η άμεση κρατική στήριξη των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, η άνοδος των χονδρεμπορικών τιμών τους τελευταίους μήνες και οι πιέσεις στις αγορές φυσικού αερίου επαναφέρουν το ερώτημα κατά πόσο η νέα στρατηγική μπορεί να διατηρηθεί χωρίς τη λήψη πρόσθετων μέτρων, από τη στιγμή που οι αυξήσεις περάσουν αυτούσιες στους καταναλωτές.
Αυτή η μετατόπιση της πολιτικής δεν εξαλείφει μεν τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων, αλλάζει, όμως, τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται και αντιμετωπίζεται το ρίσκο.
Καλοκαίρι 2022: Η μεγάλη κρατική παρέμβαση
Για να γίνει κατανοητή η σημερινή επιλογή της κυβέρνησης, πρέπει να ανατρέξουμε στο μηχανισμό που τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούλιο του 2022. Τότε η ενεργειακή κρίση με το άλμα στην τιμή του φυσικού αερίου, είχε οδηγήσει σε πρωτοφανή επίπεδα τις χονδρεμπορικές τιμές στο ρεύμα, που πέρασαν τελικά, στην αγορά λιανικής και στους λογαριασμούς των καταναλωτών.
Η κυβερνητική παρέμβαση στηρίχθηκε σε δύο βασικούς άξονες: τον νέο μηχανισμό αποζημίωσης των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, με βάση το πραγματικό κόστος λειτουργίας τους, ώστε να περιοριστεί η σύνδεση των εσόδων τους με τις ακραίες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς και τις οριζόντιες επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, με στόχο τη συγκράτηση των τιμών λιανικής για νοικοκυριά, επαγγελματίες και αγρότες.
Η επίσημη εξειδίκευση των μέτρων τον Μάιο του 2022 προέβλεπε την ενίσχυση του μηχανισμού από τον Ιούλιο, ενώ η χρηματοδότηση συνδεόταν με το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης και την ανάκτηση μέρους των επιπλέον εσόδων της ηλεκτροπαραγωγής.
Η κλίμακα της παρέμβασης αποτυπώνεται στα ποσά των επιδοτήσεων. Τον Αύγουστο του 2022 η επιδότηση για τις κατοικίες έφθασε τα 337 ευρώ/MWh, με συνολική κρατική στήριξη που, σύμφωνα με την κυβερνητική ανακοίνωση, προσέγγισε το 1,136 δισ. ευρώ. Στόχος ήταν η απορρόφηση έως και του 90% της αύξησης για τους οικιακούς καταναλωτές.
Τον Νοέμβριο του ιδίου έτους, σε μια περίοδο νέας έντασης στις διεθνείς αγορές, η επιδότηση για κατανάλωση έως 500 kWh διαμορφώθηκε στα 238 ευρώ/MWh, ενώ η συνολική επιδότηση ηλεκτρικής ενέργειας ανήλθε σε 430 εκατ. ευρώ.
Η πολιτική αυτή συνεχίστηκε και το 2023. Τον Φεβρουάριο, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η στήριξη των καταναλωτών βρισκόταν ήδη στον 18ο συνεχόμενο μήνα, ενώ η επιδότηση για οικιακή κατανάλωση έως 500 kWh ήταν 40 ευρώ/MWh.
Η σταδιακή αποκλιμάκωση των τιμών έβαλε φρένο στις ενισχύσεις. Τον Αύγουστο του 2023, για παράδειγμα, η επιδότηση περιορίστηκε στα 10 ευρώ/MWh για τις καταναλώσεις έως 500 kWh, ενώ για τα νοικοκυριά του Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου διαμορφώθηκε στα 50 ευρώ/MWh.
Η βασική διαφορά με τη σημερινή συγκυρία είναι ότι το 2022 και το 2023 το κράτος παρενέβαινε ενεργά στην τελική τιμή που πλήρωνε ο καταναλωτής, απορροφώντας σημαντικό μέρος της αύξησης. Σήμερα, η πολιτική κατεύθυνση που περιγράφεται στο αρχικό κείμενο δίνει μεγαλύτερο βάρος στη σύναψη σταθερών συμβολαίων, με τον καταναλωτή να αναλαμβάνει την επιλογή και τους όρους της προστασίας του από μελλοντικές αυξήσεις.
