Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται τώρα πως έχει καταλάβει ότι στο παιχνίδι το εμπορικού πόκερ με την Κίνα, το Πεκίνο είναι αυτό που έχει τον άσσο στο μανίκι του.
Αυτόν τον μήνα, οι ΗΠΑ παρέτειναν την ανακωχή των 90 ημερών στον εμπορικό πόλεμο με την Κίνα για άλλους τρεις μήνες. Ως αποτέλεσμα, η Κίνα αυτή τη στιγμή έχει πιο ευνοϊκούς δασμολογικούς συντελεστές με τις ΗΠΑ απ’ ό,τι η Ελβετία και η Ινδία.
Ο άσσος του Πεκίνου είναι το σχεδόν μονοπώλιο στην παραγωγή σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων μεταλλευμάτων που παρέχουν ζωτικής σημασίας εισροές στη δυτική βιομηχανία και τον αμερικανικό στρατό.
Τα ονόματα των σπάνιων γαιών παραμένουν εξωτικά και ελάχιστα γνωστά στα δυτικά αφτιά. Αν ζούσε ακόμα ο Tom Lehrer, θα μπορούσε να είχε συμβάλλει στη λαϊκή κατανόηση πλαισιώνοντας τα ονόματα αυτά με μουσική –όπως έκανε κάποτε με τα χημικά στοιχεία (σ.τ.μ: ο Tom Lehrer ήταν μουσικός και μαθηματικός. Το «The elements» είναι ένα χιουμοριστικό τραγούδι που έγραψε το 1959 και το οποίο απαριθμεί τα ονόματα όλων των χημικών στοιχείων που ήταν γνωστά μέχρι τότε). Αλλά, σε έναν πλήρη εμπορικό πόλεμο, ο λαός της Δύσης μπορεί σύντομα να μάθει ονόματα όπως το νεοδύμιο και το δυσπρόσιο.
Η Κίνα άρχισε να παίζει τα χαρτιά της κανονικά λίγο μετά την «ημέρα απελευθέρωσης», στις 2 Απριλίου, όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε τιμωρητικούς δασμούς στον περισσότερο κόσμο, με την Κίνα να πλήττεται ιδιαίτερα σκληρά. Δυο ημέρες μετά, το υπουργείο Εμπορίου του Πεκίνου ανακοίνωσε ελέγχους στις εξαγωγές επτά τύπων σπάνιων γαιών.
Η επίπτωση στην παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία ήταν δραματική και έγινε αισθητή εντός εβδομάδων. Ο Jim Farley, CEO της Ford, παραδέχθηκε στις αρχές Ιουνίου ότι η έλλειψη σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται στους μαγνήτες ανάγκασε την εταιρεία του να «κλείσει προσωρινά εργοστάσια». Οι ευρωπαίοι κατασκευαστές είχαν παρόμοια προβλήματα.
Ερχόμενη αντιμέτωπη με αυτήν την κρίση, η διοίκηση του Τραμπ έπρεπε να παρακαλέσει να χαλαρώσουν οι περιορισμοί. Μια προσωρινή συμφωνία επιτεύχθηκε τον Ιούνιο. Αν όμως ο Τραμπ αυξήσει τους δασμούς στη στρατόσφαιρα και πάλι, τότε το Πεκίνο είναι σχεδόν βέβαιο πως θα επαναφέρει τους αυστηρούς ελέγχους εξαγωγών. Ακόμα και τώρα, δεν έχει εγκαταλείψει απόλυτα τους περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών. Οι παραγγελίες από το εξωτερικό που μοιάζουν με προσπάθεια δημιουργίας αποθέματος σπάνιων γαιών εξακολουθούν να μπλοκάρονται.
Ο έλεγχος του Πεκίνου στις κρίσιμες εισροές για τις δυτικές βιομηχανίες δίνει στην Κίνα ένα μοναδικά δυνατό χέρι σε οποιονδήποτε εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ. Μια κινεζική απειλή να μπλοκάρει τις εξαγωγές σπάνιων γαιών είναι πολύ πιο ισχυρό χαρτί απ’ ότι είναι μια ευρωπαϊκή απειλή να μπλοκάρει τις εξαγωγές στις τσάντες Gucci.
Ακόμα και ορισμένα οπλικά συστήματα στα οποία θα βασίζονταν οι ΗΠΑ στην περίπτωση πολέμου με την Κίνα, βασίζονται στις κινεζικές σπάνιες γαίες. Το μαχητικό αεροσκάφος F-35 εξαρτάται από αρκετές σπάνιες γαίες που προέρχονται από την Κίνα συμπεριλαμβανομένου του σαμάριου, που είναι κρίσιμης σημασίας για μαγνήτες που αντέχουν σε υψηλές θερμοκρασίες, και του ύττριου, που είναι ζωτικής σημασίας για τα συστήματα στόχευσης.
