ως απαραίτητη τεχνολογίαγια την μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Ιδίως για τις ανελαστικές βιομηχανίες (hard to abate industries) όπως είναι οι τσιμεντοβιομηχανίες, τα διυλιστήρια και οι χαλυβουργίες, δεν υπάρχει προς το παρόν εναλλακτική τεχνολογία για τη διαχείριση των εκλυόμενων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα.
Τεχνολογίες όπως αυτές του φορέα υδρογόνου, της ηλεκτροδότησης, ή των βιοκαυσίμων μπορούν να βοηθήσουν σε άλλους τομείς, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το CCS εκεί όπου οι εκπομπές είναι εγγενείς στη διαδικασία παραγωγής.
Τα τελευταία χρόνια η Ε.Ε. έχει αναπτύξει μία σειρά από κανονισμούς και νομοθεσίες προκειμένου να στηρίξει τη δέσμευση, μεταφορά και υπόγεια αποθήκευση CO2. Μια σημαντική προσπάθεια καταγράφεται τον Ιούνιο του 2024, όταν τέθηκε σε ισχύ για όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο Κανονισμός Net-Zero Industry Act (NZIA). Ο Κανονισμός θέτει ως δεσμευτικό στόχο την ανάπτυξη, έως το 2030, έργων υπόγειας αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα συνολικής δυναμικότητας 50 εκατομμυρίων τόνων ετησίως, προκειμένου να στηριχθεί η απανθρακοποίηση της βιομηχανίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το Άρθρο 23 του Κανονισμού, το οποίο προβλέπει ότι οι αδειοδοτημένοι παραγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου εντός της Ε.Ε. υποχρεούνται να συνεισφέρουν στην επίτευξη του παραπάνω στόχου.
Τον Μάιο του 2025 η Ε.Ε. προσδιόρισε 44 πετρελαϊκές εταιρίες των οποίων η συνδυασμένη παραγωγή και εκμετάλλευση ανήλθε στο 95 % της ποσότητας αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου που παράχθηκε στην Ε.Ε. κατά την περίοδο 2020 – 2023. Οι εν λόγω πετρελαϊκές εταιρίες είναι πλέον νομικά υποχρεωμένες να αναπτύξουν, αναλογικά με την παραγωγή που είχαν, έργα υπόγειας αποθήκευσης CO2 συνολικής δυναμικότητας 50 εκ. τόνων ετησίως έως το 2030. Πίσω από αυτή τη νομική υποχρέωση έγκειται το γεγονός ότι οι πετρελαϊκές διαθέτουν την τεχνολογία αλλά και τα κεφάλαια που απαιτούνται για την ανάπτυξη αυτών των μεγάλης κλίμακας έργων.
Από την άλλη πλευρά, οι πετρελαϊκές εταιρίες διατείνονται ότι ο στόχος που τους έχει ανατεθεί από την Ε.Ε. δεν είναι τεχνικά δυνατό να επιτευχθεί, καθώς τόσο μεγάλες υποδομές δεν μπορούν να καταστούν λειτουργικές σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Τα έργα υπόγειας αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα απαιτούν γεωλογικές έρευνες, αδειοδοτήσεις και επενδύσεις που αναλόγως της περίπτωσης χρειάζονται από 5 έωςκαι 13 χρόνια για να πραγματοποιηθούν.
Ακόμη, υποστηρίζουν ότι η επιβολή τέτοιων υποχρεώσεων δημιουργεί συνθήκες άνισου ανταγωνισμού, καθώς οι πετρελαϊκές εταιρίες εκτός Ε.Ε. δεν υπόκεινται σε αντίστοιχες δεσμεύσεις. Αυτό, θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλεια μεριδίου αγοράς και να ενισχύσει τον ανταγωνισμό από τρίτες χώρες, υπονομεύοντας την ευρωπαϊκή ενεργειακή βιομηχανία σε μια περίοδο που η στρατηγική αυτονομία είναι κρίσιμη.
Έως σήμερα 15 πετρελαϊκές εταιρίες έχουν κινηθεί νομικά κατά της Ε.Ε. ζητώντας την ανάκληση της νομικής υποχρέωσης που τους έχει επιβληθεί για την ανάπτυξη έργων υπόγειας αποθήκευσης CO₂. Στα πλαίσια αυτής της νομικής αντιπαράθεσης που βρίσκεται εν εξελίξει, το ερώτημα που αποκτά ιδιαίτερη σημασία πλέον είναι αν ο στόχος που έχει θέσει η Ε.Ε. για δυνατότητα υπόγειας αποθήκευσης 50 εκ. τόνων εντός Ε.Ε. έως το 2030 είναι τεχνικά εφικτός.
Τρέχουσα κατάσταση ανάπτυξης έργων υπόγειας αποθήκευσηςCO2 στην Ευρώπη
Σύμφωνα με τα δεδομένα της IOGP Europe (Μάιος 2025), στις 27 χώρες τις Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ανακοινωθεί συνολικά 23 έργα σε μόλις 10 χώρες. Από αυτά τα 23 ανακοινωθέντα έργα έχουν ορίσει ημερομηνία έναρξης λειτουργίας μόλις τα 16 έργα ενώ τα υπόλοιπα δεν έχουν ορίσει ημερομηνία έναρξης λειτουργίας καθώς βρίσκονται ακόμη σε πολύ αρχικά στάδια σχεδιασμού. Η συνολική αποθηκευτική ικανότητα αυτών των 16 έργων έως το 2030 ανέρχεται σε 41 εκ τόνους CO2.Σε όλα τα προγράμματα αποθήκευσης στην Ευρώπη προς το παρών εμπλέκονται πετρελαϊκές εταιρίες - εξαίρεση αποτελούν οι εφαρμογές Direct Air Capture στην Ισλανδία
Στην Ε.Ε. οι χώρες που ηγούνται στις εφαρμογές υπόγειας αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα είναι η Ολλανδία και η Δανία. Ακολουθούν Ιταλία και Ελλάδα ενώ στο τέλος βρίσκονται Κροατία, Βουλγαρία και Σλοβακία. Οι συγκεκριμένες χώρες οφείλουν την ανάπτυξη έργων υπόγειας αποθήκευσης CO2 κυρίως στο γεγονός ύπαρξης υπεράκτιων, εξαντλημένων κοιτασμάτων φυσικού αερίου / πετρελαίου στην επικράτειά τους.
Source: Analysis based on IOGP Europe data (May 2025)
Σύμφωνα με τα έργα που έχουν ανακοινωθεί, το άθροισμα της αποθηκευτικής ικανότητας CO2 των χωρών της Ε.Ε έως το 2030, θα ανέρχεται σε 41 εκ. τόνους.
1. Αν λάβουμε υπόψιν ότι ορισμένα έργα θα καθυστερήσουν ή ακόμη και θα ακυρωθούν τότε γίνεται αντιληπτό ότι η επίτευξη του στόχου της Ε.Ε. για ετήσια αποθήκευση 50 εκ τόνων CO2 έως το 2030 αποτελεί μια πραγματική πρόκληση.
2. Τα έργα υπόγειας αποθήκευσης CO2 είναι έργα μεγάλης κλίμακος, που απαιτούν σημαντικές υποδομές και κεφάλαια και που χρειάζονται 5-13 χρόνια προκειμένου να υλοποιηθούν. Συνεπώς, ακόμα και αν ανακοινωθούν νέα έργα υπόγειας αποθήκευσης δε θα μπορέσουν να καταστούν λειτουργικά έως το 2030 και να συνεισφέρουν στους στόχους που έχει θέσει η Ε.Ε. για ετήσια αποθήκευση 50 εκ τόνων CO2.
3. Η συνολική αποθηκευτική ικανότητα CO₂ των χωρών της Ε.Ε. έως το 2030, η οποία εκτιμάται σε 41 εκατ. τόνους ετησίως, είναι συγκρίσιμη με εκείνη της Νορβηγίας (40 εκατ. τόνοι) και του Ηνωμένου Βασιλείου (44,5 εκατ. τόνοι). Το γεγονός αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία ως παραγωγοί υδρογονανθράκωνδιαθέτουν περισσότερες εγκατεστημένες υποδομές και ευνοϊκότερες γεωλογικές συνθήκες για υπόγεια αποθήκευση CO₂ σε σχέση με την Ε.Ε.
Οι εφαρμογές CO2 - EOR θα μπορούσαν να επιταχύνουν τα έργα υπόγειας αποθήκευσης CO2 στην Ε.Ε.
Οι απολήψιμες ποσότητες πετρελαίου(ή φυσικού αερίου)από έναν ταμιευτήρα μπορούν να αυξηθούν σημαντικά αν γίνει έγχυση μεγάλων ποσοτήτων CO2. Το CO2 λειτουργεί ταυτόχρονα ως προωθητικό υπό πίεση αλλά και για να μειώσει το ιξώδες του πετρελαίου επιτρέποντας έτσι την καλύτερη και γρηγορότερη ροή του προς το πηγάδι και την επιφάνεια της γεώτρησης.Σε γενικές γραμμές, περίπου το 40% της εγχεόμενης ποσότητας CO2 παγιδεύεται και παραμένει στον ταμιευτήρα ενώ το υπόλοιπο 60% επιστρέφει στην επιφάνεια μαζί με τους παραγόμενους υδρογονάνθρακες όπου και εγχέεται εκ νέου στον ταμιευτήρα για να επαναλάβει τον κύκλο.
Enhanced Oil Recovery (EOR) by CO2 injection
Source: Working Group III of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC, 2005)
Στη διάρκεια εκμετάλλευσης ενός κοιτάσματος υδρογονανθράκων, εφαρμόζοντας τη μέθοδο C02- EOR μπορούν να ανακτηθούν έως και 15% περισσότεροι υδρογονάνθρακες. Σε διαφορετική περίπτωση οι συγκεκριμένες ποσότητες υδρογονανθράκων παραμένουν παγιδευμένες και ανεκμετάλλευτες μέσα στον ταμιευτήρα. Η συγκεκριμένη μέθοδος χρησιμοποιείται επιτυχώς εδώ και δεκαετίες με περίπου 160 εφαρμογές σε όλον τον κόσμο να βρίσκονται σε λειτουργία σήμερα εκ των οποίων οι 139 βρίσκονται στις ΗΠΑ. Στην Ε.Ε. υπάρχει μόνο μία εφαρμογή C02–EOR εν λειτουργία στην Κροατία.
Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός Net-Zero Industry Act (NZIA)όπως έχει μέχρι σήμερα, εξαιρεί ρητώς τις εφαρμογές CO2 - EORπαρόλο που επιτυγχάνεται υπόγεια αποθήκευση CO2 παράλληλα με την παραγωγή υδρογονανθράκων. Μία τροποποίηση του Κανονισμού ώστε να χαρακτηρίσει τις εφαρμογές CO2 - EORως Net-Zero Strategic Projects ίσως αποδειχθεί αρκετή προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της Ε.Ε. για ετήσια αποθήκευση 50 εκ τόνων CO2 έως το 2030.
Σε αυτήν την περίπτωση, παράλληλα με τη υπόγεια αποθήκευση CO2 θα μπορούσε να αυξηθεί για τα επόμενα χρόνια η παραγωγή υδρογονανθράκων στην Ε.Ε. μειώνοντας την ενεργειακή εξάρτηση και το ενεργειακό κόστος.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ανάπτυξη έργων CO₂–EOR σε υφιστάμενα πετρελαϊκά πεδία μπορεί να υλοποιηθεί πολύ ταχύτερα και οικονομικότερα σε σχέση με έργα που προορίζονται αποκλειστικά για αποθήκευση CO₂. Ο λόγος είναι απλός: αξιοποιούνται ήδη υπάρχουσες υποδομές, γεωτρήσεις, αγωγοί και συστήματα επιφανειακής επεξεργασίας, μειώνοντας δραστικά το αρχικό κεφαλαιουχικό κόστος και τον χρόνο αδειοδότησης. Έτσι, τα έργα CO₂–EOR μπορούν να λειτουργήσουν ως «γέφυρα» που επιταχύνει την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αλυσίδας CCUS, ενώ παράλληλα ενισχύει την εγχώρια παραγωγή υδρογονανθράκων.
Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αναδιαμορφώσει την ενεργειακή και κλιματική της πολιτική με τρόπο που να διασφαλίζει προσιτή, ασφαλή και σταθερή ενέργεια για τους πολίτες και τη βιομηχανία της. Η ένταξη των εφαρμογών CO₂–EOR στον Κανονισμό NZIA θα αποτελούσε κρίσιμο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς θα επέτρεπε την ταχύτερη ανάπτυξη έργων αποθήκευσης CO₂, θα ενίσχυε την τεχνογνωσία και θα δημιουργούσε οικονομίες κλίμακας.
Η Ευρώπη χρειάζεται να επαναφέρει μεθοδικά την έρευνα και παραγωγή ενέργειας στο επίκεντρο της στρατηγικής της, όχι ως επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ως αναγκαία επιλογή για να αξιοποιήσει τις δικές της δυνατότητες, να μειώσει την εξάρτηση από τρίτες χώρες και να στηρίξει τον ενεργειακό μετασχηματισμό με μια ισχυρή, ανταγωνιστική εγχώρια βάση.
*Ευάγγελος Φλιτρής - Μηχανικός Πετρελαίου / Σύμβουλος Ενέργειας
**Γιάννης Μπασιάς, Σύμβουλος Ενέργειας, πρώην Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων