Τουρκικά ΜΜΕ: Στο επίκεντρο οι θαλάσσιες ζώνες με Συρία και Αίγυπτο – Αντιδράσεις για τον Great Sea Interconnector Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ
Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της τουρκικής στρατηγικής ατζέντας, με τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης στην Τουρκία να αναδεικνύουν τη διεύρυνση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» και να συνδέουν τις ενεργειακές υποδομές, τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες και τις περιφερειακές συμμαχίες με τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Σε δημοσίευμά της με τίτλο «Η "Γαλάζια Πατρίδα" διευρύνεται», η φιλοκυβερνητική εφημερίδα Sabah υποστηρίζει ότι η Άγκυρα «αφήνει το στίγμα της στη νέα παγκόσμια τάξη» και ότι, απέναντι στην «επιθετικότητα του Ισραήλ», διαμορφώνεται σταδιακά μια νέα ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, στην τουρκική ατζέντα βρίσκονται πλέον όχι μόνο οι υφιστάμενες διεκδικήσεις στην περιοχή, αλλά και οι «θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας» με τη Συρία και την Αίγυπτο.
Η εφημερίδα αναφέρει ότι η Μεσόγειος αποκτά αυξανόμενη σημασία στις στρατιωτικές επαφές της Τουρκίας, ενώ η Άγκυρα ακολουθεί, όπως σημειώνεται, την αρχή των σχέσεων «win-win» με τις χώρες της περιοχής. Με αφορμή την επέτειο της 20ής Ιουλίου, την οποία η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή πλευρά χαρακτηρίζουν «Ημέρα Ειρήνης και Ελευθερίας», η Sabah υποστηρίζει ότι η Άγκυρα έδειξε πως «δεν θα συμβιβαστεί» ούτε στα δικά της συμφέροντα ούτε στα συμφέροντα της "ΤΔΒΚ" στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στόχος η επέκταση των τουρκικών θαλάσσιων αξιώσεων
Το δημοσίευμα αναφέρεται στην πρόσφατη έκδοση NAVTEX από την Τουρκία, με ισχύ έως τις 30 Αυγούστου, για σεισμικές έρευνες στη Μεσόγειο στο πλαίσιο του σχεδιαζόμενου αγωγού φυσικού αερίου προς την «ΤΔΒΚ». Η κίνηση αυτή παρουσιάζεται από τη Sabah ως «στρατηγικό βήμα» στην παγκόσμια ενεργειακή εξίσωση. Παράλληλα, η εφημερίδα υποστηρίζει ότι η Τουρκία ενισχύει τις σχέσεις της με τη Συρία και την Αίγυπτο, δύο χώρες με τις οποίες μοιράζεται θαλάσσιο χώρο στη Μεσόγειο.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Αίγυπτο και στη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψε το 2020 με την Ελλάδα. Το τουρκικό δημοσίευμα υποστηρίζει ότι η συμφωνία Αθήνας–Καΐρου περιλαμβάνει «άρθρα αντίθετα προς τα δικαιώματα της Αιγύπτου» και ότι η Άγκυρα στηρίζει, όπως αναφέρει, «κάθε βήμα που ωφελεί τον αιγυπτιακό λαό».
Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της Sabah, μια πιθανή συμφωνία Τουρκίας–Αιγύπτου για τις θαλάσσιες ζώνες θα μπορούσε να προσφέρει στην Αίγυπτο επιπλέον 40.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας περιοχής. Η εφημερίδα συνδέει το ενδεχόμενο αυτό με την αύξηση των κοινών στρατιωτικών ασκήσεων, της αμυντικής συνεργασίας και των επαφών υψηλού επιπέδου μεταξύ Άγκυρας και Καΐρου, εκτιμώντας ότι μια εξέλιξη στο ζήτημα των θαλάσσιων δικαιοδοσιών «δεν θα αποτελούσε έκπληξη».