Η πράσινη μετάβαση της Ευρώπης επίσης θα σταματούσε χωρίς μια σταθερή προμήθεια κινεζικών κρίσιμων μεταλλευμάτων και σπάνιων γαιών, όπως το γερμάνιο που χρησιμοποιείται στις μπαταρίες.
Ένας επιφανής Ευρωπαίος πολιτικός μου είπε πρόσφατα ότι «η εξάρτησή μας από τη Ρωσία για την ενέργεια είναι πολύ ήπια συγκριτικά με την εξάρτησή μας από την Κίνα για τα κρίσιμα μεταλλεύματα. Έχουμε στοιχηματίσει τα πάντα στην πράσινη οικονομία και η Κίνα θα μπορούσε να μας κλείσει».
Η Κίνα έχτισε τη στρατηγική της δύναμη σε διάστημα πολλών δεκαετιών. Το 1987 ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ, ο τότε ηγέτης της χώρας, σημείωσε πως «η Μέση Ανατολή έχει πετρέλαιο. Η Κίνα έχει σπάνιες γαίες».
Στην πραγματικότητα, οι σπάνιες γαίες υπάρχουν σε όλον τον κόσμο. Η προθυμία της Κίνας να αναλάβει την συχνά βρώμικη δουλειά της εξόρυξης και επεξεργασίας κρίσιμων μεταλλευμάτων — και των σπάνιων γαιών που αποτελούν ζωτικό υποσύνολο αυτών — είναι που έχει δώσει στο Πεκίνο το σχεδόν μονοπώλιο. Ως αποτέλεσμα, η χώρα εκτιμάται ότι εξορύσσει περίπου το 60-70% των σπάνιων γαιών του κόσμου και ελέγχει περίπου το 90% της επεξεργασίας και της εξευγενίσεώς τους.
Η Δύση καιρό τώρα αντιλαμβάνεται τους θεωρητικούς κινδύνους της εξάρτησής της από τις κινεζικές σπάνιες γαίες. Όπως μου είπε αξιωματούχος της διοίκησης Τραμπ, «καθόμασταν και θαυμάζαμε αυτό το πρόβλημα για δεκαετίες». Η άποψή του είναι πως η Δύση παρεμποδίζονταν από ένα μίγμα περιβαλλοντικών ανησυχιών και απροθυμίας να επικυρώσει την κρατική παρέμβαση στις αγορές.
Θα ωθήσει τελικά ο εμπορικός πόλεμος, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη στρατιωτική αντιπαλότητα με την Κίνα, τη Δύση να επιλύσει το πρόβλημα των σπάνιων γαιών; Και μπορεί να κινηθεί αρκετά γρήγορα;
Υπάρχουν σημάδια αυξημένου συναγερμού στην Ουάσινγκτον και τις Βρυξέλλες. Όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα ένα πλαίσιο για μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ της Ρουάντα και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κογκό, δήλωσε πως «αποκτούμε πολλά δικαιώματα εξόρυξης μεταλλευμάτων, για τις ΗΠΑ… στο πλαίσιο αυτής της συμφωνάς».
Πίεσε επίσης την Ουκρανία να παραδώσει δικαιώματα για μεταλλεύματα, με αντάλλαγμα την αμερικανική υποστήριξη. Ο νόμος της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, που τέθηκε σε ισχύ πέρυσι, έχει ορίσει στόχους για μείωση της εξάρτησης από την Κίνα.
Αλλά, μέχρι στιγμής, η ΕΕ δεν έχει σε λειτουργία ορυχεία σπάνιων γαιών και διαθέτει μόνο δύο μεγάλες μονάδες επεξεργασίας. Η υπέρβαση περιβαλλοντικών αντιρρήσεων για την επεξεργασία θα μπορούσε να είναι ακόμα δυσκολότερη από την απόκτηση πρόσβασης στα μεταλλεύματα. Η μονάδα Solvay στη δυτική Γαλλία πρόκειται να επεκταθεί. Αλλά η τήρηση των κανόνων της ΕΕ θα αυξήσει σημαντικά τα κόστη παραγωγής.
Ένας δυτικός αξιωματούχος του τομέα της ασφάλειας λέει πως «χρειάστηκαν πάνω από 20 χρόνια για να γίνουμε τόσο εξαρτημένοι από την Κίνα. Και θα χρειαστούν άλλα 20 χρόνια για να σπάσει η εξάρτηση».
Αλλά η Δύση μπορεί να μην έχει την πολυτέλεια μιας γενιάς για να διορθώσει το πρόβλημα.
(από euro2day.gr - πηγή: Financial Times)