Ως γνωστόν, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου έχουν εκτοξευθεί από την έναρξη της επίθεση των ΗΠΑ και Ισραήλ ενάντια στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, δημιουργώντας ένα σοκ τιμών παρόμοιο με την ενεργειακή κρίση που πέρασε η Ευρώπη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, μολονότι σήμερα πολύ μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που καταναλώνουν οι χώρες της ΕΕ προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές.
«Ο συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ είναι απαραίτητος για την πρόληψη του κατακερματισμού της αγοράς και την αξιοποίηση οικονομιών κλίμακας, μειώνοντας έτσι τη συνολική ανάγκη παρέμβασης», ανέφερε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε σημείωμα που προετοίμαζε τις συζητήσεις των υπουργών.
Ωστόσο, επειδή οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν γνωρίζουν πόσο θα διαρκέσει η διακοπή των μεταφορών πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, είναι επιφυλακτικές ως προς την έναρξη δημοσιονομικά δαπανηρών πολιτικών που σύντομα μπορεί να είναι περιττές, αλλά θα είναι δύσκολο να ανατραπούν.
Οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ κάλεσαν τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, να τους ενημερώσει για τις τελευταίες εξελίξεις.
«Θα μπορούσαν να εξεταστούν βραχυπρόθεσμα μέτρα για την ανακούφιση των καταναλωτών (νοικοκυριών και βιομηχανιών)», ανέφερε η Επιτροπή στο σημείωμά της. «Ωστόσο, ένα βασικό δίδαγμα από την ενεργειακή κρίση του 2022-2023 είναι ότι πολλά από αυτά τα μέτρα ήταν ευρείας κλίμακας και μη στοχευμένα, οδηγώντας σε αναποτελεσματικότητα και πολύ μεγάλο δημοσιονομικό κόστος».
Η ΕΕ είναι καλύτερα προετοιμασμένη σε σχέση με το παρελθόν αλλά παραμένει ευάλωτη
Η Κομισιόν δήλωσε ότι η θέση της ΕΕ έχει βελτιωθεί από το 2022, καθώς οι ΑΠΕ αντιπροσωπεύουν πλέον το 48% της ενέργειάς της, από 36% το 2021. Ωστόσο, τα περισσότερα αυτοκίνητα και φορτηγά της Ευρώπης εξακολουθούν να λειτουργούν με βενζίνη, και σχεδόν το 20% του πετρελαίου της Ευρώπης προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο, ο οποίος πλέον είναι σε μεγάλο βαθμό αποκλεισμένος από εμπορικές συναλλαγές.
Για να μειωθεί ο αντίκτυπος του ακριβότερου πετρελαίου και φυσικού αερίου, η Επιτροπή πρότεινε οι κυβερνήσεις να μπορούν, ως προτιμώμενη επιλογή, να στηρίξουν το εισόδημα των πιο ευάλωτων νοικοκυριών, επειδή αυτό δεν θα στρεβλώσει υπερβολικά τις τιμές της αγοράς. Θα μπορούσαν επίσης να ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση ενέργειας, όπως η χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών, η ανακαίνιση κατοικιών και η ενεργειακή απόδοση στη βιομηχανία.
Οι χώρες της ΕΕ θα μπορούσαν επίσης να μειώσουν τους φόρους τους στην ηλεκτρική ενέργεια, αλλά αυτό το μέτρο θα πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή, όπως τονίζει στο σημείωμά της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επειδή μία τέτοια κίνηση πιθανόν να μειώσει τα έσοδα του προϋπολογισμού σε μια εποχή που οι περισσότερες χώρες της ΕΕ ήδη αντιμετωπίζουν υψηλό χρέος και σχετικά αργή ανάπτυξη.
Τέλος, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να εξετάσουν παρεμβάσεις στις τιμές για τους ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις με τη μορφή τιμολόγησης «δύο ταχυτήτων» για την ηλεκτρική ενέργεια ή το φυσικό αέριο, δήλωσε η Επιτροπή. Το πλεονέκτημα μιας ρύθμισης όπου η τιμή αυξάνεται με τη χρήση είναι ότι θα παρείχε ελάφρυνση τιμών για τους ευάλωτους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, διατηρώντας παράλληλα ένα κίνητρο για εξοικονόμηση ενέργειας.
Η Επιτροπή δήλωσε ότι οποιαδήποτε τέτοια μέτρα θα πρέπει να περιλαμβάνουν σαφή ημερομηνία λήξης. Θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν από τα έσοδα του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών Άνθρακα (ETS), καθώς από τη φορολόγηση πιθανών απροσδόκητων κερδών των εταιρειών ενέργειας τα οποία συνδέονται με τις υψηλές τιμές ενέργειας.