Τουρκικά πολεμικά πλοία στη Λατάκια μετά από 18 χρόνια
Η Sabah αναφέρεται επίσης στην πρόσφατη επίσκεψη τουρκικών πολεμικών πλοίων στη Λατάκια της Συρίας, την πρώτη μετά την έναρξη του συριακού εμφυλίου πολέμου. Τα πλοία TCG İstanbul, TCG Bora, TCG Tufan, TCG Gemlik και TCG Heybeliada πραγματοποίησαν επίσκεψη στη συριακή πόλη, γεγονός που η εφημερίδα παρουσιάζει ως ένδειξη επαναπροσέγγισης Άγκυρας–Δαμασκού.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ένα από τα ζητήματα που θα συζητηθούν μεταξύ των δύο πλευρών είναι και οι θαλάσσιες περιοχές δικαιοδοσίας.
Παράλληλα, σημειώνεται ότι η Τουρκία συνεχίζει τις επαφές της με τη Λιβύη, με στόχο –όπως αναφέρεται– τη διατήρηση της ενότητας και της ειρήνης στη χώρα.
Ο Great Sea Interconnector στο επίκεντρο της τουρκικής κριτικής – «Δεν είναι απλώς ένα καλώδιο»
Παράλληλα, η τουρκική πλευρά στρέφει την προσοχή της στο έργο Great Sea Interconnector, τη μεγάλη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, παρουσιάζοντάς το όχι ως ένα απλό ενεργειακό έργο, αλλά ως στοιχείο μιας ευρύτερης γεωπολιτικής ευθυγράμμισης στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε άρθρο της η αγγλόφωνη Daily Sabah, υποστηρίζει ότι το έργο «παρουσιάζεται συνήθως ως έργο ηλεκτρικής ενέργειας», ωστόσο, από στρατηγική άποψη, «είναι κάτι περισσότερο από ένα καλώδιο».
Σύμφωνα με την ανάλυση, ο Great Sea Interconnector αποτελεί «την έκφραση σε υποδομές μιας ευθυγράμμισης μεταξύ Ελλάδας, "Ελληνοκυπριακής Διοίκησης" και Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο».
Το πιο ευαίσθητο τμήμα του έργου, σύμφωνα με το δημοσίευμα, είναι η διαδρομή Κρήτη–Κύπρος, μήκους περίπου 898 χιλιομέτρων, η οποία διέρχεται από μεγάλα θαλάσσια βάθη και «πολιτικά ευάλωτες περιοχές». Επισημαίνεται ότι η εγκατάσταση ενός τέτοιου καλωδίου απαιτεί λεπτομερείς έρευνες του θαλάσσιου πυθμένα, χαρτογράφηση, μέτρα προστασίας και δυνατότητα μελλοντικής συντήρησης από εξειδικευμένα πλοία.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, σε περιοχές όπου υπάρχουν αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες, η ερευνητική δραστηριότητα δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική προεργασία, αλλά «τη στιγμή κατά την οποία ένας προτεινόμενος διάδρομος αρχίζει να αποκτά λειτουργική πραγματικότητα».
Η τουρκική αντίδραση στην περιοχή Κάσου–Καρπάθου
Το άρθρο αναφέρεται στο περιστατικό του Ιουλίου 2024, όταν ερευνητικό πλοίο που πραγματοποιούσε εργασίες νοτιοανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου βρέθηκε αντιμέτωπο με την αντίδραση της Τουρκίας. Σύμφωνα με την τουρκική ανάλυση, η Άγκυρα ανέπτυξε πολεμικά πλοία και μέσω των προβλεπόμενων διαύλων υποστήριξε ότι οποιαδήποτε ερευνητική δραστηριότητα στην περιοχή χωρίς τη συγκατάθεσή της δεν μπορούσε να προχωρήσει.
Η DS υποστηρίζει ότι η έρευνα τελικά σταμάτησε και χαρακτηρίζει το γεγονός «επιχειρησιακή επιβολή» της τουρκικής θαλάσσιας θέσης, η οποία, όπως αναφέρει, βασίζεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του Νοεμβρίου 2019.
