Μια μικρότερη πυρκαγιά που κατέκαψε περίπου 49 στρέμματα κοντά στο χωριό Άγιος Βασίλειος στις 27 Ιουνίου προκλήθηκε πιθανότατα από βραχυκύκλωμα σε απόσταση 150 μέτρων στο ίδιο δίκτυο, σύμφωνα με εμπιστευτική έκθεση έρευνας που διενήργησε η πυροσβεστική υπηρεσία και την οποία εξέτασε το Reuters. Το συγκεκριμένο περιστατικό, το οποίο επιβεβαίωσαν τρεις κάτοικοι και ένας τοπικός αξιωματούχος, «αποτελεί σοβαρή ένδειξη της ύπαρξης επαναλαμβανόμενων προβλημάτων στη λειτουργία ή/και την κατάσταση του συγκεκριμένου δικτύου», αναφέρεται στην έκθεση.
Ένα ακόμη καταστροφικό καλοκαίρι με πυρκαγιές έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση σχετικά με την ασφάλεια των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας, ειδικά των καλωδίων της, τα οποία εκτίθενται σε έντονη ζέστη και ισχυρούς ανέμους και συχνά διασχίζουν αγροτικές περιοχές με θάμνους ή δάση που δεν έχουν δει βροχή εδώ και μήνες.
Η Πυροσβεστική Υπηρεσία έχει συνδέσει ελαττωματικές γραμμές ηλεκτρικού ρεύματος με δύο από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές της Ελλάδας φέτος: την πυρκαγιά στον Άγιο Βασίλειο, η οποία τελικά κατέκαψε δάση, ελαιώνες, και κατοικημένες περιοχές κοντά στην Αθήνα και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο δύο μελών πληρώματος πυροσβεστικού ελικοπτέρου σε σύγκρουση εν πτήσει· και μια άλλη στην Κρήτη, η οποία επίσης στοίχισε τη ζωή σε δύο πυροσβέστες και ανάγκασε την εκκένωση παραθεριστών στο αποκορύφωμα της θερινής περιόδου.
Πέρσι, διαπιστώθηκε επίσης ότι τα ελαττωματικά ηλεκτροφόρα καλώδια ήταν η κύρια αιτία των μεγάλων δασικών πυρκαγιών, ξεπερνώντας την εμπρηστική πράξη και την αμέλεια, όπως έδειξαν στοιχεία της πυροσβεστικής υπηρεσίας που είδε αποκλειστικά το Reuters. Στην Ελλάδα, οι λεπτομέρειες σχετικά με τα αίτια των δασικών πυρκαγιών γενικά δεν δημοσιεύονται και η πυροσβεστική υπηρεσία δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλια.
«Ζούμε πάνω σε μια βόμβα», δήλωσε ο περιβαλλοντολόγος δικηγόρος Αντώνης Σιφάκης. «Τα επίγεια καλώδια πρέπει να σταματήσουν.»
Το δίκτυο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας υπέφερε από χρόνια υποεπένδυσης κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους της περιόδου 2009-2018. Κάθε χρόνο, καθώς η Ελλάδα υποφέρει από τις επιπτώσεις των θερμότερων καλοκαιριών και των πιο ακανόνιστων βροχοπτώσεων που οι επιστήμονες συνδέουν με την κλιματική αλλαγή, ο δημόσιος διανομέας ηλεκτρικής ενέργειας ΔΕΔΔΗΕ βρίσκεται στο επίκεντρο της κριτικής.
Στοιχεία της Μονάδας Εγκλημάτων Εμπρησμού της Ελλάδας δείχνουν ότι οι υποτιθέμενες βλάβες στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας ευθύνονται για περίπου το 75% της έκτασης που κάηκε στην Ελλάδα φέτος. Ο ΔΕΔΔΗΕ αμφισβητεί τον αριθμό αυτό και αναφέρει ότι ιστορικά «πολύ κάτω από το 1%» των πυρκαγιών σχετίζεται με το δίκτυο διανομής.
Ο ΔΕΔΔΗΕ έχει αυξήσει τις ετήσιες επενδύσεις από περίπου 150 εκατομμύρια ευρώ το 2019 σε περίπου 800 εκατομμύρια ευρώ σήμερα, όπως δήλωσε εκπρόσωπος του οργανισμού στο Reuters. Πλέον εγκαθιστά ετησίως περίπου 1.800 χιλιόμετρα υπόγειου δικτύου, σχεδόν οκτώ φορές περισσότερο από το 2019.
