Ενώ οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου προσπαθούν να βρουν νέο σημείο ισορροπίας, μετά το ξέσπασμα της νέας γενικευμένης σύρραξης στην Μέση Ανατολή, μια πολύ βαθύτερη κρίση διαφαίνεται στον ορίζοντα. Μπορεί στον δημόσιο διάλογο να κυριαρχεί, σήμερα, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι επιπτώσεις στις τιμές του αργού, στη ζήτηση LNG και στην ευάλωτη ενεργειακά, Ευρώπη. Αυτά είναι τα προφανή. Πίσω όμως από την επιφάνεια κρύβεται μια απείρως πιο απειλητική συνέπεια: η Αίγυπτος κινδυνεύει να εξελιχθεί στο πρώτο μεγάλο οικονομικό θύμα της παρατεταμένης αποσταθεροποίησης στον Περσικό Κόλπο.

Η μεγαλύτερη οικονομία της Βόρειας Αφρικής και σημαντική πολιτική και στρατιωτική δύναμη στην περιοχής, εναποθέτει την οικονομική της σταθερότητα, το ενεργειακό της σύστημα και την πολιτική της ισορροπία στις διακυμάνσεις των τιμών στις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου, ιδίως όμως, στις εύθραυστες ροές της Ανατολικής Μεσογείου.

Ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα σήμαινε την πλήρη αναστολή της παραγωγής LNG από την QatarEnergy, ενώ η διακοπή της υπεράκτιας παραγωγής του Ισραήλ, θα στερούσε από το Κάιρο καίριες ποσότητες αερίου.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Αίγυπτος δεν θα αντιμετώπιζε απλώς ενεργειακή έλλειψη, αλλά ένα συστημικό σοκ με γεωπολιτικές συνέπειες που υπερβαίνουν την Μέση Ανατολή και εκτείνονται στην Μεσόγειο, άρα αφορούν και στην Ελλάδα.

Η κλιμάκωση της σύρραξης στον Περσικό έχει ήδη διαταράξει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα. Οι ιρανικές απειλές, σε συνδυασμό με την απόσυρση ασφαλίσεων πολεμικού κινδύνου, έχουν αυξήσει το κόστος μεταφοράς και τις τιμές. Η QatarEnergy, που καλύπτει περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG, ανέστειλε την παραγωγή της, επικαλούμενη επιθέσεις σε ζωτικής σημασίας εγκαταστάσεις της, αλλά και το αυξημένο ναυτιλιακό ρίσκο στα Στενά του Ορμούζ.

Παράλληλα, το Ισραήλ διέταξε την προσωρινή παύση λειτουργίας των υπεράκτιων κοιτασμάτων του, μεταξύ αυτών του Leviathan και του Karish, αφαιρώντας μια ακόμη σοβαρή πηγή εφοδιασμού της Ανατολικής Μεσογείου με αέριο. Το αποτέλεσμα δεν είναι μια απλή διαταραχή αγοράς, αλλά ένα ρήγμα στην ίδια την ενεργειακή αρχιτεκτονική της περιοχής.

Η Αίγυπτος βρίσκεται σε παράδοξη θέση (δείτε σχετική μεγάλη ανάλυση στο energia.gr). Για χρόνια, ιδίως μετά τo τέλoς της δεκαετίας του 1990, αυτοπροσδιορίστηκε ως περιφερειακός κόμβος φυσικού αερίου, ικανός να διοχετεύει την παραγωγή της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη.

Ωστόσο, στο εσωτερικό της αντιμετωπίζει ένα διευρυνόμενο διαρθρωτικό έλλειμμα αερίου.

Η μέση παραγωγή ανέρχεται σε περίπου 4,2 δισ. κυβικά πόδια ημερησίως, έναντι ζήτησης που αγγίζει τα 6 δισ. κυβικά πόδια. Από το 2024 η χώρα έχει μετατραπεί σε καθαρό εισαγωγέα LNG, λόγω της αυξημένης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και της φυσιολογικής εξάντλησης ορισμένων ώριμων κοιτασμάτων.

Υπό κανονικές συνθήκες, το ενεργειακό ισοζύγιο της Αιγύπτου στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: τις εισαγωγές LNG (συμπεριλαμβανομένων φορτίων από το Κατάρ), τον αγωγό αερίου από το Ισραήλ, και τις διεθνείς αγορές spot.

Το κλείσιμο του Ορμούζ πλήττει ταυτόχρονα και τους τρεις.

