Μάλιστα, τόνισε πως, όπως δείχνουν τα στοιχεία της μελέτης μεγάλη αύξηση θα παρουσιάσουν και οι επενδύσεις στην ενεργειακή αποδοτικότητα ενώ αυξημένες θα είναι οι επενδύσεις και στο φυσικό αέριο και το πετρέλαιο. Ωστόσο, όπως επισήμανε ο Πρόεδρος του ΙΕΝΕ χρειάζεται ακόμη να κατασκευαστούν πολλά μεγάλα έργα υποδομής, όπως δείχνουν και οι προβλέψεις του “South East Europe Energy Outlook 2025/2026” όσον αφορά τις σχετικές επενδύσεις.
Η περιοχή της ΝΑ Ευρώπης προσελκύει όλο και πιο πολύ εξωτερικές επενδύσεις και αυτό αποτυπώνεται ξεκάθαρα αλλά και διαχρονικά στη μελέτη αναφοράς του ΙΕΝΕ, καθώς, όπως επισήμανε ο κ. Σταμπολής, η προηγούμενη έκδοση του “SEEE Outlook” προέβλεπε συνολικές επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα και των 16 χωρών της περιοχής γύρω στα 468 δις ευρώ.
Αναλυτικότερα, η μελέτη αναφοράς του ΙΕΝΕ προβλέπει ως το 2035 επενδύσεις ύψους 210,53 δις ευρώ σε ηλεκτροπαραγωγή και δίκτυα, 180,15 δις ευρώ σε ΑΠΕ, 155,58 δις ευρώ (έναντι μόλις 88, 7 δις ευρώ στην έκδοση του 2021/22), στον τομέα του πετρελαίου (παραγωγή και διύλιση) σα 79,895 δις ευρώ, 42,07 δις ευρώ στα εσωτερικά δίκτυα των χωρών της περιοχής, ενώ σε διασυνδετήριους αγωγούς φυσικού αερίου και συναφείς υποδομές προβλέπει επενδύσεις ύψους περίπου 27, 6 δις ευρώ και σε διασυνοριακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις 15,2 δις ευρώ (βλ. Πίνακα 1).
Πίνακας 1: Οι προβλεπόμενες ενεργειακές επενδύσεις στη ΝΑ Ευρώπη ανά τομέα (πηγή: “SEEE Outlook 2025/26” του ΙΕΝΕ)
Στα βασικά μηνύματα της μεγάλης μελέτης του για το μέλλον της ενέργειας στη ΝΑ Ευρώπη το ΙΕΝΕ ξεχωρίζει την ανάγκη για επικαιροποίηση των ενεργειακών στρατηγικών και πολιτικών εν όψει των εξελίξεων στο γεωπολιτικό πεδίο αλλά και στην αγορά. «Τα ορυκτά καύσιμα θα συνεχίσουν να έχουν ρόλο μέσα στα επόμενα χρόνια. Σταδιακά θα αποσυρθούν αλλά όχι ακόμη για έναν αριθμό από χώρες. Άρα, δεν μπορούμε να πάμε σε εξαναγκαστική απανθρακοποίηση», σημείωσε ο Πρόεδρος του ΙΕΝΕ, το οποίο αξίζει να σημειωθεί ότι αποτελεί και το μόνο πραγματικά περιφερειακό Ινστιτούτο στη ΝΑ Ευρώπη στον τομέα της ενέργειας. Όπως, εξάλλου, σημειώνει η μελέτη, η συνεχιζόμενη σημασία των στερεών καυσίμων για τις χώρες της περιοχής εξηγείται από τις μεγάλες ποσότητες εγχώριων κοιτασμάτων άνθρακα και λιγνίτη και θεωρείται ότι εμποδίζουν εν μέρει μια αποφασιστική κίνηση προς την απαλλαγή από τον άνθρακα.
Η περιοχή της ΝΑ Ευρώπης χαρακτηρίζεται, επίσης, από υψηλή εξάρτηση από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σύμφωνα με τον Πρόεδρο του ΙΕΝΕ, οι προοπτικές της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή, πάντως, φαίνονται σήμερα λιγότερο αβέβαιες, καθώς το κλίμα παγκοσμίως είναι πλέον πιο ευνοϊκό για την εκμετάλλευση των ορυκτών καυσίμων. «Αυτή η αλλαγή έχει ενισχύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών και έχει βελτιώσει την πρόσβαση σε κεφάλαια για τον τομέα», σημείωσε ο κ. Σταμπολής, επικαλούμενος ειδικά το παράδειγμα της Ελλάδας και τις εξελίξεις σχετικά με τις Chevron και ExxonMobil τη χρονιά που πέρασε σχετικά με τις έρευνες υδρογονανθράκων.
