δεν έχουμε εισακουσθεί αναλόγως και εγκαίρως, πάντοτε ευελπιστούμε σε θετική κατάληξη.
Ευνόητοι είναι οι ιδιαιτέρως υψηλοί και πανηγυρικοί τόνοι από πλευράς κυβέρνησης, με τον ΠΘ να γράφει, μεταξύ άλλων, στην κυριακάτικη εβδομαδιαία του ανάρτηση «…τα πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου στο πλαίσιο στρατηγικής σημασίας συμμαχιών που αναδεικνύουν τη γεωπολιτική μας θέση στην ευρύτερη περιοχή, ενώ παράλληλα εγγυώνται την ασφάλεια μας έναντι όσων αμφισβητούν τα κυριαρχικά μας δικαιώματα».
Η μεγάλη όμως έκπληξη έρχεται από αλλού και μας επιβάλλει να αφήσουμε προσώρας τα όποια τεχνικά και επιστημονικά θέματα άπτονται των δηλώσεων των πολιτικών σχετικά με τις ερευνητικές εργασίες. Πρόσφατα αναρτήθηκαν στον ιστότοπο του Ελεγκτικού Συνεδρίου οι Πράξεις 05/2006 και 06/2006 σχετικά με τον προσυμβατικό έλεγχο των ανωτέρω Συμβάσεων Μίσθωσης στις δύο θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης, οι οποίες συζητήθηκαν από Ε’ Κλιμάκιο στις 22 Δεκεμβρίου 2025 και 9 Ιανουάριου 2026 και εγκρίθηκαν προς υπογραφή. Στην παράγραφο 20 των Πράξεων αναφέρεται ότι προσετέθη στις Συμβάσεις Μίσθωσης το εξής άρθρο 30.3 «οι γεωγραφικές συντεταγμένες των νότιων και πλευρικών ορίων της Συμβατικής Περιοχής μπορούν να αναθεωρηθούν από τον Εκμισθωτή, σε περίπτωση σύναψης συμφωνίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και ενός η περισσοτέρων γειτονικών κυρίαρχων κρατών, η οποία οριοθετεί την υφαλοκρηπίδα ή την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Ελληνικής Δημοκρατίας στην Συμβατική Περιοχή … το τμήμα της Συμβατικής Περιοχής που, σύμφωνα με τις διατάξεις βρίσκεται πέραν της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ της Ελληνικής Δημοκρατίας (η Οριοθετημένη Περιοχή) παύει να αποτελεί μέρος της Συμβατικής Περιοχής και όλα τα δικαιώματα του Μισθωτή επί του τμήματος αυτού εκλείπουν χωρίς να δημιουργούνται δικαιώματα ή αξιώσεις του Μισθωτή έναντι του Εκμισθωτή … » και στην συνέχεια περιγράφει αναλυτικά τις σχετικές ενέργειες και αποζημιώσεις των συμβαλλομένων μερών.
Επισημαίνεται ότι παρόμοια ρήτρα, πιθανολογούμενης αλλαγής των ορίων Συμβατικής Περιοχής και μάλιστα εξαιτίας αλλαγής της ελληνικής ΑΟΖ, εμφανίζεται για πρώτη φορά στις σχετικές Συμβάσεις Μίσθωσης που έχει υπογράψει διαχρονικά το Ελληνικό Δημόσιο και έχει κυρώσει με νόμο η Βουλή των Ελλήνων. Ειδικότερα για την Σύμβαση για την περιοχή ΝΔ Κρήτης που εφάπτεται με την ΑΟΖ της Λιβύης, μετά λόγου γνώσεως συμμετέχοντας στις διαπραγματεύσεις το 2018 – 2019, κανένα από τα συμβαλλόμενα μέρη (TotalEnergies, ExxonMobil, ΕΛΠΕ, ΕΔΕΥ, ΥΠΕΝ) δεν έβαλε το παραμικρό θέμα σχετικά με τα όρια της Συμβατικής Περιοχής.
