Παρότι οι υποδομές ηλεκτρικού ρεύματος ευθύνονται μόνο για ένα μικρό ποσοστό των περιστατικών πυρκαγιάς, οι πυρκαγιές που ξεκινούν από το ηλεκτρικό δίκτυο συχνά εκδηλώνονται υπό τις πιο επικίνδυνες συνθήκες, με ισχυρούς ανέμους, σε περιόδους υψηλής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας και συχνά σε απομακρυσμένες περιοχές με υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς, γεγονός που τις καθιστά πιο πιθανό να εξαπλωθούν γρήγορα και να μετατραπούν σε καταστροφικές.
Σύμφωνα με τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, οι πυρκαγιές που συνδέονται με το ηλεκτρικό δίκτυο αντιστοιχούν περίπου στο 75% των εκτάσεων που έχουν καεί στην Ελλάδα φέτος.
Δύο φονικές πυρκαγιές στα τέλη Ιουλίου, μία στη δυτική Αττική και μία στην Κρήτη, συνδέθηκαν επίσης με το ηλεκτρικό δίκτυο, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά ευρήματα της Πυροσβεστικής. Οι πυρκαγιές κατέστρεψαν περισσότερα από 36.000 στρέμματα και προκάλεσαν τον θάνατο τεσσάρων ανθρώπων.
«Έξι στις δέκα μεγάλες πυρκαγιές και το 55% της έκτασης που κάηκε το 2025 προκλήθηκαν από το ηλεκτρικό δίκτυο», δήλωσε ο Ηλίας Τζιρίτης, συντονιστής δράσεων για τις δασικές πυρκαγιές στο WWF Ελλάς. «Στατιστικά, η πλειονότητα των πυρκαγιών μπορεί να μην ξεκινά από το ηλεκτρικό δίκτυο, αλλά αυτές είναι οι πυρκαγιές που προκαλούν τις περισσότερες μεγάλες, καταστροφικές πυρκαγιές».
Χαλαρά ή κρεμασμένα καλώδια, βλάστηση που έρχεται σε επαφή με τα καλώδια, συσσώρευση σκόνης στον εξοπλισμό μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες βλάβες μπορούν να προκαλέσουν σπινθήρες. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν επικρατούν ισχυροί άνεμοι και σε περιόδους υψηλής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, όταν οι παλαιωμένες υποδομές δέχονται μεγαλύτερη πίεση.
Μεγάλο μέρος του ηλεκτρικού δικτύου της Ελλάδας εγκαταστάθηκε πριν από πολλές δεκαετίες και διέρχεται εναέρια μέσα από δάση υψηλού κινδύνου και ολοένα και πιο αραιοκατοικημένες αγροτικές περιοχές.
Στη δεκαετία του 1960, η χώρα επέλεξε ένα εναέριο δίκτυο ως φθηνότερο τρόπο για την επέκταση της ηλεκτροδότησης σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ η παρατεταμένη οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 2009 περιόρισε περαιτέρω τις επενδύσεις στο σύστημα.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα κινήθηκε υπερβολικά αργά στην υπογειοποίηση των γραμμών διανομής και στην προσαρμογή του δικτύου στις ολοένα και πιο σοβαρές συνθήκες πυρκαγιάς.
«Θέσαμε το ζήτημα εδώ και χρόνια, ζητώντας να γίνει επειγόντως κάτι με το ηλεκτρικό δίκτυο», δήλωσε ο Χρήστος Καλογερόπουλος, απόστρατος αντιστράτηγος του Πυροσβεστικού Σώματος και πρώην διευθυντής της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού. «Καλούμε εδώ και χρόνια για την επείγουσα υπογειοποίηση των καλωδίων».
Ο ΔΕΔΔΗΕ αμφισβητεί τους ισχυρισμούς ότι το δίκτυο αποτελεί σημαντική αιτία των δασικών πυρκαγιών, υποστηρίζοντας ότι μόλις περίπου 1% των περιστατικών πυρκαγιάς που καταγράφηκαν το 2025 αποδόθηκαν στο ηλεκτρικό δίκτυο, έναντι περίπου 3% στις ΗΠΑ.
Η εταιρεία ανέφερε επίσης ότι τα συνεργεία της έχουν αναπτυχθεί σε μεγάλα μέτωπα πυρκαγιάς, προκειμένου να υποστηρίξουν τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και να αποκαταστήσουν την ηλεκτροδότηση στις πληγείσες κοινότητες.
«Η εύκολη στοχοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ κάθε φορά που ξεσπά μια πυρκαγιά δεν εξυπηρετεί ούτε την αλήθεια ούτε την προστασία του κοινού, αλλά δημιουργεί ψευδείς εντυπώσεις και, σε πολλές περιπτώσεις, φαίνεται να εξυπηρετεί βραχυπρόθεσμες σκοπιμότητες και ιδιοτελείς ατζέντες, καλύπτοντας τοπικές ευθύνες», ανέφερε η εταιρεία σε ανακοίνωσή της.
Μετά την πυρκαγιά στην Κρήτη, οι αρχές συνέλαβαν δύο διευθυντές λειτουργίας και συντήρησης του δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ, οι οποίοι αργότερα αφέθηκαν ελεύθεροι.
