Κάνοντας μια έμμεση αναφορά στο διεθνές δίκαιο, η κυβέρνηση Τραμπ ισχυρίστηκε ότι πήγε στον πόλεμο επειδή υπήρχε μια άμεση απειλή που απαιτούσε προληπτική δράση, ίσως ακόμη και ένα πυρηνικό όπλο ή ένας διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος. Δεν δημοσιεύθηκαν πληροφορίες από τις μυστικές υπηρεσίες που να υποστηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς. Τα μηνύματα που συνόδευαν τις πρώτες επιθέσεις υποδήλωναν ότι αυτή η σύγκρουση θα σηματοδοτούσε το τέλος ενός τρομερού καθεστώτος που διώκει τον λαό του και υποδαυλίζει περιφερειακές συγκρούσεις εδώ και δεκαετίες. Αλλά ενώ η κυβέρνηση έχει αναμφίβολα κλονιστεί από τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δεν έχει ακόμη καταρρεύσει. Πολλοί στο Ιράν θα χαιρόντουσαν να δουν το τέλος ενός τυραννικού, διεφθαρμένου καθεστώτος. Δυστυχώς, η αντιπολίτευση είναι ανοργάνωτη και δεν διαθέτει ισχύ πυρός.
Αρχικά, ο Τραμπ φάνηκε να πιστεύει ότι ένα αναδιαμορφωμένο καθεστώς θα μπορούσε να διαπραγματευτεί με τις ΗΠΑ. Συζήτησε την πιθανότητα ενός σεναρίου στη Βενεζουέλα, στο οποίο ο Νικολάς Μαδούρο απήχθη και η Ουάσιγκτον συνεννοήθηκε με τους υφισταμένους του, αφήνοντας παράλληλα την δημοκρατική αντιπολίτευση απογοητευμένη. Αυτό δεν αποτελεί επιλογή στην περίπτωση της Τεχεράνης. Η σφαγή που προκλήθηκε στο Ιράν και το χάος που προκλήθηκε σε αντίποινα ήταν πολύ μεγάλα. Ο Τραμπ δήλωσε έκπληκτος που τόσoi πολλοί με τους οποίους θα μπορούσε δυνητικά να συνεννοηθεί και οι οποίοι θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτικές λύσεις στον Χαμενεΐ έχουν ήδη σκοτωθεί.
Τώρα ο Τραμπ απαιτεί άνευ όρων παράδοση και συμμετοχή στην επιλογή του επόμενου ηγέτη του Ιράν, ενώ επιμένει ότι δεν θα κάνει την αντιδημοφιλή κίνηση της αποστολής χερσαίων δυνάμεων. Όπως πάντα, υποθέτει ότι αν χτυπήσει τους αντιπάλους του αρκετά δυνατά, θα υποκύψουν στη θέλησή του. Στην πράξη, χωρίς μια σημαντική χερσαία παρουσία των ΗΠΑ, τα γεγονότα θα μπορούσαν σύντομα να ξεφύγουν από τον έλεγχο της Ουάσιγκτον με συνέπειες που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει.
Είναι πιθανό το καθεστώς να καταρρεύσει, με τους εναπομείναντες ηγέτες του να φεύγουν και τους Φρουρούς της Επανάστασης να διασκορπίζονται. Αλλά το κενό εξουσίας που θα προκύψει θα ήταν δύσκολο να αναπληρωθεί από μια νέα κυβέρνηση που θσ απολαμβάνει ευρείας υποστήριξης. Το Ιράν είναι μια τεράστια χώρα με σύνθετη κοινωνική δομή. Πολλές ομάδες, που για καιρό καταπιέζονταν, είναι πιθανό να απαιτήσουν ρόλο στη νέα τάξη πραγμάτων και είναι πιθανό να θυμώσουν αν τους το αρνηθούν. Σε αντίθεση με το 1979, όταν οι ηγέτες της Ισλαμικής επανάστασης κληρονόμησαν μια πλούσια χώρα με ισχυρή οικονομία βασισμένη στο πετρέλαιο, τώρα βρίσκεται σε κατάρρευση και οι δημόσιες υπηρεσίες αποτυγχάνουν να επιτελέσουν την αποστολή τους.
Τα προηγούμενα δεν είναι ενθαρρυντικά. Όταν μια χώρα αρχίζει να υποφέρει από χρόνια αστάθεια, απαιτείται τεράστια προσπάθεια και σημαντικοί πόροι για να σταθεροποιηθεί. Εάν αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί, θα μπορούσαν να υπάρξουν ποικίλες αλυσιδωτές επιπτώσεις σε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των ροών προσφύγων.
Το 1991, αφού ένας συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ νίκησε τον στρατό του Σαντάμ Χουσεΐν, αναγκάζοντάς τον να υποχωρήσει από το Κουβέιτ, οι Ιρακινοί Κούρδοι και οι Σιίτες επαναστάτησαν. Αυτές οι εξεγέρσεις καταστάλθηκαν ανελέητα ενώ οι δυνάμεις του συνασπισμού έμεναν απλοί παρατηρητές. Αφού οι δυνάμεις των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου κατέλαβαν το Ιράκ το 2003, δεν μπόρεσαν να σταματήσουν την άνοδο της άγριας διακοινοτικής βίας. Χρειάστηκαν πέντε χρόνια για να τεθεί κάποιο είδος ελέγχου στην κατάσταση.