Η απώλεια των φορτίων από το Κατάρ, υποχρεώνει το Κάιρο να στραφεί σε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική αγορά LNG, όπου κυριαρχούν οι Ασιάτες αγοραστές. Με τις τιμές να εκτοξεύονται, η Αίγυπτος, με τα περιορισμένα συναλλαγματικά της αποθέματα και το εξίσου υψηλό δημόσιο χρέος, δυσκολεύεται να τους  ανταγωνιστεί. Το ενεργειακό κόστος απειλεί να μετατραπεί σε κρίση ισοζυγίου πληρωμών.

Ταυτόχρονα, η διακοπή των ροών από το Ισραήλ αποστερεί το αιγυπτιακό ενεργειακό σύστημα από τον πιο ευέλικτο μηχανισμό εξισορρόπησής του. Το Ισραήλ μπορεί να διακόψει τις εξαγωγές χωρίς άμεσο εσωτερικό κόστος. Όμως η Αίγυπτος υφίσταται άμεσα ελλείψεις.

Στην Αίγυπτο, το σύνθετο πρόβλημα που αφορά στη νομισματική ισοτιμία, την έλλειψη τροφίμων και το έλλειμμα ενέργειας αποτέλεσε μείζον θέμα για χρόνια.

Η άνοδος των τιμών των υδρογονανθράκων διευρύνει τα δημοσιονομικά ελλείμματα, ενισχύει τον πληθωρισμό και πιέζει την αιγυπτιακή λίρα.

Η βαριά βιομηχανία αντιμετωπίζει την προοπτική πιθανών περικοπές στην ηλεκτροδότηση, γεγονός που θα επηρεάσει τις εξαγωγές αλλά και την απασχόληση.

Παράλληλα, μια παρατεταμένη κρίση θα μειώσει τον διάπλου πλοίων από το Σουέζ, γεγονός που θα αποστερήσει πολύτιμο συνάλλαγμα για τη χώρα.

Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα

Η αποσταθεροποίηση της Αιγύπτου δεν είναι απλό περιφερειακό ζήτημα. Συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική διαφοροποίησης και με τα σχέδια διασύνδεσης της Ανατολικής Μεσογείου με την Ελλάδα.

Η ηλεκτρική διασύνδεση GREGY Interconnector, που θα μεταφέρει «πράσινη» ηλεκτρική ενέργεια από αιγυπτιακά έργα ΑΠΕ προς την Ελλάδα και εντεύθεν στην Ευρώπη, βασίζεται σε ένα ελάχιστο επίπεδο εσωτερικής σταθερότητας και ενεργειακής επάρκειας της βορειοαφρικανικής χώρας. Αν η Αίγυπτος διοχετεύει το σύνολο των διαθέσιμων ποσοτήτων αερίου στην εσωτερική κατανάλωση και αναστείλει τις εξαγωγές τους, η στρατηγική σύμπραξη Αθήνας–Καΐρου θα αμφισβητηθεί.

Καθώς η χώρα μας έχει επενδύσει στην ανάδειξή της σε κόμβο LNG και περιφερειακής ασφάλειας εφοδιασμού, τυχόν σοβαρή κρίση στην Αίγυπτο θα μπορούσε να ανακατευθύνει τις ροές LNG στην Ανατολική Μεσόγειο και να επηρεάσει τον ενεργειακό σχεδιασμό της Ελλάδας.

Αν μπορούσαμε να θέσουμε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό ζήτημα, ο πόλεμος του Ισραήλ με το Ιράν αναδεικνύει το βαθμό κατά τον οποίο η ενεργειακή ασφάλεια μας τόσο σημαντικής χώρας γα την Ευρώπη, όπως η Αίγυπτος εξαρτάται ευθέως αφενός από τη σύγκρουση στην περιοχή, και αφετέρου από την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών στον Περσικό.

Για την Ευρώπη, αλλά ιδιαίτερα για την Ελλάδα, που έχει αναπτύξει στενή στρατηγική εταιρική σχέση με το Κάιρο, μια παρατεταμένη οικονομική κρίση στην Αίγυπτο μπορεί να εξελιχθεί σε ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας, με επιπτώσεις σε μεταναστευτικές ροές, θαλάσσια ασφάλεια και ενεργειακή διαφοροποίηση.

Αν δεν υπάρξει έγκαιρη στήριξη και συντονισμένη δράση, η Αίγυπτος κινδυνεύει να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο οικονομικό θύμα μιας νέας εποχής ενεργειακού πολέμου. Αυτή την προοπτική, ούτε οι αγορές, ούτε οι χώρες της Ανατολική Μεσογείου, πολλώ δε μάλλον η Ελλάδα, μπορούν να αντέξουν.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο