από την Ισλαμική Δημοκρατία, της οποίας ο επαναστατικός ζήλος περιελάμβανε ατελείωτη εχθρότητα προς τη Δύση, ιδιαίτερα προς τις ΗΠΑ.
Μια κληρονομιά όλων αυτών ήταν το εφιαλτικό σενάριο ότι το πετρελαίου που ρέει μέσω του Κόλπου θα παρεμποδιστεί από έναν εκτεταμένο και καταστροφικό πόλεμο. Ο φόβος; Ότι αυτό θα οδηγήσει σε εκτόξευση των τιμών ενέργειας που θα οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε βαθιά ύφεση.
Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, πριν από μια εβδομάδα, η Τεχεράνη έχει κάνει ό,τι μπορεί για να το μετατρέψει αυτό σε πραγματικότητα. Ένας βασικός στόχος είναι τα Στενά του Ορμούζ - ένα από τα κεντρικά θαλάσσια κομβικά σημεία του πλανήτη. Υπό κανονικές συνθήκες περίπου το 20% του πετρελαίου παγκοσμίως ταξιδεύει μέσω αυτού του περάσματος. Αλλά η σημασία του δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο. Από το 1997, ο Κόλπος — κυρίως το Κατάρ — έχει γίνει μια σημαντική πηγή υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σχεδόν το 20% του LNG παγκοσμίως ρέει πλέον μέσω αυτών των στενών υδάτων.
Σε καθημερινή βάση, έως και 90 δεξαμενόπλοια μπορούσαν συνήθως να διασχίσουν τα Στενά. Τώρα δεν περνά σχεδόν κανένα. Ενώ τα ασφαλιστήρια συμβόλαια για τη ναυτιλία στην περιοχή παραμένουν ενεργά, προστίθενται πολύ μεγάλα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου. Αρκετά εμπορικά πλοία στον Κόλπο ή λίγο έξω από τα Στενά του Ορμούζ έχουν γίνει στόχος drones. Η απειλή επίθεσης από οπλισμένα ιρανικά ταχύπλοα παραμένει.
Οι κύριες αγορές για τις προμήθειες του Κόλπου ήταν κάποτε η Ευρώπη και οι ΗΠΑ. Αλλά από οικονομικής άποψης, τα Στενά στρέφονται τώρα προς Ανατολάς, πράγμα που σημαίνει ότι η άμεση κρίση επικεντρώνεται στην Ασία. Πέρυσι, πάνω από το 80% του πετρελαίου και το 90% του LNG που προέρχεται από τον Κόλπο πήγαιναν στην Ασία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η τρέχουσα αναστάτωση είναι μόνο ένα ασιατικό πρόβλημα. Οι παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου παλεύουν με την κρίση. Μέχρι το πρωί της Παρασκευής, η τιμή αναφοράς του αργού πετρελαίου Brent είχε αυξηθεί κατά περίπου 50% από το σημείο που βρισκόταν πριν ξεκινήσει η στρατιωτική ανάπτυξη των ΗΠΑ στον Κόλπο. Εν τω μεταξύ, οι Ασιάτες αγοραστές που στερούνται φορτίων από το Κατάρ ανεβάζουν την τιμή στην ασιατική αγορά spot για να τραβήξουν κυρίως αμερικανικά φορτία μακριά από την Ευρώπη. Οι τιμές spot LNG στην Ασία έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από την έναρξη του πολέμου και η τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχει αυξηθεί κατά περίπου 50%, γεγονός που ασκεί νέες πιέσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Επιπλέον, η Ευρώπη και η Αφρική εξαρτώνται από τον Κόλπο για ένα σημαντικό μέρος των αεροπορικών καυσίμων τους. Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος, τόσο μεγαλύτερη ανοδική πίεση θα ασκείται στις τιμές. Οι ελλείψεις στην Ασία σύντομα θα εμφανιστούν στις αντλίες βενζίνης στη Βόρεια Αμερική.
Η ναυτιλία μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει σταματήσει προς το παρόν. Αλλά το πιο δύσκολο σενάριο θα ήταν σοβαρές ζημιές στις υποδομές και ένα μακροχρόνιο κλείσιμο των Στενών. Αυτό θα τροφοδοτούσε φόβους για μακροπρόθεσμες ελλείψεις εφοδιασμού.