Πίνακας 2: Ισχυρή παραμένει η παρουσία των ορυκτών καυσίμων στη ΝΑ Ευρώπη (πηγή: “SEEE Outlook 2025/26” του ΙΕΝΕ)
Όλο και μεγαλύτερη γίνεται, επίσης, τόσο για παραγωγή ενέργειας όσο και για εμπορική-οικιακή χρήση, η σημασία του φυσικού αερίου στις χώρες της περιοχής, το οποίο αναγνωρίζεται από όλους ως στρατηγικό καύσιμο. Ωστόσο, την ίδια στιγμή, το ΙΕΝΕ τονίζει ότι η πυρηνική ενέργεια παραμένει μια βιώσιμη επιλογή, καθώς καλύπτει σημαντικές απαιτήσεις φορτίου βάσης σε ορισμένες από τις βασικές χώρες στη ΝΑ Ευρώπη, ενώ, πλέον, θεωρείται πλήρως συμβατή με τις αναθεωρημένες κατευθύνσεις της ΕΕ σχετικά με την απαλλαγή από τον άνθρακα (EU Taxonomy). Αξίζει να σημειωθεί ότι η μελέτη τονίζει πως, πέρα από τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες μεγάλης κλίμακας, οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (SMR) αποκτούν στρατηγική σημασία στη περιοχή.
Η ενεργειακή αποδοτικότητα αναπτύσσεται δυναμικά στην ΝΑ Ευρώπη και η προώθησή της αποτελεί μία ρεαλιστική επιλογή. Ωστόσο, όπως σημείωσε ο κ. Σταμπολής, η ενεργειακή φτώχεια υπάρχει ακόμη στην περιοχή, κάτι που απασχολεί ιδιαίτερα το Ινστιτούτο και, για το θέμα αυτό καταρτίζει μελέτες αυτό το διάστημα. Σύμφωνα με το “SEEE Outlook” του ΙΕΝΕ, παρατηρούνται ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα ενεργειακής φτώχειας λόγω χαμηλών εισοδημάτων, υψηλών ενεργειακών αναγκών που προκύπτουν από ενεργειακά μη αποδοτικές κατοικίες και περιορισμένης πρόσβασης σε διαφοροποιημένο ενεργειακό εφοδιασμό.
Σχετικά με την ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού, η περιοχή της ΝΑ Ευρώπης συνολικά εμφανίζεται πιο ευάλωτη από την υπόλοιπη Ευρώπη, και κυρίως σε σύγκριση με τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης.
Επίσης, οι διαφορές στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στη ΝΑ Ευρώπη έχουν γίνει ολοένα και πιο εμφανείς τα τελευταία χρόνια, αντανακλώντας διαρθρωτικές διακυμάνσεις στο ενεργειακό μείγμα, τα επίπεδα ολοκλήρωσης της αγοράς και την ανάπτυξη υποδομών.
Όσον αφορά τις ΑΠΕ, όπως σημείωσε ο Πρόεδρος του ΙΕΝΕ, «εισέρχονται όλο και πιο πολύ στο κάδρο αλλά συνοδεύονται από περικοπές στην παραγωγή, πράγμα που αποτελεί ζήτημα για τους διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς καθώς και για τις εταιρείες που εμπλέκονται». Όπως εκτιμά το Ινστιτούτο, η αγορά των ΑΠΕ στην περιοχή αρχίζει να εμφανίζει σημάδια κορεσμού και, συνεπώς, δεν θα παρατηρηθεί αυξημένος ρυθμός επενδύσεων. Αντίθετα, η συγκεκριμένη αγορά αναμένεται να είναι πιο σταθεροποιημένη μέσα στα επόμενα χρόνια.
Το πράσινο υδρογόνο είναι ένας τομέας στον οποίο εμφανίζονται πολύ συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, οι οποίες, μάλιστα, σύμφωνα με τον κ. Σταμπολή, καθοδηγούνται περισσότερο από πολιτικές φιλοδοξίες παρά από οικονομική βιωσιμότητα, ενώ, όπως σημείωσε, θα χρειαστεί κάποιος χρόνος μέχρι την εφαρμογή τους. Αντίθετα, ο κλάδος του CCUS έχει για τα καλά ριζώσει στη ΝΑ Ευρώπη, και, μάλιστα, η Ελλάδα παίζει έναν ιδιαίτερα ηγετικό ρόλο στην περιοχή, με μια σειρά από εταιρείες να αναπτύσσουν πολύ συγκεκριμένα πρότζεκτ. Όπως υπενθύμισε, το ΙΕΝΕ έχει ήδη εκπονήσει δύο μελέτες για τις προοπτικές των τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα.
Καταληκτικά, ο Πρόεδρος του ΙΕΝΕ τόνισε ότι οι επενδυτικές προοπτικές στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης για βασικές υποδομές και ενεργειακά έργα που σχετίζονται με την ενέργεια σε όλους τους τομείς (δηλαδή ηλεκτρική ενέργεια, φυσικό αέριο, ΑΠΕ, θερμοηλεκτρικοί σταθμοί, εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενεργειακή απόδοση) διαφαίνονται θετικές την επόμενη δεκαετία. Τέλος, δεν παρέλειψε να ευχαριστήσει τις εταιρείες που υπήρξαν χορηγοί και υποστηρικτές της μελέτης αναφοράς του ΙΕΝΕ, υπογραμμίζοντας, μάλιστα, ότι σε αυτή την έκδοση του “South East Europe Energy Outlook 2025/2026” δεν στάθηκαν αρωγοί όμιλοι μόνο από την Ελλάδα αλλά και από άλλες χώρες της περιοχής.