Ήταν το σημείο καμπής όπου η τεχνητή νοημοσύνη έπαψε να θεωρείται υπόσχεση του μέλλοντος και μετατράπηκε σε κυρίαρχο, συχνά ανεξέλεγκτο, στοιχείο της καθημερινής ζωής. Από την πολιτική εξουσία και την οικονομία έως την ψυχική υγεία, τον πολιτισμό και τον δημόσιο λόγο, η AI δεν πλησίασε κάποιον ορίζοντα· έγινε ο ίδιος ο ορίζοντας. Το 2025 κατέστησε σαφές ότι δεν πρόκειται απλώς για τεχνολογία, αλλά για ένα φαινόμενο που αναδιαμορφώνει ταυτόχρονα θεσμούς, αγορές και ανθρώπινες σχέσεις.
Ακόμη και θεσμοί που παραδοσιακά κινούνται με βραδύ ρυθμό ένιωσαν την ανάγκη να τοποθετηθούν. Τον Μάιο, η Καθολική Εκκλησία υποδέχθηκε νέο πάπα, τον Λέοντα ΙΔ΄, αμερικανικής καταγωγής. Μέσα στους πρώτους μήνες της θητείας του, ο ποντίφικας επανήλθε επίμονα στο ίδιο ερώτημα: αν η τεχνητή νοημοσύνη υπηρετεί το κοινό καλό ή αν εξελίσσεται σε μηχανισμό συγκέντρωσης ισχύος και πλούτου στα χέρια λίγων. «Η AI ανοίγει νέους ορίζοντες δημιουργικότητας», προειδοποίησε, «αλλά απειλεί τη σχέση του ανθρώπου με την αλήθεια, την ομορφιά και τον στοχασμό». Οι ανησυχίες αυτές μόνο θεωρητικές δεν ήταν. Το 2025 έμοιαζε σαν κάθε εβδομάδα να επιβεβαιώνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορούσε πια να επιβραδυνθεί ή να αγνοηθεί.
Η δημόσια σφαίρα πλημμύρισε από παραπληροφόρηση, εικόνες και βίντεο χαμηλής ποιότητας αλλά τεράστιας απήχησης, μουσικά έργα και βιβλία παραγόμενα από αλγόριθμους, ακόμη και ανύπαρκτους καλλιτέχνες με εκατομμύρια ακροατές. Οι ψευδείς ειδήσεις ταξίδευαν ταχύτερα από κάθε διάψευση. Ταυτόχρονα, η εκρηκτική επιτάχυνση της AI στις Ηνωμένες Πολιτείες συνδέθηκε άμεσα με τη δεύτερη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Από τις πρώτες εβδομάδες, ανακοινώθηκε το Project Stargate: μια γιγαντιαία σύμπραξη για την κατασκευή data centers, με ιδιωτικές επενδύσεις που αγγίζουν τα 500 δισ. δολάρια, ώστε να καλυφθούν οι τεράστιες –και περιβαλλοντικά επιβαρυντικές– ενεργειακές ανάγκες της τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, το λεγόμενο Υπουργείο Κυβερνητικής Αποδοτικότητας του Έλον Μασκ χρησιμοποίησε AI για τη συλλογή και ανάλυση ευαίσθητων δεδομένων, αφήνοντας πίσω του ένα τοπίο διοικητικής σύγχυσης. Τον Δεκέμβριο, το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται οργανικά στην καθημερινή λειτουργία των ενόπλων δυνάμεων, με την πλατφόρμα GenAi.mil και το ξεκάθαρο μήνυμα ότι «η AI πρέπει να βρίσκεται στον ρυθμό μάχης κάθε μέρα».