Ωστόσο, αυτή η κρίση εκτυλίσσεται σε έναν κόσμο στον οποίο το παγκόσμιο σύστημα πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι πιο ανθεκτικό και διαφοροποιημένο από ό,τι ήταν εδώ και δεκαετίες. Το Ιράν ήταν κάποτε ένας από τους βασικούς προμηθευτές πετρελαίου στον κόσμο. Όχι πια. Οι εξαγωγές του, περιορισμένες λόγω των κυρώσεων, ανέρχονται σε λιγότερο από το 2% των παγκόσμιων προμηθειών, οι περισσότερες από τις οποίες κατευθύνονται στην Κίνα σε μειωμένες τιμές.
Μια παρόμοια αλλαγή έχει συμβεί στη Βενεζουέλα. Κάποτε σημαντικός «παίκτης» του πατρελαϊκού τομέα παγκοσμίως και ένα από τα ιδρυτικά μέλη του OPEC, σήμερα δύσκολα μπορεί καν να χαρακτηριστεί πετρελαϊκό κράτος. Παράγει λιγότερο πετρέλαιο από την αμερικανική πολιτεία της Βόρειας Ντακότα και το ένα τέταρτο από τη γειτονική Βραζιλία.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη αλλαγή έχει συμβεί στις ΗΠΑ. Λιγότερο από δύο δεκαετίες πριν, ήταν ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο. Τώρα είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός. Μόλις πριν από δέκα χρόνια, οι ΗΠΑ εξήγαγαν το πρώτο τους φορτίο LNG. Τώρα είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG στον κόσμο.
Η Ρωσία, αν και περιορίζεται από κυρώσεις και περιορισμούς τιμών, παραμένει ένας σημαντικός εξαγωγέας πετρελαίου. Αλλά οι νέες προμήθειες της Αμερικής αποδείχθηκαν κρίσιμες όταν ο Βλαντιμίρ Πούτιν προσπάθησε να χρησιμοποιήσει το «ενεργειακό όπλο» διακόπτοντας τις προμήθειες φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Σκόπευε να προκαλέσει αρκετό οικονομικό πόνο για να διαλύσει τον συνασπισμό που υποστήριζε την Ουκρανία. Η προσπάθεια απέτυχε. Ένας λόγος ήταν ότι το LNG των ΗΠΑ θα μπορούσε να αντικαταστήσει σημαντικές ποσότητες από την προμήθεια του ρωσικού φυσικού αερίου που είχε διακοπεί. Συνολικά, η επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου έφερε μια νέα σταθερότητα στις παγκόσμιες αγορές.
Η ανθεκτικότητα παίρνει και άλλες μορφές. Η Κίνα διοχετεύει τεράστιες ποσότητες πετρελαίου σε αποθήκες, τις οποίες μπορεί τώρα να αντλήσει, και οι χώρες που ανήκουν στον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας διατηρούν όλες στρατηγικά αποθέματα. Η αναστάτωση υπογραμμίζει τη σημασία της ενεργειακής ασφάλειας και το πόσο στενά συνδέεται με την εθνική ασφάλεια.
Υπάρχει επίσης «δύναμη στο έδαφος». Οι χώρες του Κόλπου έχουν αναγνωρίσει εδώ και καιρό ότι τα Στενά αποτελούν σημαντικό κίνδυνο για αυτές. Η Σαουδική Αραβία έχει κατασκευάσει με σύνεση ένα δίκτυο αγωγών που εκτείνεται από Ανατολάς προς Δυσμάς από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα. Το Άμπου Ντάμπι έχει κατασκευάσει έναν μικρότερο αγωγό που εκτείνεται παράλληλα με τα Στενά.
Οι τρέχουσες τιμές του πετρελαίου στα 90 δολάρια απέχουν πολύ από το χειρότερο σενάριο. Αλλά αυτή τη στιγμή, ο κόσμος αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη αναστάτωση στην παραγωγή πετρελαίου στην ιστορία, καθώς και ένα ηχηρό σοκ για τις παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου. Το βασικό ερώτημα για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας τώρα είναι η διάρκεια αυτού του εκρηκτικού πολέμου.
*Ο Daniel Yergin είναι αντιπρόεδρος της S&P Global και συγγραφέας του βιβλίου “The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power”