Ένα βήμα πιο κοντά στην καθιέρωση των αυτόνομων πλοίων βρίσκεται η ναυτιλιακή βιομηχανία, καθώς πλοία με δυνατότητες αυτονομίας επιπέδου 4 πραγματοποιούν εμπορικά δρομολόγια, μεταφέροντας πραγματικά φορτία και επιβάτες.
Ωστόσο, η μετάβαση από τις σημερινές εφαρμογές περιορισμένης κλίμακας στην ευρεία αξιοποίηση της αυτόνομης ναυσιπλοΐας σε μεγάλα εμπορικά πλοία προϋποθέτει την αντιμετώπιση σημαντικών προκλήσεων, όπως η αξιοπιστία των συστημάτων πλοήγησης, η προστασία από κυβερνοεπιθέσεις, η διασφάλιση της επικοινωνίας με τη στεριά και η αποτελεσματική διαχείριση έκτακτων περιστατικών.
Το πρωτοπόρο
Στην πρωτοπορία βρίσκεται η Ιαπωνία, όπου το «GENBU», ένα containership χωρητικότητας 696 TEU και μήκους περίπου 135 μέτρων, πραγματοποιεί από τις 30 Ιανουαρίου 2026 τακτικά εμπορικά δρομολόγια, με δυνατότητες αυτονομίας επιπέδου 4.
Το πλοίο, που κατασκευάστηκε το 2025 στο ναυπηγείο Kyokuyo Shipyard, μεταφέρει εμπορευματοκιβώτια στην παράκτια διαδρομή Κόμπε-Τόκιο, με ενδιάμεσους σταθμούς την Οσάκα, τη Ναγκόγια, τη Σιμίζου και τη Γιοκοχάμα. Διαθέτει προηγμένα συστήματα αναγνώρισης εμποδίων, αυτόματης αποφυγής συγκρούσεων, απομακρυσμένης παρακολούθησης μηχανών και αυτοματοποιημένου ελλιμενισμού. Ωστόσο, μετά από δοκιμές στο πλήρες εύρος, στο πλοίο έχει επανατοποθετηθεί πλήρωμα για την κάλυψη των νομικών απαιτήσεων.
Το συγκεκριμένο containership αποτελεί μέρος του προγράμματος MEGURI2040, το οποίο ξεκίνησε το 2020 και περιλαμβάνει επενδύσεις περίπου 70 εκατ. δολ. σε καθεμία από τις δύο φάσεις του. Πάνω από το 80% της χρηματοδότησης προέρχεται από το Nippon Foundation, ενώ συμμετέχουν 53 εταιρείες. Στόχος του ιδρύματος είναι η αυτόνομη ναυσιπλοΐα να καλύπτει το 50% των εγχώριων θαλάσσιων μεταφορών της Ιαπωνίας έως το 2040.
Τέσσερις βαθμίδες
Η μετάβαση στα αυτόνομα πλοία δεν πραγματοποιείται με ενιαίο τρόπο. Στην ταξινόμηση που χρησιμοποίησε ο IMO κατά την εξέταση του κανονιστικού πλαισίου διακρίνονται τέσσερις βαθμίδες.
Η πρώτη αφορά πλοία με αυτοματοποιημένα συστήματα υποβοήθησης, αλλά με πλήρωμα που διατηρεί τον έλεγχο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ηλεκτροκίνητο «Yara Birkeland», χωρητικότητας 120 TEU, το οποίο ξεκίνησε εκτελώντας εμπορικά δρομολόγια στη Νορβηγία από το 2022. Πλέον, στην πράξη λειτουργεί ως υβρίδιο Βαθμίδας 3 και Βαθμίδας 4, με στόχο να περάσει στη μη επανδρωμένη εμπορική λειτουργία.
Η δεύτερη προβλέπει απομακρυσμένη διαχείριση από τη στεριά, με παρουσία πληρώματος στο πλοίο. Σε αυτή την κατεύθυνση δραστηριοποιείται η βελγική Seafar, η οποία έχει εξοπλίσει περισσότερα από 50 πλοία εσωτερικών πλωτών οδών. Σύμφωνα με μελέτη της NorthStandard, η Seafar εκτιμά ότι, μέσα στην επόμενη πενταετία έως δεκαετία, η απομακρυσμένη διαχείριση μπορεί να καθιερωθεί στις ευρωπαϊκές ποτάμιες μεταφορές.
Η τρίτη βαθμίδα αφορά πλοία χωρίς πλήρωμα, τα οποία ελέγχονται από τη στεριά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα «Reach Remote 1» και «Reach Remote 2» της νορβηγικής Reach Subsea, που εκτελούν υπεράκτιες εργασίες χωρίς προσωπικό επί του σκάφους. Η εταιρεία έχει παραγγείλει ακόμη δύο μονάδες, με παραδόσεις το 2027.
Η τέταρτη βαθμίδα αφορά την πλήρη αυτονομία, κατά την οποία το σύστημα λαμβάνει αποφάσεις και καθορίζει ενέργειες χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Ενδεικτικά, στη Νορβηγία έχει δημιουργηθεί ένα από τα πιο προηγμένα οικοσυστήματα αυτόνομης ναυτιλίας, συνδυάζοντας εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις από τη Νορβηγική Ναυτιλιακή Αρχή και τεχνολογία από την Kongsberg Maritime.
Στο πλαίσιο αυτό, τα μήκους 67 μέτρων ro-ro MS Marit & MS Therese εκτελούν δρομολόγια στο Oslofjord μεταξύ Moss και Horten. Σχεδιάστηκαν εξαρχής για πλήρως μη επανδρωμένη λειτουργία, ενώ ξεκίνησαν τις δοκιμές με ολιγομελές πλήρωμα ασφαλείας για την πιστοποίησή τους, μεταβαίνοντας σταδιακά σε αυτόνομο έλεγχο με επίβλεψη από το κέντρο ελέγχου στο Horten.
Νέες ασφαλιστικές ανάγκες
Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για το επόμενο ορόσημο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), τον Δεκέμβριο του 2026, όταν αναμένεται να εξεταστεί το πλαίσιο συλλογής εμπειρίας από τη λειτουργία των αυτόνομων πλοίων. Ακολουθούν η ανάπτυξη υποχρεωτικού κώδικα το 2028, η προβλεπόμενη υιοθέτησή του έως τον Ιούλιο του 2030 και η έναρξη ισχύος του την 1η Ιανουαρίου 2032.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανάπτυξη της αγοράς δημιουργεί νέες ασφαλιστικές ανάγκες. Ήδη, το Maritime Autonomous Vessel Risk Council (MAVRC), στο οποίο συμμετέχουν περισσότερες από 40 επιχειρήσεις, εξετάζει τη δημιουργία αλληλασφαλιστικού οργανισμού για αυτόνομα πλοία.
Η πρόταση στοχεύει ιδιαίτερα στα κενά ασφάλισης κύτους και μηχανής έναντι κακόβουλων κυβερνοεπιθέσεων, αλλά και στον κίνδυνο μία επίθεση να προκαλέσει ταυτόχρονες ζημιές σε πολλά διασυνδεδεμένα σκάφη.
Παράλληλα, τα 12 P&I Clubs του International Group έχουν ήδη αποδεχθεί την ένταξη ευθυνών από αυτόνομα πλοία στον κοινό ασφαλιστικό μηχανισμό τους, υπό προϋποθέσεις. Η κάλυψη περιλαμβάνει, κατά περίπτωση, κινδύνους κυβερνοασφάλειας, χωρίς να καταργούνται οι εξαιρέσεις πολέμου.
(από την εφημερίδα «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»)