Το μήνυμα της Άγκυρας, σύμφωνα με το άρθρο, ήταν ότι «δεν μπορεί να χαραχθεί ένας στρατηγικός διάδρομος υποδομών μέσα από μια περιοχή όπου η Τουρκία έχει καταχωρημένες αξιώσεις για υφαλοκρηπίδα, σαν να απουσιάζει από τον χάρτη». Η τουρκική ανάλυση υποστηρίζει ότι η αναστολή του έργου επιβεβαίωσε τη σημασία αυτής της θέσης, αν και αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία έχουν αποδώσει τις δυσκολίες του έργου σε παράγοντες όπως το αυξημένο κόστος, τις τεχνικές επανεξετάσεις και τις διαφωνίες για την κατανομή των δαπανών.
Ωστόσο, το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι τα ζητήματα αυτά «συνδέονται άρρηκτα» με τη νομική και στρατηγική έκθεση της διαδρομής. «Το κεφάλαιο δεν ανέχεται την ανεπίλυτη κυριαρχία. Η μηχανική δεν ακυρώνει τη γεωγραφία. Η χρηματοδότηση από την ΕΕ δεν υποκαθιστά τη συναίνεση», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Επίκληση του Δικαίου της Θάλασσας
Το άρθρο υποστηρίζει ότι το νομικό ζήτημα είναι πιο σύνθετο από την απλή διέλευση ενός υποθαλάσσιου καλωδίου.
Όπως αναφέρεται, το έργο απαιτεί έρευνες, επιλογή διαδρομής, πρόσβαση για συντήρηση, σχεδιασμό ασφάλειας και μακροχρόνια εγκατάσταση σε μια περιοχή όπου υπάρχουν «αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις». Η τουρκική πλευρά επικαλείται το καθεστώς της υφαλοκρηπίδας, όπως αποτυπώνεται –σύμφωνα με την ανάλυση– στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και στο εθιμικό διεθνές δίκαιο. Παρότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της UNCLOS, το άρθρο υποστηρίζει ότι τα δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας είναι εθιμικά και προϋπάρχουν της Σύμβασης.
Κατά το δημοσίευμα, η τουρκική αντίρρηση «δεν αποτελεί απόρριψη του δικαίου», αλλά απαίτηση εφαρμογής αρχών όπως η αυτοσυγκράτηση, η συναίνεση και η δίκαιη διευθέτηση.
Τα υποθαλάσσια καλώδια ως κρίσιμες υποδομές – Η νέα διάσταση ασφαλείας
Η τουρκική ανάλυση εισάγει ακόμη μία διάσταση στη συζήτηση γύρω από τον Great Sea Interconnector, υποστηρίζοντας ότι ένα σύγχρονο υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποτελεί πλέον μόνο έναν αγωγό μεταφοράς ενέργειας.
Όπως αναφέρεται, οι διασυνδέσεις υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος (HVDC) μπορούν να περιλαμβάνουν παράλληλες υποδομές οπτικών ινών για έλεγχο, τηλεμετρία και επικοινωνίες. Σύμφωνα με το άρθρο, σε ορισμένες τεχνικές διαμορφώσεις, οι οπτικές ίνες που βρίσκονται στον θαλάσσιο πυθμένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για συστήματα ανίχνευσης.
Το άρθρο διευκρινίζει ότι αυτό δεν σημαίνει πως κάθε ηλεκτρικό καλώδιο αποτελεί αυτομάτως σύστημα πληροφοριών ή στρατιωτική υποδομή. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι στη σημερινή εποχή των κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών η ενέργεια, τα δεδομένα, τα συστήματα ελέγχου και οι δυνατότητες παρακολούθησης δεν μπορούν να διαχωριστούν πλήρως. Με αυτή τη λογική, μια γραμμή τέτοιου μήκους, η οποία διέρχεται από μια ιδιαίτερα ευαίσθητη γεωπολιτικά περιοχή και συνδέει Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ, δεν μπορεί –σύμφωνα με το δημοσίευμα– να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό ενεργειακό έργο.
Το άρθρο αναφέρει επίσης την πρακτική του ΝΑΤΟ γύρω από την προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών, υποστηρίζοντας ότι η στρατηγική σημασία τέτοιων έργων έχει αυξηθεί διεθνώς.
