Η παγκόσμια ενεργειακή αγορά στέλνει για μία ακόμη φορά ένα αντιφατικό μήνυμα. Την ώρα που η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας συνεχίζεται με πρωτοφανείς ρυθμούς, ο άνθρακας, ήτοι, το καύσιμο που θεωρείται ότι αντιβαίνει στους στόχους της ενεργειακής μετάβασης και πρέπει να αποσυρθεί οριστικά, βαίνει, το 2026, σε νέο ιστορικό υψηλό κατανάλωσης. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναθεώρησε επί τα βελτίω τις προβλέψεις του και εκτιμά πλέον ότι η παγκόσμια ζήτηση άνθρακα θα αυξηθεί κατά +1,2% το 2026, και θα φθάσει τους 8,94 δισ. 

τόνους που αποτελεί νέο ρεκόρ στα χρονικά. Σημειώνουμε ότι η προηγούμενη εκτίμηση προέβλεπε μικρή υποχώρηση. Η αιτία δεν είναι ότι ο κόσμος εγκαταλείπει τις ΑΠΕ. Είναι ότι η αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, οι υψηλότερες τιμές του φυσικού αερίου και οι γεωπολιτικές αναταράξεις δημιουργούν εκ νέου χώρο για το πιο ρυπογόνο καύσιμο.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή και η διαταραχή στις ροές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν προκαλέσει ισχυρές πιέσεις στις τιμές του φυσικού αερίου. Και επειδή σε αρκετά ηλεκτρικά συστήματα υπάρχει η δυνατότητα επιλογής μεταξύ μονάδων αερίου και άνθρακα, η ακριβότερη παραγωγή από φυσικό αέριο κάνει οικονομικά ελκυστικότερη την αξιοποίηση των λιγνιτικών μονάδων.

Ο IEA επισημαίνει ότι το φαινόμενο καταγράφεται σε Ευρώπη, Κίνα, Ιαπωνία και Κορέα. Με άλλα λόγια, η ενεργειακή μετάβαση δεν εξελίσσεται σε ευθεία γραμμή. Όταν ένα τόσο κομβικής σημασίας καύσιμο ακριβαίνει ή η τροφοδοσία του διαταράσσεται, τα ηλεκτρικά συστήματα στρέφονται προσωρινά σε διαθέσιμες συμβατικές μονάδες.

Παράλληλα, το φαινόμενο Ελ Νίνιο που εξελίσσεται ταχύτατα, αυξάνει τη ζήτηση για κλιματισμό, ενώ σε ορισμένες χώρες περιορίζει την υδροηλεκτρική παραγωγή. Το αποτέλεσμα είναι επιπλέον ζήτηση που πρέπει να καλυφθεί από θερμικές μονάδες.

Και έτσι ο άνθρακας, παρά την ταχύτατη ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών και των αιολικών, προσφέρει ομπρέλα προστασίας των μεγάλων ηλεκτρικών συστημάτων.

Η εικόνα στην Ελλάδα είναι, ωστόσο, αρκετά διαφορετική. Η ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία οδήγησε πράγματι σε προσωρινή επιστροφή του λιγνίτη, καθώς οι τιμές του φυσικού αερίου εκτοξεύθηκαν και η ενεργειακή ασφάλεια απέκτησε ξανά προτεραιότητα.

Το 2022 η παραγωγή από λιγνίτη αυξήθηκε σε σχέση με τα αμέσως προηγούμενα χρόνια. Για το α’ εννιάμηνο του 2022, για παράδειγμα, ο λιγνίτης κάλυψε περίπου 11% του ελληνικού ενεργειακού μείγματος, έναντι 11% και το αντίστοιχο διάστημα του 2021, ενώ η παραγωγή του έφθασε τις 4,4 TWh.

Η εξέλιξη αυτή είχε σαφή σχέση με την κρίση φυσικού αερίου. Μελέτη του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης καταγράφει ότι το 2022 υπήρξε επιστροφή στη χρήση λιγνίτη ως υποκατάστατου του φυσικού αερίου, λόγω των υψηλών τιμών του τελευταίου μετά τον περιορισμό των ρωσικών ροών.

Αυτό όμως αποδείχθηκε παρένθεση και όχι αλλαγή στρατηγικής.

Ήδη το 2023 η συμμετοχή του λιγνίτη στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα υποχώρησε σε νέο ιστορικό χαμηλό, στο 10,1%, σύμφωνα με τον ΑΔΜΗΕ.

Και από εκεί και πέρα η πτώση επιταχύνθηκε.

Το 2024 η συμμετοχή του λιγνίτη στην ηλεκτροπαραγωγή υποχώρησε περίπου στο 6%-7%. Για το α΄εξάμηνο του έτους η συμμετοχή ήταν 6,7%, ενώ για το σύνολο του 2024 οι διαθέσιμες συγκεντρωτικές εκτιμήσεις την τοποθετούν περίπου στο 6,6%.

Το 2025 η εικόνα έγινε ακόμη πιο ξεκάθαρη. Η παραγωγή από λιγνίτη περιορίστηκε στις μόλις 2,723 TWh, που αποτελεί ιστορικό χαμηλό, σύμφωνα με το Green Tank, ενώ το μερίδιό του στο μείγμα καυσίμου στην ηλεκτροπαραγωγή υποχώρησε περίπου στο 5%.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το α΄επτάμηνο του 2025, όπου ο λιγνίτης παρήγαγε μόλις 1.739 GWh, καλύπτοντας περίπου 5,2% της ζήτησης.

Αυτή η τάση καταγράφεται ήδη και για το τρέχον έτος.

Τα διαθέσιμα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ για το 2026 επιβεβαιώνουν ότι ο λιγνίτης έχει πλέον μετατραπεί από βασικό πυλώνα του συστήματος σε συμπληρωματική πηγή καυσίμου.

Ενδεικτικά, τον Ιούνιο του 2025 ο λιγνίτης αντιστοιχούσε μόλις στο 2,7% της συμβατικής παραγωγής, έναντι 82,7% για το φυσικό αέριο, ενώ ακόμη και τον Φεβρουάριο του 2024, σε περίοδο αυξημένης συμβατικής παραγωγής, ο λιγνίτης έφθασε στο 20,3% της συμβατικής παραγωγής.

Η συνολική εικόνα του 2026 είναι πλέον ακόμη πιο χαρακτηριστική. Για το διάστημα Ιανουαρίου-Ιουλίου 2026, ο ΑΔΜΗΕ καταγράφει 17,9 TWh συμβατικής παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων των υδροηλεκτρικών, έναντι 18 TWh παραγωγής από ΑΠΕ.

Από το 2022 μέχρι σήμερα, ο λιγνίτης έκανε έναν τελευταίο «κύκλο»

Η παραγωγή από λιγνίτη μειώθηκε κατά 77% μεταξύ 2015 και 2023, σύμφωνα με το ΙΕΝΕ, ενώ από τα περίπου 12% του 2022 και το 10,1% του 2023, η συμμετοχή του περιορίστηκε σε περίπου 6%-7% το 2024 και περίπου 5% το 2025.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα από τη σύγκριση Ελλάδας και παγκόσμιας αγοράς: η διεθνής κρίση του φυσικού αερίου μπορεί να ξαναδίνει προσωρινά χώρο στον άνθρακα, αλλά στην Ελλάδα η ίδια κρίση λειτούργησε περισσότερο ως τελευταία υπενθύμιση της αξίας του λιγνίτη για την ενεργειακή ασφάλεια παρά ως ανατροπή της απολιγνιτοποίησης.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο