Τουρκίας στη Σομαλία, Κανί Τορούν, ο οποίος υποστήριξε ότι «η Τουρκία έσωσε τη Σομαλία από την καταστροφή» και εξέφρασε την άποψη ότι «από όσα δώσαμε και όσα πήραμε, έχουμε ήδη βγει κερδισμένοι».
Η Σομαλία βρέθηκε δυναμικά στο επίκεντρο της τουρκικής επικαιρότητας τον περασμένο Δεκέμβριο, όταν το Ισραήλ προχώρησε στην αναγνώριση της Σομαλιλάνδης. Αμέσως μετά, ο Πρόεδρος της Σομαλίας επισκέφθηκε την Τουρκία, υπογραμμίζοντας τη σημασία που αποδίδει το Μογκαντίσου στη στήριξη της Άγκυρας.
Ωστόσο, τα ερωτήματα παραμένουν: γιατί η Τουρκία διατηρεί τη μεγαλύτερη πρεσβεία της στο εξωτερικό στη Σομαλία; Γιατί εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη τουρκική στρατιωτική βάση εκτός συνόρων;
Γιατί η Σομαλία;
Ο Τορούν εξηγεί ότι η τουρκική εμπλοκή προέκυψε από συνδυασμό παραγόντων. «Περίπου 200.000 άνθρωποι είχαν πεθάνει από την πείνα και την ξηρασία. Η κοινή γνώμη είχε συγκινηθεί. Παράλληλα, η Σομαλία είναι μια χώρα που ιστορικά έχει διασταυρωθεί με την Τουρκία. Αν και γεωγραφικά φαίνεται μακριά, δεν είναι τόσο. Σε ορισμένες περιόδους τα εδάφη αυτά ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία», σημειώνει. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει και στη γεωστρατηγική θέση της χώρας: «Η Σομαλία ελέγχει αφενός την είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας και αφετέρου το πέρασμα προς τον Ινδικό Ωκεανό. Όλα αυτά έπαιξαν ρόλο στην απόφαση για βοήθεια και εμπλοκή».
Υπάρχει αντίκρισμα;
Αναφορικά με το οικονομικό σκέλος, ο Τορούν παραδέχεται ότι ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών δεν έχει αυξηθεί θεαματικά, κυρίως λόγω της μονομερούς φύσης τους. «Δεν έρχονται πολλά προϊόντα από τη Σομαλία στην Τουρκία», σημειώνει. Ωστόσο, εκτιμά ότι το όφελος δεν περιορίζεται στο εμπόριο. Αναφερόμενος στις σεισμικές έρευνες που διεξάγει η Τουρκία, τονίζει ότι έχουν εντοπιστεί ενδείξεις ύπαρξης σημαντικών ποσοτήτων πετρελαίου σε θαλάσσιες περιοχές. «Η Τουρκία έχει συνάψει συμφωνία με την κεντρική κυβέρνηση της Σομαλίας για αυτές τις περιοχές. Από αυτό θα προκύψουν κρατικά κέρδη. Μπορεί να χρειαστούν χρόνια, αλλά μακροπρόθεσμα πιστεύω ότι η Τουρκία θα βγει κερδισμένη – και σε μεγάλο βαθμό αυτό έχει ήδη συμβεί».
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι δαπάνες της Τουρκίας στη Σομαλία συχνά υπερεκτιμώνται. «Μέρος αυτών αφορά επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα, οι οποίες αποφέρουν κέρδη», λέει, επισημαίνοντας ότι τουρκικές εταιρείες διαχειρίζονται το Διεθνές Αεροδρόμιο και το Λιμάνι της Μογκαντίσου. Παράλληλα, η Τουρκία σχεδιάζει την κατασκευή διαστημικής βάσης στη χώρα.
Χρυσός, ορυκτά και περιφερειακός ανταγωνισμός
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το θέμα των ορυκτών πόρων. Ο Τορούν αναφέρει πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξάγουν παράνομα χρυσό από την περιοχή Puntland στο βόρειο τμήμα της χώρας, μοιράζοντας μέρος των κερδών με τοπικούς παράγοντες. «Μιλάμε για σημαντικές ποσότητες», υποστηρίζει, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικού τουρκικού ενδιαφέροντος.
Γιατί στάλθηκαν τουρκικά F-16
Αναφορικά με την αποστολή τουρκικών F-16 στη Σομαλία, στο πλαίσιο της «συμβολής στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας», ο Τορούν επισημαίνει ότι η τουρκική στρατιωτική βάση βρίσκεται σε περιοχή όπου δρα η οργάνωση Al-Shabaab. «Υπάρχει διεθνής υποστήριξη σε αυτό το εγχείρημα, όμως ο κίνδυνος είναι να καταστεί η Τουρκία άμεσος στόχος», προειδοποιεί.
Σομαλιλάνδη και Ισραήλ
Κεντρικό σημείο της συζήτησης αποτελεί η Σομαλιλάνδη, η οποία επανήλθε στο διεθνές προσκήνιο μετά την αναγνώρισή της από το Ισραήλ. Ο Τορούν υπενθυμίζει ότι η Τουρκία είχε στο παρελθόν διαμεσολαβήσει μεταξύ Σομαλίας και Σομαλιλάνδης. Από το 2012 είχε προετοιμαστεί το έδαφος για συνομιλίες, ενώ το 2013 πραγματοποιήθηκε στην Άγκυρα συνάντηση μεταξύ των δύο πλευρών, με τη συμμετοχή τόσο του Προέδρου της Σομαλίας όσο και του «Προέδρου» της Σομαλιλάνδης.
Παρά τις προσπάθειες και τις συναντήσεις που συνεχίστηκαν έως το 2014, η διαδικασία ατόνησε λόγω εσωτερικών εξελίξεων στη Σομαλία. «Το Ισραήλ εκμεταλλεύτηκε το κενό και προχώρησε στην αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, αποκτώντας άμεσα στρατηγικό πλεονέκτημα», εκτιμά ο τ. πρέσβης. Παρόλα αυτά, θεωρεί ότι μακροπρόθεσμα η ισραηλινή παρουσία δεν είναι βιώσιμη. «Μόνο η φατρία Ισαάκ υποστηρίζει την απόσχιση. Οι υπόλοιπες τέσσερις φατρίες δεν θέλουν ανεξαρτησία. Περίπου ο μισός πληθυσμός είναι αντίθετος. Επιπλέον, η κεντρική κυβέρνηση της Σομαλίας έχει δημιουργήσει νέα ομοσπονδιακή περιφέρεια, θέτοντας σχεδόν το μισό της Σομαλιλάνδης υπό άμεσο έλεγχο».
Σημειώνει ακόμη ότι ούτε τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία διαχειρίζονται το λιμάνι της Μπερμπέρα, προχώρησαν σε επίσημη αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, παρά τις πιέσεις.
Όχι μόνο επενδύσεις στο κέντρο
Καταλήγοντας, ο Τορούν τονίζει ότι η Τουρκία δεν πρέπει να περιορίζει την πολιτική της μόνο στην κεντρική κυβέρνηση. «Χρειάζονται πολιτικές και οικονομικές επενδύσεις σε όλες τις ομοσπονδιακές περιοχές. Η Σομαλία δεν είναι χώρα όπου μπορείς να συνεργάζεσαι με έναν μόνο παίκτη. Όλοι έχουν όπλα, όλοι θέλουν να αναγνωρίζονται ως συνομιλητές», υπογραμμίζει, καλώντας την Άγκυρα να επενδύσει σε ανθρωπιστικά έργα, σχολεία και νοσοκομεία, ώστε να κερδίσει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας.
Σομαλία – Ισραήλ
Παράλληλα, το ζήτημα της Σομαλιλάνδης και της αναγνώρισής της από το Ισραήλ επανήλθε στο προσκήνιο και μέσω δηλώσεων Σομαλών αξιωματούχων.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης και Συνταγματικών Υποθέσεων της Σομαλίας, χαρακτήρισε την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ «κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και των διεθνών κανόνων», υποστηρίζοντας ότι αποκαλύπτει τη διαχρονική στάση του Ισραήλ απέναντι στο διεθνές δίκαιο.
Όπως τόνισε, «η Σομαλία είναι ένα ενιαίο, κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος» και η συγκεκριμένη κίνηση εντάσσεται σε μια παλιά τακτική «διαίρει και βασίλευε», με στόχο τον κατακερματισμό της χώρας.
Μιλώντας στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Στρατηγικός Διάλογος Τουρκίας–Αφρικής», που διοργάνωσε η Τουρκική Εθνική Ακαδημία Πληροφοριών (MIA) στην Άγκυρα, ο Σομαλός αξιωματούχος εξήρε τον ρόλο της Τουρκίας, δηλώνοντας ότι «η Άγκυρα πρωτοστάτησε» στη διεθνή στήριξη της εδαφικής ακεραιότητας και της πολιτικής ανεξαρτησίας της Σομαλίας.