Η συμφωνία εντάσσεται στη στρατηγική του Καΐρου για διαφοροποίηση των ενεργειακών του πηγών και ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού, σε μια περίοδο κατά την οποία η εγχώρια παραγωγή φυσικού αερίου εμφανίζει σαφή σημάδια κάμψης. Η συμφωνία με την QatarEnergy έρχεται να συμπληρώσει ένα ευρύτερο πλέγμα ενεργειακών συνεργασιών που αναπτύσσει η Αίγυπτος στην Ανατολική Μεσόγειο. Ειδικότερα, τον προηγούμενο μήνα η κυβέρνηση της Αιγύπτου προχώρησε στη σύναψη μακροπρόθεσμης συμφωνίας με το Ισραήλ, συνολικής αξίας 35 δισ. δολαρίων. Η συμφωνία προβλέπει την εξαγωγή 130 δισ. κυβικών μέτρων (bcm) φυσικού αερίου από το γιγαντιαίο υπεράκτιο κοίτασμα, Leviathan, σε σταθερή τιμή, ενισχύοντας τη μακροχρόνια προβλεψιμότητα του ενεργειακού κόστους για την αιγυπτιακή οικονομία.
Το 2025 οι εισαγωγές ισραηλινού φυσικού αερίου από την Αίγυπτο κατέγραψαν ιστορικό υψηλό, φτάνοντας τα 981 εκατ. κυβικά μέτρα, ήτοι, αυξημένες κατά +18,2% σε ετήσια βάση. Σημειώνουμε ότι το φυσικό αέριο προέλευσης Ισραήλ, καλύπτει περίπου το 20% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της χώρας, κάτι που αναδεικνύει τον κομβικό ρόλο αυτής της διμερούς συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας.
Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές από την αιγυπτιακή πρωτεύουσα, η νέα συμφωνία με την QatarEnergy αναμένεται να διασφαλίσει επάρκεια καυσίμου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως κατά την περίοδο αιχμής της θερινής ζήτησης, όταν η κατανάλωση αυξάνεται σημαντικά λόγω της εκτεταμένης χρήσης κλιματιστικών συσκευών.
Παράλληλα, ενισχύει τα φιλόδοξα σχέδια της Αιγύπτου να διατηρήσει και να ενδυναμώσει το ρόλο της ως περιφερειακού κόμβου εμπορίας και επαναεξαγωγής φυσικού αερίου, αξιοποιώντας τις υφιστάμενες υποδομές LNG.
Παρά το γεγονός ότι η Αίγυπτος συγκαταλέγεται παραδοσιακά στους σημαντικούς παραγωγούς φυσικού αερίου στην περιοχή, τα τελευταία χρόνια η παραγωγή της ακολουθεί πτωτική πορεία, παρά τις μεγάλες επενδύσεις και τις δεσμεύσεις διεθνών πετρελαϊκών ομίλων. Η εγχώρια παραγωγή κορυφώθηκε το 2021, όταν ανήλθε στα 6,6 δισ. κυβικά πόδια ημερησίως, για να υποχωρήσει το 2025 σε επίπεδα χαμηλότερα των 5 δισ. κυβικών ποδιών την ημέρα.
Η κάμψη αυτή αποδίδεται κυρίως στη φυσική εξάντληση ορισμένων ώριμων κοιτασμάτων, με πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα το υπεράκτιο κοίτασμα Zohr, το οποίο καλύπτει μέχρι και το 40% της συνολικής παραγωγής φυσικού αερίου της χώρας. Το κοίτασμα Zohr ανακαλύφθηκε το 2015, τέθηκε σε πλήρη παραγωγή τους πρώτους μήνες του 2018 και διέθετε αρχική δυναμικότητα της τάξης των περίπου 250 εκατ. κυβικών ποδιών ημερησίως.
Η παραγωγή του αυξήθηκε ταχύτατα, για να φθάσει τα 2 δισ. κυβικά πόδια ημερησίως έως τον Σεπτέμβριο εκείνου του έτους, ενώ προσέγγισε στη συνέχεια το μέγιστο επίπεδο των περίπου 2,7 δισ. κυβικών ποδιών ημερησίως, πριν εισέλθει σταδιακά σε φάση ωρίμανσης και πτώσης.
