Ημέρα ορόσημο της μεταψυχροπολεμικής ιστορίας. Τέτοια υπήρξε η παρελθούσα Πέμπτη, ημέρα κατά την οποία εξέλιπε, με την εκπνοή της αμερικανο-ρωσικής συνθήκης New START, το τελευταίο εναπομείναν στοιχείο του πλαισίου ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών το οποίο οικοδομήθηκε σταδιακώς μετά την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας το 1962 και περισσότερο εντατικώς κατά την λήξη του Ψυχρού Πολέμου.
Χωρίς την συνθήκη, κάθε πλευρά θα είναι ελεύθερη να αναπτύξει εκατοντάδες επιπλέον πυρηνικές κεφαλές στους ενεργούς πυραύλους και τα βομβαρδιστικά αεροσκάφη της, διπλασιάζοντας το μέγεθος του οπλοστασίων της σύμφωνα με το πλέον μαξιμαλιστικό σενάριο. Οι υποστηρικτές του ελέγχου των εξοπλισμών στην Ουάσινγκτον και την Μόσχα δηλώνουν ότι η εκπνοή της New START δεν θα αφαιρέσει απλώς τα όρια του αριθμού των πυρηνικών κεφαλών, αλλά θα πλήξει την εμπιστοσύνη και την ικανότητα επαλήθευσης των πυρηνικών προθέσεων.
Το συνολικό απόθεμα στοκ των πυρηνικών κεφαλών μειώθηκε στις 12.000 το 2025 από 70.000 το 1986, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία αναβαθμίζουν τα οπλικά τους συστήματα και η Κίνα υπερδιπλασίασε το οπλοστάσιό της στην περασμένη δεκαετία.
Ο 93χρονος Τερούμι Τανάκα, συμπρόεδρος της οργάνωσης Nihon Hidankyo, που έχει τιμηθεί με βραβείο Νόμπελ Ειρήνης και στην οποία συμμετέχουν επιζώντες του αμερικανικού βομβαρδισμού τον Αύγουστο του 1945 στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, εκτίμησε ότι ο κόσμος δεν έχει αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασης.
“Με δεδομένη την τρέχουσα κατάσταση έχω την αίσθηση ότι σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον θα έχουμε πραγματικά έναν πυρηνικό πόλεμο και ότι οδεύουμε προς την καταστροφή”, δήλωσε ο Τανάκα στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου που παραχώρησε με άλλους Ιάπωνες ακτιβιστές κατά των πυρηνικών όπλων.
Ως “σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια”χαρακτήρισε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ τη λήξη της Συνθήκης New START, προειδοποιώντας ότι “για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από μισό αιώνα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν κόσμο χωρίς κανένα δεσμευτικό όριο στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια της Ρωσικής Ομοσπονδίας και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής”. Όπως τόνισε, τα δύο αυτά κράτη “κατέχουν τη συντριπτική πλειονότητα του παγκόσμιου αποθέματος πυρηνικών όπλων”, γεγονός που καθιστά την εξέλιξη ιδιαίτερα ανησυχητική.
Ο επικεφαλής του ΟΗΕ υπενθύμισε ότι ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών «καθ' όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και μετά από αυτόν συνέβαλε στην αποτροπή της καταστροφής», καθώς “οικοδόμησε σταθερότητα και απέτρεψε ολέθριους λανθασμένους υπολογισμούς». Ιδιαίτερα υπογράμμισε ότι οι σχετικές συμφωνίες “διευκόλυναν τη μείωση χιλιάδων πυρηνικών όπλων από τα εθνικά οπλοστάσια”, επισημαίνοντας πως “από τις Συνομιλίες Περιορισμού Στρατηγικών Όπλων (SALT) έως τη New START, ο στρατηγικός έλεγχος εξοπλισμών βελτίωσε δραστικά την ασφάλεια όλων των λαών”.