Σύμφωνα με την Πράξη του Ελεγκτικού Συνεδρίου, φαίνεται ότι η ρήτρα αυτή δεν περιλαμβανόταν στο αρχικό σχέδιο Σύμβασης Μίσθωσης που απεστάλη στους επιλεγέντες Αναδόχους και μάλιστα αυτή διαβιβάστηκε στην Επιτροπή Αξιολόγησης στις 10 Δεκεμβρίου 2025 με εισηγητικό σημείωμα από την Νομική Υπηρεσία της ΕΔΕΥΕΠ, και αφού διαπραγματεύθηκε και συμφωνήθηκε με τους επιλεγέντες Αιτούντες έγινε αποδεκτό από την Επιτροπή που εισηγήθηκε και εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΔΕΥΠΕ στις 29 Δεκεμβρίου. Τελικώς υποβλήθηκε συμπληρωματικά στο Ελεγκτικό Συνέδριο στις 30 Δεκεμβρίου 2025, κατόπιν δηλαδή της αρχικής υποβολής της Σύμβασης προς έλεγχο που είχε γίνει στις 28 Νοεμβρίου 2025.
Υπενθυμίζεται ότι τα όρια των υπό παραχώρηση περιοχών, όπως αυτά απεικονίζονται στην προκήρυξη του διεθνούς διαγωνισμού 2025 από την ΕΔΕΥΕΠ, ταυτίζονται με τα όρια του διεθνούς διαγωνισμού που είχε προκηρυχθεί το 2014, σύμφωνα με τον Ν.4001/11 εξειδικεύοντας το άρθρο 18 του Συντάγματος και το Διεθνές Δίκαιο (και οι δύο έχουν δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και στην Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων) και είναι επίσης απολύτως συμβατά με την υπογραφείσα ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, ενώ βρίσκονται και εντός των ορίων του προσφάτως δημοσιευθέντος χάρτη Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού. Επιπρόσθετα, όπως τουλάχιστον αποτυπώνεται στις σχετικές ανακοινώσεις, οι περιοχές που έχει συμφωνηθεί μεταξύ της κρατικής NOC της Λιβύης και της τουρκικής TPAO να διεξαχθούν γεωλογικές και γεωφυσικές έρευνες είναι νοτιότερα από τα όρια των Συμβατικών Περιοχών.
Η αιτιολόγηση στο εισηγητικό σημείωμα της ΕΔΕΥΕΠ αναφέρει ότι η αυτή η ρήτρα, που προστέθηκε την τελευταία στιγμή των διαπραγματεύσεων, «…κρίνεται αναγκαία για λόγους ασφάλειας δικαίου, ρύθμισης των συμβατικών σχέσεων και συμβατότητας των Συμβάσεων Μίσθωσης με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και προστασίας του Εκμισθωτή έναντι δυνητικών αξιώσεων του Μισθωτή», η δε απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΔΕΥΕΠ αναφέρει ότι «οι προτεινόμενες αλλαγές εξυπηρετούν το βέλτιστο συμφέρον του Ελληνικού Κράτους».
Ας ελπίσουμε ότι η συγκεκριμένη ρήτρα δεν υπονοεί πιθανή μελλοντική αλλαγή των ορίων της δυνητικής ΑΟΖ και δεν αποδυναμώνει διαπραγματευτικές θέσεις της χώρας όταν και όποτε χρειαστεί αυτές να γίνουν και επομένως δεν θα ενεργοποιηθεί ποτέ.
*Ο Γιάννης Γρηγορίου εργάστηκε ως γεωφυσικός στην ΔΕΠ και στην ΕΛΠΕ από το 1982, σταδιακά ανέλαβε διάφορες θέσεις ευθύνης και διετέλεσε Γ. Διευθυντής και Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΛΠΕ Upstream (2012 – 2020). Σήμερα είναι εκλεγμένος Αντιπρόεδρος του Continental Europe Energy Council και εταίρος του ΙΕΝΕ