Ωστόσο, το έργο που έχει μπροστά του είναι τεράστιο — το δίκτυο διανομής του ΔΕΔΔΗΕ έχει μήκος 250.000 χιλιόμετρα. «Ο μετασχηματισμός... δεν μπορεί να ολοκληρωθεί από τη μία μέρα στην άλλη», δήλωσε ο εκπρόσωπος. Ωστόσο, «το δίκτυο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας αποτελεί μια θεμελιωδώς διαφορετική υποδομή σε σύγκριση με πριν από έξι χρόνια».
Οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στο αιολικό πάρκο Μαύρο Σπίθαρι, έξω από τον Άγιο Βασίλειο, ανήκουν σε ιδιώτες και δεν αποτελούν μέρος του δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ. Ωστόσο, έχουν επίσης εγείρει ζητήματα ασφάλειας.
Το πρωί της 31ης Ιουλίου φυσούσαν ισχυροί βόρειοι άνεμοι και οι αρχές χαρακτήρισαν την περιοχή δυτικά της Αθήνας ως «πολύ υψηλού» κινδύνου πυρκαγιάς. Η έκθεση ανέφερε ότι ο άνεμος πιθανότατα έσπρωξε σπινθήρες που προήλθαν από βραχυκύκλωμα ή από ταλαντευόμενες γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Μέσα σε λίγες ώρες, μια ολόκληρη έκταση δάσους και κατοικημένων περιοχών είχε τυλιχθεί στις φλόγες.
Η αιτία ήταν παρόμοια με εκείνη της πυρκαγιάς που ξέσπασε κοντά στην περιοχή στις 27 Ιουνίου, η οποία, σύμφωνα με την έκθεση της πυροσβεστικής υπηρεσίας, ενδέχεται να προκλήθηκε από βραχυκύκλωμα που οφείλεται σε επαφή μεταξύ δύο καλωδίων. Προστέθηκε επίσης ότι το δίκτυο του αιολικού πάρκου δεν συντηρούνταν σωστά, μεταξύ άλλων όσον αφορά τον καθαρισμό του εδάφους γύρω από τους ηλεκτροφόρους στύλους. Τρεις άνθρωποι συνελήφθησαν σε σχέση με την πυρκαγιά του Ιουλίου.
Η Interphoton Investment Group, ιδιοκτήτρια του αιολικού πάρκου, αρνήθηκε να σχολιάσει την αιτία καμίας από τις δύο πυρκαγιές, καθώς οι έρευνες ήταν σε εξέλιξη. «Η πιθανότητα να ξεσπάσει πυρκαγιά δεν είχε περάσει ποτέ από το μυαλό μας. Επομένως, θα ήταν εντελώς παράλογο να υπονοηθεί ότι είχαμε εξετάσει, πόσο μάλλον αποδεχτεί, την πιθανότητα να συμβεί πυρκαγιά», δήλωσε στο Reuters η αναπληρώτρια διευθύνουσα σύμβουλος της Interphoton, Ελένη Ζαφειράτου.
Το αιολικό πάρκο βρίσκεται σε μια κορυφογραμμή πάνω από τον Άγιο Βασίλειο, με θέα στα γαλάζια νερά του Κορινθιακού Κόλπου. Η πλαγιά κάτω από το πάρκο έχει πλέον μαυρίσει από τη φωτιά· τα καλώδια ηλεκτρικού ρεύματος βρίσκονται μπερδεμένα ανάμεσα σε δέντρα που έχουν μετατραπεί σε καμένα κούτσουρα.
Οι κάτοικοι της περιοχής, οι οποίοι εδώ και καιρό αντιτίθενται στο αιολικό πάρκο για περιβαλλοντικούς λόγους, είναι συντετριμμένοι. «Τα παιδιά μου μεγάλωσαν εδώ, εδώ παίζαμε, εδώ πηγαίναμε για βόλτες, εδώ μαζεύαμε άγρια χόρτα», είπε η κάτοικος της περιοχής Αγάθη Πορφύρη.
Λέει ότι στάθηκαν τυχεροί κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς της 27ης Ιουνίου. Ο άνεμος δεν ήταν τόσο ισχυρός εκείνη την ημέρα και τα πυροσβεστικά αεροπλάνα κατάφεραν να την σβήσουν. «Ήταν μόνο θέμα χρόνου μέχρι να ξεσπάσει άλλη πυρκαγιά», είπε η Πορφύρη. «Δεν αισθάνομαι ασφαλής πουθενά».