Στο Αφγανιστάν τα πράγματα φαίνονταν ελπιδοφόρα μετά την εκδίωξη των Ταλιμπάν από την κυβέρνηση. Τελικά ανασυντάχθηκαν και μετά από δύο δεκαετίες επέστρεψαν στην εξουσία. Στη Λιβύη το 2011, ο συνταγματάρχης Μουαμέρ Καντάφι σκοτώθηκε και το καθεστώς του κατέρρευσε. Οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία βοήθησαν τους αντάρτες, αλλά στη συνέχεια τους άφησαν μόνους τους - η εμπειρία του Ιράκ τους απέτρεψε από το να προσπαθήσουν να ασκήσουν έλεγχο. Το αποτέλεσμα ήταν εμφύλιος πόλεμος και έντονες μάχες μεταξύ φατριών.
Ορισμένες σοβαρές ακούσιες συνέπειες είναι ήδη φανερές. Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να έχει εκπλαγεί από τον τρόπο με τον οποίο το Ιράν επιτέθηκε σε όλη την περιοχή με στόχο να ασκήσει πίεση στα κράτη του Κόλπου και να προκαλέσει μια μεγάλη διεθνή οικονομική κρίση.
Μακροπρόθεσμα, αυτή η στρατηγική Götterdämmerung [γερμανιστί: «Το Λυκόφως των Θεών», το τέταρτο και τελευταίο μέρος της τετραλογίας έργων όπερας «Το Δαχτυλίδι των Νιμπελούγκεν» του Ρίχαρντ Βάγκνερ] μπορεί να επιβεβαιώσει τη μοίρα του Ιράν. Οι γείτονες που ήταν έτοιμοι για μια διευθέτηση με το καθεστώς έχουν τώρα συμφέρον στην πτώση του. Αλλά βραχυπρόθεσμα έχει σημειώσει κάποια επιτυχία.
Το Ιράν απειλεί εδώ και καιρό να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ σε περίπτωση επίθεσης, επομένως δεν έχουμε δικαιολογία αν αιφνιδιαστούμε από αυτή την εξέλιξη. Ο Τραμπ έχει υποσχεθεί ασφαλιστική κάλυψη και συνοδεία από πολεμικά πλοία, αν και δεν είναι σαφές ότι οι ΗΠΑ έχουν πολλά διαθέσιμα. Προς το παρόν, τα [εμπορικά] πλοία διστάζουν. Οι ιρανικές επιθέσεις εναντίον εγκαταστάσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι οποίες έχουν οδηγήσει σε αύξηση των τιμών, έχουν θέσει σε κατάσταση συναγερμού τους επενδυτές, και υπάρχει ιδιαίτερη ανησυχία για τις κρατικές προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Υπάρχει ένας αγώνας δρόμου για την εξάλειψη των εκτοξευτών πυραύλων του Ιράν, ενώ υπάρχουν ακόμη επαρκείς αναχαιτιστές για την αντιμετώπιση των πυραύλων που μπορούν να εκτοξευθούν. Τα drones είναι λιγότερο θανατηφόρα, αλλά εμφανίζονται σε μεγαλύτερους αριθμούς - παρέχοντας στην Ουκρανία την ευκαιρία να αποδείξει την αξία της στην αντιμετώπιση αυτής της απειλής, ως ο παγκόσμιος ηγέτης στην επιτυχημένη αναχαίτιση drones Shahed σε χαμηλή τιμή. Ο Τραμπ εξακολουθούσε να είναι αγενής απέναντι στον Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι καθώς ξεκινούσε αυτός ο πόλεμος. Ίσως δεν είχε φανταστεί ότι μπορεί να χρειαζόταν τη βοήθεια του Ουκρανού προέδρου λίγες μόνο ημέρες αφότου ξεκίνησε.
Το προβλεπόμενο μέρος του πολέμου εξελίσσεται σύμφωνα με τον σχεδιασμό. Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ απέκτησαν γρήγορα τον έλεγχο των αιθέρων, ώστε να μπορούν να επιτίθενται σε στόχους ατιμώρητα. Έχουν εξαλείψει περαιτέρω το πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο υποτίθεται ότι είχε ήδη εξαλειφθεί. Έχουν εξαλείψει το ιρανικό ναυτικό και έχουν εξαντλήσει τα αποθέματα πυραύλων και την παραγωγική ικανότητα του Ιράν. Αλλά οι ακούσιες συνέπειες θα είναι σε μεγάλο βαθμό στον πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό τομέα - και θα είναι αισθητές για κάποιο χρονικό διάστημα.
*Ο συγγραφέας είναι ομότιμος καθηγητής πολεμικών σπουδών στο King’s College London και συγγραφέας του βιβλίου «Strategists and Strategy»
(πηγή: Financial Times)