Στη Βοιωτία, όπου μια πυρκαγιά στα τέλη Ιουλίου εξαπλώθηκε προς τη δυτική Αττική, οι ερευνητές υποψιάζονται ότι οι σπινθήρες προήλθαν από εξοπλισμό ιδιωτικού αιολικού πάρκου. Ένας τοπικός δήμαρχος, ένας εργολάβος και ένας ιδιοκτήτης εταιρείας συνελήφθησαν την περασμένη εβδομάδα.
Ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να αυστηροποιήσει τους κανόνες που διέπουν τα ιδιωτικά ενεργειακά έργα.
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η επικέντρωση στους ιδιώτες διαχειριστές κινδυνεύει να επισκιάσει το ευρύτερο πρόβλημα ενός πεπαλαιωμένου δημόσιου δικτύου.
Η υπογειοποίηση των καλωδίων είναι δαπανηρή και χρονοβόρα, δήλωσε ο Παλαιολόγος Παλαιολόγου, αναπληρωτής καθηγητής Δασικής Προστασίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Ο Παλαιολόγου είπε ότι οι ερευνητές χρειάζονται πρόσβαση σε λεπτομερή δεδομένα σχετικά με τη θέση των γραμμών ηλεκτρικού ρεύματος και των πυλώνων, προκειμένου να μοντελοποιήσουν τα σημεία στα οποία το δίκτυο είναι περισσότερο ευάλωτο.
«Αν είχαμε αυτές τις πληροφορίες, θα μπορούσαμε να τους υποδείξουμε πού είναι ευάλωτο το δίκτυό τους και πού θα μπορούσε να ξεσπάσει μια πυρκαγιά», είπε. «Καθώς ο προϋπολογισμός είναι περιορισμένος, θα πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα στις πιο δύσκολες περιοχές».
Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί σήμερα πόρους από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ για τη χρηματοδότηση της υπογειοποίησης των καλωδίων.
Υποστηρίζει ότι το ποσοστό του δικτύου διανομής που βρίσκεται υπόγεια έχει αυξηθεί περίπου στο 14%, από 9% το 2021.
Η Αλεξάνδρα Σδούκου, εκπρόσωπος τύπου της Νέας Δημοκρατίας, δήλωσε ότι η πλήρης υπογειοποίηση του δικτύου μέσης τάσης, μήκους 120.000 χιλιομέτρων, θα κόστιζε περίπου 35 δισεκατομμύρια ευρώ, γεγονός που σημαίνει ότι η κυβέρνηση θα πρέπει αρχικά να επικεντρωθεί στις περιοχές που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.
Το υπουργείο Ενέργειας της Ελλάδας δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό.
Την ίδια ώρα, κόμματα της αντιπολίτευσης και οργανώσεις πολιτών κατηγορούν την κυβέρνηση ότι κινείται υπερβολικά αργά, ότι δεν συντηρεί σωστά το δίκτυο και ότι έχει αφαιρέσει ορισμένα έργα πρόληψης πυρκαγιών από τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ.
«Εξακολουθεί να μην υπάρχει δημόσια αναγνώριση του προβλήματος», δήλωσε ο Τζιρίτης. «Το ζήτημα θα πρέπει να αναγνωριστεί και οι προσπάθειες για την εξεύρεση λύσεων θα πρέπει να γίνουν σε κυβερνητικό επίπεδο».
Μια τέτοια αναγνώριση θα μπορούσε επίσης να έχει νομικές και οικονομικές συνέπειες.
Η αμερικανική εταιρεία ηλεκτρισμού Pacific Gas & Electric κατέθεσε αίτηση πτώχευσης αφού ο εξοπλισμός της προκάλεσε καταστροφικές δασικές πυρκαγιές στην Καλιφόρνια, εκθέτοντας την εταιρεία σε υποχρεώσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Στην Ελλάδα, ο αριθμός των δικαστικών υποθέσεων που αφορούν πυρκαγιές οι οποίες συνδέονται με το ηλεκτρικό δίκτυο αυξήθηκε από 369 σε 681 το 2024, σύμφωνα με τον Καλογερόπουλο.
Μία από τις λίγες υποθέσεις που κατέληξαν σε οριστική δικαστική απόφαση κατά του ΔΕΔΔΗΕ αφορά συλλογική αγωγή μετά την πυρκαγιά του 2015 στη Νεάπολη Λακωνίας, η οποία κατέστρεψε σπίτια και μεγάλες εκτάσεις δασικής και αγροτικής γης.
Περίπου 90 θύματα διεκδικούν σήμερα αποζημίωση.
«Είναι πραγματικός αγώνας για έναν πολίτη να τα βάλει με μια εταιρεία ηλεκτρικού δικτύου», δήλωσε η δικηγόρος Ευγενία Λαζαράκη, η οποία εκπροσωπεί τα θύματα.
Όπως είπε, οι εταιρείες κοινής ωφέλειας διαθέτουν τόσο την τεχνική τεχνογνωσία όσο και την πρόσβαση στα απαραίτητα στοιχεία για να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, γεγονός που θέτει τους ενάγοντες σε σημαντικά μειονεκτική θέση.