Οι πρόσφατες κινήσεις της Αιγύπτου στον τομέα του φυσικού αερίου έχουν άμεσες προεκτάσεις και για την Ανατολική Μεσόγειο ευρύτερα, καθώς επαναφέρουν στο προσκήνιο το ρόλο των κοιτασμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας και τις προοπτικές εμπορικής αξιοποίησής τους.
Η ενίσχυση των εισαγωγών LNG, τόσο από το Κατάρ όσο και από το Ισραήλ, υπογραμμίζει την αυξανόμενη ανάγκη του Καΐρου να καλύψει το έλλειμμα που δημιουργεί η πτώση της εγχώριας παραγωγής, ενώ ανοίγει και ένα παράθυρο ευκαιρίας για το κυπριακό φυσικό αέριο.
Η Κύπρος διαθέτει επιβεβαιωμένα κοιτάσματα, με κυριότερα το «Αφροδίτη», το «Καλυψώ» και το «Γλαύκος», τα οποία ωστόσο παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτα, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους ανάπτυξης και της απουσίας αυτόνομων υποδομών υγροποίησης.
Στο πλαίσιο αυτό, η Αίγυπτος έχει αναδειχθεί σε φυσικό εταίρο για τη Λευκωσία, καθώς διαθέτει ήδη δύο τερματικούς σταθμούς LNG, στο Idku και στη Damietta, που μπορούν να λειτουργήσουν ως πύλη εξαγωγών προς τις διεθνείς αγορές.
Η υποχώρηση της αιγυπτιακής παραγωγής και η ανάγκη κάλυψης της εγχώριας ζήτησης μεταβάλλουν, ωστόσο, τις ισορροπίες. Από τη μία πλευρά, η Αίγυπτος εξακολουθεί να επιδιώκει να διατηρήσει τον ρόλο της ως περιφερειακού κόμβου φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά καίριας σημασίας την τροφοδότηση των τερματικών LNG με πρόσθετες ποσότητες του ορυκτού καυσίμου.
Η απευθείας μεταφορά φυσικού αερίου από τα κοιτάσματα που βρίσκονται στην κυπριακή ΑΟΖ, προς την Αίγυπτο, μέσω υποθαλάσσιων αγωγών, θεωρείται από τις εταιρείες η πλέον ρεαλιστική επιλογή, τουλάχιστον στην παρούσα φάση. Προς το σκοπό αυτό έχουν ήδη υπογραφεί διακρατικές συμφωνίες μεταξύ Κύπρου και Αιγύπτου για την κατασκευή ενός αγωγού από το κοίτασμα «Αφροδίτη», ενώ πιο πρόσφατες ανακαλύψεις, όπως το κοίτασμα «Γλαύκος», συντείνουν στη βιωσιμότητα ενός παρόμοιου εγχειρήματος.
Ένας τρίτος παράγοντας είναι η σημαντική παρουσία του Κατάρ στην αιγυπτιακή αγορά LNG γεγονός που μπορεί να αποφέρει οφέλη και για την Κύπρο. Η QatarEnergy συμμετέχει σε ερευνητικά και παραγωγικά σχήματα στην κυπριακή ΑΟΖ, γεγονός που δημιουργεί προϋποθέσεις για συνέργειες και επιταχύνει τη συζήτηση γύρω από την εμπορική αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων μέσω αιγυπτιακών υποδομών.
Οι εξελίξεις αυτές αφορούν άμεσα και στην Ελλάδα, καθώς η χώρα μας επιχειρεί να εδραιώσει τη θέση της ως ενεργειακή πύλη της Ανατολικής Μεσογείου και της ΝΑ Ευρώπης. Η ενίσχυση του ρόλου της Αιγύπτου ως κόμβου φυσικού αερίου, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων, επηρεάζει ευθέως και το σχεδιασμό της ελληνικής κυβέρνησης για διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων εφοδιασμού, ενώ η δυναμική της τριμερούς εταιρικής σχέσης, Αιγύπτου, Κύπρου και Ισραήλ ενισχύει περαιτέρω τις φιλοδοξίες της χώρας μας σε ενεργειακό και γεωπολιτικό επίπεδο.