«Γαλάζια Πατρίδα» και θεσμοποίηση της τουρκικής θαλάσσιας στρατηγικής
Ο Great Sea Interconnector συνδέεται με το τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) και τον υπό διαμόρφωση νόμο-πλαίσιο για τη ναυτική δικαιοδοσία της Τουρκίας.
Όπως υποστηρίζει το άρθρο, ο νόμος αυτός δεν δημιουργεί μια νέα τουρκική θέση, αλλά «κωδικοποιεί» θέσεις που έχουν ήδη εκφραστεί μέσω διπλωματικών σημειωμάτων, της τουρκικής θαλάσσιας πρακτικής, του μνημονίου Τουρκίας–Λιβύης, της πολιτικής έναντι της «ΤΔΒΚ» και της μακροχρόνιας στάσης της Άγκυρας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η σημασία του έγκειται στο ότι μετατρέπει διάσπαρτες θέσεις σε ένα ενιαίο θεσμικό και επιχειρησιακό πλαίσιο. Η Τουρκία, σύμφωνα με το δημοσίευμα, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «ένας απλός παράκτιος ενδιαφερόμενος» που ζητά να συμμετέχει για λόγους διπλωματικής ευγένειας.
Αντίθετα, παρουσιάζεται ως «ο κύριος στρατιωτικός και γεωπολιτικός παράγοντας της Ανατολικής Μεσογείου», με ισχυρή ναυτική παρουσία, εγχώρια αμυντική βιομηχανία, στόλο ενεργειακών πλοίων που περιλαμβάνει τέσσερα γεωτρύπανα και εξειδικευμένα σεισμικά σκάφη. Παράλληλα γίνεται αναφορά στη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης Τουρκίας–Λιβύης, στη σχέση ασφαλείας με την «ΤΔΒΚ» και στην πολιτική βούληση της Άγκυρας να υπερασπιστεί τις θέσεις της χωρίς ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Ο Great Sea Interconnector μπορεί να ολοκληρωθεί, αλλά όχι αγνοώντας την Τουρκία
Το άρθρο υποστηρίζει ότι το έργο μπορεί τελικά να υλοποιηθεί, αλλά όχι ως ένα σχέδιο που «παρακάμπτει» την Τουρκία. Σύμφωνα με την τουρκική προσέγγιση, το ζήτημα δεν είναι μόνο τεχνικό ή οικονομικό, αλλά αφορά τη θαλάσσια γεωγραφία, τις επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις και την περιφερειακή ισορροπία. «Ένα έργο που έχει σχεδιαστεί ως στρατηγικός διάδρομος μεταξύ Ελλάδας, "Ε/Κ διοίκησης" και Ισραήλ δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως καθαρά τεχνικό θέμα υποδομών», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Το συμπέρασμα της τουρκικής ανάλυσης είναι ότι η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια νέα φάση, όπου η ενέργεια, η ασφάλεια, οι θαλάσσιες ζώνες και οι κρίσιμες υποδομές συνδέονται άμεσα. Κατά την DS, η τουρκική στάση στις θάλασσες «δεν είναι πλέον περιστασιακή», αλλά μετατρέπεται σε δόγμα με θεσμική και επιχειρησιακή διάσταση. Η ανάλυση καταλήγει ότι αυτό αφορά όχι μόνο τον Great Sea Interconnector, αλλά κάθε μεγάλο ενεργειακό ή στρατηγικό έργο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τουρκικό μπαρούτι στη Μεσόγειο: Η εικόνα που προσβάλλεται στον τουρκικό Τύπο.
Το ευρύτερο αφήγημα των τουρκικών ΜΜΕ είναι ότι η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί πεδίο αυξανόμενου ανταγωνισμού, όπου η Άγκυρα επιδιώκει να κατοχυρώσει ρόλο στις ενεργειακές εξελίξεις, στις θαλάσσιες δικαιοδοσίες και στη νέα περιφερειακή ισορροπία.