Χωρίς όρια
Το 2025 όμως δεν ήταν μόνο η χρονιά της πολιτικής χρήσης της AI, αλλά και η χρονιά όπου κατέρρευσαν τα όρια ελέγχου. Το Grok, το chatbot της xAI, έγινε σύμβολο αυτής της αποτυχίας. Άρχισαν να εμφανίζονται μαρτυρίες για μια νέα μορφή «ψύχωσης από AI»: άνθρωποι που απομακρύνθηκαν από τις οικογένειές τους, εργαζόμενοι που εγκατέλειψαν τη δουλειά τους, ακόμη και περιπτώσεις αυτοτραυματισμού και βίας. Μέχρι το φθινόπωρο, γονείς που είχαν χάσει παιδιά από αυτοκτονία κατέθεταν στο Κογκρέσο ότι chatbots είχαν παίξει ρόλο στην απόφαση των ανηλίκων. Παρά τη δημόσια κατακραυγή, οι ηγέτες της τεχνολογίας συνέχισαν να μιλούν για «αναπόφευκτη πρόοδο», με τον Σαμ Άλτμαν να δηλώνει ότι δεν μπορεί να φανταστεί την ανατροφή παιδιού χωρίς τη βοήθεια του ChatGPT.
Η κοινωνία μετατράπηκε σε πείραμα διαρκείας. Η AI εισχώρησε στην ψυχική υγεία, με χρήστες να αντιμετωπίζουν chatbots ως θεραπευτές· στην ιατρική, με αυτοδιάγνωση μέσω αλγορίθμων· στις προσωπικές σχέσεις, με ψηφιακά «αντίγραφα» νεκρών αγαπημένων. Οι αυτόνομες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης ξεπέρασαν το ένα δισεκατομμύριο χρήστες μέσα στο 2025, καθιστώντας την αποχή σχεδόν περιθωριακή στάση. Ταυτόχρονα, άρχισε να διαμορφώνεται ένα αντίρροπο ρεύμα. Διαφημίσεις με AI βανδαλίστηκαν, καμπάνιες μεγάλων brands αποσύρθηκαν, καλλιτέχνες και δημιουργοί μίλησαν ανοιχτά εναντίον της αλγοριθμικής παραγωγής έργου. Πάνω απ’ όλα, άρχισε να αιωρείται η λέξη «φούσκα». Οι επενδύσεις σε data centers ξεπέρασαν ακόμη και το peak της dot-com εποχής, ενώ έρευνες έδειχναν ότι η συντριπτική πλειονότητα των πιλοτικών εφαρμογών γενετικής AI αποτυγχάνει να αποδώσει. Παρ’ όλα αυτά, οι μεγάλες εταιρείες είχαν επενδύσει υπερβολικά πολλά για να κάνουν πίσω.
Πεδίο σύγκρουσης
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η τεχνολογία έπαψε να είναι απλώς κλάδος της οικονομίας και μετατράπηκε σε πεδίο σύγκρουσης. Οι ΗΠΑ εισήλθαν στο 2025 με στόχο να διατηρήσουν το προβάδισμα στην AI και να περιορίσουν την πρόσβαση των ανταγωνιστών τους, κυρίως της Κίνας. Κυριαρχούν στο λογισμικό και στα «θεμελιώδη μοντέλα», ελέγχοντας ουσιαστικά το «μυαλό» της παγκόσμιας ψηφιακής οικονομίας. Η στρατηγική «Μικρή Αυλή, Ψηλός Φράχτης» εντάθηκε, με αυστηρότερους ελέγχους στις εξαγωγές ημιαγωγών και τεχνολογίας αιχμής. Η Κίνα, από την άλλη, παλεύει να κερδίσει στο hardware, στην ενέργεια και στην κλίμακα. Παρά τους περιορισμούς, ανέπτυξε επαρκώς ισχυρούς επεξεργαστές και διατήρησε την κυριαρχία της στις πρώτες ύλες και την πράσινη τεχνολογία. Η Ευρώπη, αντίθετα, κατέγραψε το 2025 ως χρονιά υστέρησης: ρύθμισε την AI, αλλά δεν την ανέπτυξε, μένοντας πίσω σε έναν αγώνα που εξελίσσεται με ταχύτητα εκτός των θεσμικών της αντανακλαστικών. Το 2025 κατέστησε σαφές ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μια ουδέτερη καινοτομία. Ακόμη κι αν η φούσκα σκάσει, ακόμη κι αν πολλές υποσχέσεις αποδειχθούν υπερβολικές, η AI έχει ήδη αλλάξει το τοπίο. Η ανθρωπότητα μπήκε σε αυτή τη νέα εποχή χωρίς φρένα, χωρίς χάρτη και χωρίς σαφή συμφωνία για το ποιος κρατά το τιμόνι. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει το σημείο χωρίς επιστροφή τόσο επικίνδυνο.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)