Σύμφωνα με τον ίδιο, “η διάλυση δεκαετιών επιτευγμάτων δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή”, καθώς “ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι ο υψηλότερος εδώ και δεκαετίες”. Ο Γενικός Γραμματέας υπογράμμισε ότι είναι αναγκαίο ΗΠΑ και Ρωσία “να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χωρίς καθυστέρηση» και να συμφωνήσουν σε «ένα διάδοχο πλαίσιο που θα αποκαθιστά επαληθεύσιμα όρια, θα μειώνει τους κινδύνους και θα ενισχύει την κοινή μας ασφάλεια”.
“Η ισχύς της συμφωνίας τελειώνει. Το θεωρούμε αρνητικό. Εκφράζουμε τη λύπη μας για αυτό”, δήλωσε στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος της ρωσικής προεδρίας Ντμίτρι Πεσκόφ, προσθέτοντας ωστόσο ότι η Ρωσία θα διατηρήσει μια υπεύθυνη προσέγγιση στη στρατηγική σταθερότητα.
Ο ίδιος δήλωσε εξάλλου ότι η Μόσχα αντιμετωπίζει “με σεβασμό” την απόφαση του Πεκίνου να μην συμμετάσχει προς το παρόν σε ενδεχόμενες συνομιλίες για τους πυρηνικούς εξοπλισμούς.
Από πλευράς του το ΝΑΤΟ υπογράμμισε, μέσω δηλώσεων μη κατονομαζόμενου αξιωματούχου, ότι “η αυτοσυγκράτηση και η υπευθυνότητα στον πυρηνικό τομέα είναι ουσιώδεις για την παγκόσμια ασφάλεια, υπογράμμισε ζητώντας να μην κατονομασθεί. ”Η ανεύθυνη πυρηνική ρητορική της Ρωσίας και τα εξαναγκαστικά σινιάλα που στέλνει σε ό,τι αφορά τα πυρηνικά, αποκαλύπτουν μια στρατηγική στάση εκφοβισμού”, πρόσθεσε, καταγγέλλοντας επίσης τη βούληση της Κίνας να ”διευρύνει το πυρηνικό οπλοστάσιό της. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε εκ νέου ότι για τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ένας πραγματικός έλεγχος θα απαιτούσε τη συμμετοχή της Κίνας, “λόγω του σημαντικού και σε πλήρη επέκταση οπλοστασίου της”. “Οι πυρηνικές δυνατότητες της Κίνας είναι σε μια εντελώς διαφορετική κλίμακα από αυτές των ΗΠΑ και της Ρωσίας” απάντησε ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Λιν Τζιαν. “Η Κίνα” πρόσθεσε “διατηρεί πάντα τις πυρηνικές της δυνατότητες στο ελάχιστο επίπεδο που απαιτείται για την εθνική της ασφάλεια και δεν συμμετέχει σε καμία κούρσα εξοπλισμών με καμία χώρα. Εφαρμόζει πάντα μια πυρηνική στρατηγική αυτοάμυνας, μια πολιτική μη πρώτης προσφυγής στα πυρηνικά όπλα και μια άνευ όρων δέσμευση να μην χρησιμοποιήσει ούτε να απειλήσει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα κατά κρατών που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα και ζωνών απαλλαγμένων από πυρηνικά όπλα”, υπογράμμισε ο Λιν Τζιαν.
Η Κίνα διέθετε στις αρχές του 2025 τουλάχιστον 600 πυρηνικές κεφαλές, ασφαλώς πολύ πίσω από τη Ρωσία και τις ΗΠΑ, αλλά το κινεζικό πυρηνικό οπλοστάσιο αυξάνεται πιο γρήγορα από αυτό οποιασδήποτε άλλης χώρας, με περίπου 100 νέες κεφαλές ετησίως από το 2023, ανέφερε τον Ιούνιο του 2025 το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (Sipri). Πέρυσι, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι θέλει την Κίνα να συμμετάσχει στη διαδικασία του ελέγχου των εξοπλισμών, ενώ έχει εκφράσει την πεποίθηση ότι μία καλύτερη συμφωνία είναι εφικτό να συναφθεί συντόμως. Ωστόσο, άφησε αναξιοποίητη την πρόταση της Ρωσίας για αυτόματη παράταση της New START κατά ένα έτος, ώστε να διευκολυνθούν οι διαβουλεύσεις.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)