής των 27 στις Βρυξέλλες, με το ζήτημα του πολέμου στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις του στις ενεργειακές αγορές να κυριαρχεί στην ατζέντα. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τη Σύνοδο, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Πρόεδρος της Κομισιόν, ενημέρωσε τις εθνικές κυβερνήσεις για τις προτάσεις της σχετικά με τον περιορισμό του αυξημένου ενεργειακού κόστους εξαιτίας του πολέμου. Η επιστολή της περιλάμβανε μία σειρά προτεινόμενων μέτρων, όμως αυτό που προσέλκυσε το μεγαλύτερο ενδιαφέρον ήταν η αλλαγή του Αποθεματικού Σταθερότητας της Αγοράς (Market Stability Reserve/ MSR). Η αναφορά αυτή έδωσε το σήμα για το άνοιγμα του δημοσίου διαλόγου.
Το ETS διαμορφώθηκε το 2005 και φέτος οφείλει να περάσει από μία νέα αξιολόγηση από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Αυτό επιτρέπει στους επικριτές του συστήματος να προωθήσουν μία σειρά αλλαγών που αμβλύνουν ή και ακυρώνουν την ισχύ του εμβληματικού πλαισίου. Και η νέα ενεργειακή κρίση εξαιτίας του πολέμου δρα ιδιαίτερα βοηθητικά, καθώς το ETS ως ένα από τα πιο διαχρονικά “βαρίδια” για το ενεργειακό κόστος στην ΕΕ. Χαρακτηριστικά, η μέση επιβάρυνση λόγω του ETS στα ευρωπαϊκά τιμολόγια κυμαίνεται στο 11%, όμως σε ορισμένες χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τα ορυκτά καύσιμα μπορεί να φτάσει και το 20%.
Αναμενόμενα, για χώρες που ανήκουν στην τελευταία κατηγορία όπως η Ιταλία και η Ουγγαρία, η αναστολή του ETS για τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από υδρογονάνθρακες θα αποτελούσε την ιδανική λύση. Πιο μετριοπαθείς είναι χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, οι οποίες δήλωσαν διατεθειμένες να υποστηρίξουν μικρές αλλαγές στο ETS. Υπάρχουν, τέλος, και οι χώρες που απορρίπτουν την αλλαγή του συστήματος, εξηγώντας πως μία τέτοια παρέμβαση δεν θα απέτρεπε απλώς τις επενδύσεις για την απανθρακοποίηση της ΕΕ, αλλά θα αύξανε και τη ρυθμιστική αβεβαιότητα ευρύτερα, υπονομεύοντας την εικόνα της Ευρώπης ως την αγορά με το πιο αξιόπιστο νομοθετικό πλαίσιο. Μάλιστα, η ισπανική κυβέρνηση προχώρησε σε μία αυστηρή προειδοποίηση κατά οποιασδήποτε προσπάθειας χαλάρωσης του ETS.
Πέραν της αυριανής Συνόδου, το ETS θα πρέπει να περάσει την αξιολόγηση των ευρωπαϊκών θεσμών κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2026. Πριν από αυτό, όμως, η Κομισιόν εξετάζει το ενδεχόμενο αλλαγών στο MSR, το εργαλείο που αποτρέπει τη δημιουργία πλεονάσματος στην αγορά δικαιωμάτων εκπομπών. Προς το παρόν δεν έχει ξεκαθαριστεί ποιες ακριβώς θα είναι αυτές οι αλλαγές, ενώ ακόμα και η πλευρά που τις προωθεί, διαφωνεί για το ποια οφείλει να είναι η σωστή προσέγγιση.
Στην πραγματικότητα, οι διαφωνίες για το ETS, μία από τις παλιότερες κλιματικές πρωτοβουλίες της ΕΕ, αναδεικνύει τη διερυνόμενη απόκλιση εντός των 27 κρατών-μελών σχετικά με την κλιματική πολιτική. Η δεύτερη θητεία φον ντερ Λάιεν έχει ήδη σημάνει μία σειρά οπισθοχωρήσεων από τους κλιματικούς στόχους, ειδικά μέσω του πολυσυζητημένου Πακέτου Απλοποίησης Omnibus. Ως εκ τούτου, η συγκυρία του πολέμου στη Μέση Ανατολή εμφανίζεται ως μία καλή ευκαιρία για την προώθηση περαιτέρω αλλαγών. Εντούτοις, αυτό που αποδεικνύει η τρέχουσα κρίση είναι πως η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα θα συνεπάγεται πάντα γεωπολιτικούς κινδύνους και πως η ενεργειακή ασφάλεια απαιτεί την ανάπτυξη εγχώριων πηγών ενέργειας.