Η στροφή στα μπλε τιμολόγια
Η σημερινή στρατηγική μπορεί να περιγραφεί ως προσπάθεια μεταφοράς μέρους της διαχείρισης του ενεργειακού κινδύνου από το κράτος στον ίδιο τον καταναλωτή. Με ένα σταθερό τιμολόγιο διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους, ο οικιακός χρήστης έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει εκ των προτέρων τη χρέωση της κιλοβατώρας που προβλέπει η σύμβασή του, ανεξάρτητα από τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.
Πρόκειται, στην ουσία, για μια μορφή hedging. Τουτέστιν, σε περίπτωση που οι χονδρεμπορικές τιμές αυξηθούν, το σταθερό συμβόλαιο μπορεί να περιορίσει την επιβάρυνση του καταναλωτή, εφόσον η συμβατική τιμή παραμένει χαμηλότερη από τις διαθέσιμες κυμαινόμενες χρεώσεις. Στην αντίθετη περίπτωση, αν οι τιμές υποχωρήσουν, ο καταναλωτής ενδέχεται να συνεχίσει να πληρώνει την προσυμφωνημένη τιμή και να μην επωφεληθεί από την πτώση. Η τελική οικονομική επίπτωση εξαρτάται από τη χρέωση ενέργειας, το πάγιο, τις προϋποθέσεις του συμβολαίου και τυχόν ρήτρες ή χρεώσεις πρόωρης αποχώρησης.
Επομένως, η κυβερνητική κατεύθυνση προς τα σταθερά τιμολόγια δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως κατάργηση του ενεργειακού κινδύνου. Αποτελεί επιλογή διαφορετικού τρόπου διαχείρισής του, με μεγαλύτερη έμφαση στη σύγκριση προϊόντων και στη συμβατική προστασία του καταναλωτή.
Σε αυτό το περιβάλλον εντάσσεται η προώθηση του σταθερού τιμολογίου ΔΕΗ myHome Online, με χρέωση 11,5 λεπτά/kWh και μηνιαίο πάγιο 3,5 ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του αρχικού κειμένου.
Η συγκεκριμένη πρόταση αναδεικνύει μια νέα διάσταση του ανταγωνισμού στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας: η μάχη των παρόχων δεν αφορά πλέον μόνο τις εκπτώσεις στα κυμαινόμενα τιμολόγια, αλλά και τη δυνατότητα προσφοράς προβλέψιμου κόστους για τον καταναλωτή.
Σύμφωνα με την εικόνα της αγοράς, σήμερα υπάρχουν 25 διαφορετικά σταθερά τιμολόγια, με σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ τους. Αυτές οι διαφορές καθιστούν τη σύγκριση αναγκαία.
Η αλλαγή στη συμπεριφορά των καταναλωτών
Η στροφή στα σταθερά τιμολόγια φαίνεται να αποκτά μεγαλύτερη δυναμική το 2026. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ που παρατίθενται στο αρχικό κείμενο, οι παροχές με σταθερά τιμολόγια στην οικιακή αγορά αυξήθηκαν από 1.695.697 τον Ιανουάριο σε 1.879.013 τον Ιούνιο.
Η μεταβολή αυτή δείχνει μια αυξανόμενη προτίμηση για προϊόντα που προσφέρουν προβλεψιμότητα. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι όλοι οι καταναλωτές θεωρούν τα σταθερά τιμολόγια οικονομικότερα ή ότι η τάση θα συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό.
Η επιλογή ενός σταθερού προϊόντος μπορεί να αντανακλά την ανάγκη προστασίας από μια νέα άνοδο του κόστους, ιδιαίτερα σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Ταυτόχρονα, οι καταναλωτές που παραμένουν σε κυμαινόμενα προϊόντα διατηρούν τη δυνατότητα να επωφεληθούν από ενδεχόμενη αποκλιμάκωση των τιμών.
Το βασικό ερώτημα για την κυβερνητική στρατηγική είναι εάν η υφιστάμενη συγκράτηση των χονδρεμπορικών τιμών, σε σχέση με την κορύφωση της κρίσης του 2022, θα συνεχιστεί τους επόμενους μήνες.