Déjà vu ή επαναλαμβανόμενο εφιάλτη αναρωτιούνται αν ζουν οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι καλούνται να αντιμετωπίσουν μία νέα ενεργειακή κρίση εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τέσσερα χρόνια μετά από εκείνη εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία. Αυτό, όμως, που φαίνεται να έχει απογοητεύσει τους περισσότερους είναι η έλλειψη νέων προσεγγίσεων από την ηγεσία της ΕΕ. Αντιθέτως, όπως επισημαίνουν αρκετοί γνώστες του τι συζητείται στις Βρυξέλλες, η Κομισιόν φαίνεται να έχει ανοίξει το ίδιο “εγχειρίδιο οδηγιών” με εκείνο που χρησιμοποίησε το 2022— με όχι και τόσο θετικά αποτελέσματα, όπως αποδείχθηκε αργότερα.
Την Τετάρτη, η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επισκέφθηκε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όπου και παρουσίασε τις προτεινόμενες λύσεις των Βρυξελλών για την αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης. Η πρώτη πρόταση αφορούσε σε άμεσες κρατικές παρεμβάσεις των 27 κρατών-μελών, μεταξύ αυτών οι επιδοτήσεις ενέργειας και το πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου, αρνούμενη να προωθήσει αλλαγές για τη δομή της αγοράς η οποία βασίζεται στις τιμές του αερίου. Η δεύτερη πρόταση αφορούσε στη βελτιστοποίηση των δικτύων για την αξιοποίηση όλης της παραγόμενης ενέργειας, κάτι που αναμενόμενα θα χρειαστεί χρόνια. Η τρίτη πρόταση αφορούσε στην ισοστάθμιση των εθνικών φόρων για τον ηλεκτρισμό στα ίδια επίπεδα με εκείνα για το φυσικό αέριο, τα οποία τείνουν να είναι χαμηλότερα. Τέλος, η τέταρτη πρόταση αφορούσε στον μελλοντικό εκσυγχρονισμό του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, κάτι που επίσης απαιτεί μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις μεταξύ ευρωπαϊκών θεσμών και εθνικών κυβερνήσεων.
Η εισήγηση της φον ντερ Λάιεν δεν ενθουσίασε τους Ευρωβουλευτές, αρκετοί από τους οποίους ζητούν πιο δραστικές λύσεις. Για τους επικριτές της ενεργειακής μετάβασης, η λύση είναι η επιστροφή στο φθηνότερο ρωσικό αέριο. Η Κομισιόν έχει συχνά απορρίψει αυτήν την εναλλακτική, η οποία στην πραγματικότητα είναι άκαιρη.
Επί του παρόντος, το μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών προμηθειών φυσικού αερίου προέρχεται από τη γειτονική Νορβηγία μέσω αγωγών και από τις ΗΠΑ ως LNG. Οι εισαγωγές από το Κατάρ, οι οποίες έχουν σταματήσει λόγω του πολέμου, αποτελούν μικρότερο μέρος του συνόλου, μόλις 3,8% για το 2025. Το πρόβλημα με το φυσικό αέριο δεν είναι τόσο το από πού εισάγεται— αν και αυτό σίγουρα αποτελεί ένα τρωτό σημείο για την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ— αλλά το ότι συνιστά τον ρυθμιστικό παράγοντα για το ενεργειακό κόστος στα κράτη-μέλη.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές της ενεργειακής μετάβασης θεωρούν πως η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή αποδεικνύει πέραν πάσης αμφιβολίας τους αυξανόμενους κινδύνους που ελλοχεύουν από τη συνεχιζόμενη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Αυτή δεν είναι μία νέα ιδέα, αντιθέτως αναφέρεται συχνά από τους ενεργειακούς αναλυτές που αναγνωρίζουν τον κρίσιμο ρόλο της γεωπολιτικής στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Με αυτό το δεδομένο, η ανάπτυξη των ΑΠΕ και των συστήματος αποθήκευσης, καθώς και η αναβάθμιση των δικτύων οφείλει να επιταχυνθεί. Ταυτόχρονα, η αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας ως δικλείδας ασφαλείας για τη σταθερότητα των δικτύων αποτελεί προϋπόθεση. Ως εκ τούτου, ακόμα και η ίδια η φον ντερ Λάιεν αναγκάστηκε πρόσφατα να παραδεχθεί πως ο περιορισμός της πυρηνικής ενέργειας ήταν «στρατηγικό λάθος».