Συμφωνία Τουρκίας–Ιορδανίας–Συρίας: Γιατί είναι σημαντικός ο νέος συγκοινωνιακός διάδρομος;
Η Τουρκία υπέγραψε τριμερές μνημόνιο κατανόησης στον τομέα των μεταφορών με τη Συρία και την Ιορδανία, με στόχο το άνοιγμα εκ νέου των χερσαίων οδών, που έχουν διακοπεί για περισσότερα από δέκα χρόνια λόγω των περιφερειακών συγκρούσεων. Με αυτή την κίνηση, η Άγκυρα προχωρά σε ένα στρατηγικό βήμα για την ενίσχυση εκ νέου της θέσης της στο κέντρο της οικονομικής γεωγραφίας της Μέσης Ανατολής. Η πρωτοβουλία δεν διευκολύνει μόνο τη μετακίνηση εμπορευμάτων και ανθρώπων, αλλά αντανακλά και ένα μακροπρόθεσμο όραμα αναδιαμόρφωσης των περιφερειακών δικτύων συνδεσιμότητας, ενισχύοντας τον ρόλο της Τουρκίας ως πύλης logistics μεταξύ Ευρώπης, Λεβάντε και Κόλπου.
Το μνημόνιο υπεγράφη σε μια περίοδο όπου το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών αυξάνεται, οι παραδοσιακές εμπορικές οδοί διαταράσσονται και οι περιφερειακές εφοδιαστικές αλυσίδες αναδιαρθρώνονται. Παράλληλα, υλοποιήθηκε σε μια φάση εντατικοποίησης των προσπαθειών για τη σταδιακή επανένταξη της Συρίας στο οικονομικό της περιβάλλον.
Στρατηγικός διάδρομος
Το επίσημο σημείο εκκίνησης αυτής της διαδικασίας αποτέλεσε η έγκριση, στις 25 Ιανουαρίου, από το Υπουργικό Συμβούλιο της Ιορδανίας, μνημονίου κατανόησης στον τομέα των μεταφορών μεταξύ Ιορδανίας, Τουρκίας και Συρίας. Σύμφωνα με το επίσημο ιορδανικό πρακτορείο ειδήσεων Petra, το μνημόνιο αποσκοπεί στην ενίσχυση της συνεργασίας και της αμοιβαίας συνδεσιμότητας, στη βελτίωση της αποδοτικότητας και της βιωσιμότητας των μεταφορικών δραστηριοτήτων, καθώς και στην ανάπτυξη των υποδομών. Όλα αυτά αναμένεται να έχουν άμεσο θετικό αντίκτυπο στη διακίνηση αγαθών και προσώπων.
Η συμφωνία δεν περιορίζεται στις οδικές και αεροπορικές μεταφορές, αλλά επεκτείνεται και στους σιδηροδρόμους, καθώς και στα πολυτροπικά συστήματα logistics. Παράλληλα, περιλαμβάνει την εναρμόνιση προτύπων, την προσέγγιση της νομοθεσίας, την ψηφιακή μετάβαση, την ενίσχυση των έξυπνων συστημάτων μεταφορών και την ενεργό συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα μέσω κινήτρων για επενδύσεις. Στο πλαίσιο του μνημονίου προβλέπεται επίσης η σύσταση κοινής υπουργικής επιτροπής, αποτελούμενης από τους υπουργούς Μεταφορών και εκπροσώπους αρμόδιων φορέων, η οποία θα λειτουργεί ως μηχανισμός υψηλού επιπέδου για την εποπτεία της εφαρμογής και τη στρατηγική καθοδήγηση.
Δηλώσεις του υπουργού Εμπορίου Ομέρ Μπολάτ
Για την Τουρκία, η συμφωνία αυτή θεωρείται βασικό στοιχείο της στρατηγικής της για την ανάδειξή της σε περιφερειακό κόμβο διέλευσης και logistics. Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός Εμπορίου Ομέρ Μπολάτ, κατά την επίσκεψή του στο Αμμάν τον Οκτώβριο του 2025, είχε δηλώσει στο πρακτορείο Anadolu ότι η επισκευή και ο εκσυγχρονισμός της υφιστάμενης γραμμής του Σιδηροδρόμου του Χετζάζ αποτελούν προτεραιότητα τόσο για την Τουρκία όσο και για την Ιορδανία. Παρά τις δυσκολίες που προκαλεί η εμπλοκή πολλών περιφερειακών παραγόντων, ο Μπολάτ είχε τονίσει ότι ο συντονισμός προχωρά.
Ο Σιδηρόδρομος του Χετζάζ, που κατασκευάστηκε μεταξύ 1900 και 1908 για να συνδέσει τη Δαμασκό με τη Μεδίνα, θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της ιστορικής διασύνδεσης της περιοχής. Αν και η λειτουργία του εντός της Ιορδανίας συνεχίστηκε, τα δρομολόγια προς τη Συρία σταμάτησαν με την έναρξη του πολέμου το 2011, με αποτέλεσμα να χαθεί ο διασυνοριακός χαρακτήρας της γραμμής.
Σήμερα, ωστόσο, η αναβίωσή του επανέρχεται στο προσκήνιο, ως μέρος του οράματος για περιφερειακή οικονομική ολοκλήρωση.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Μπολάτ υπενθύμισε ότι η συμφωνία για τις μεταφορές διέλευσης υπογράφηκε από τους υπουργούς Μεταφορών των δύο χωρών στις 28 Ιουνίου στην Κωνσταντινούπολη, δηλώνοντας ότι «τα τουρκικά φορτηγά μπορούν να κατεβαίνουν στην Ιορδανία και τον Κόλπο μέσω Συρίας». Πρόσθεσε επίσης ότι, ο συγκεκριμένος διάδρομος προγραμματίζεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία εντός του 2026.
Στρατηγικές και οικονομικές διαστάσεις
Ειδικοί αναλυτές στις περιφερειακές και διεθνείς σχέσεις, υπογράμμισαν ότι ο κοινός αυτός συγκοινωνιακός διάδρομος φέρει βαθύ στρατηγικό νόημα στο σημερινό περιφερειακό περιβάλλον. Τονίζουν, ότι αποτελεί κρίσιμο στήριγμα για τον αυξανόμενο ρόλο της Τουρκίας στο Λεβάντε και ζωτικό πέρασμα που συνδέει την περιοχή με τις ευρωπαϊκές αγορές. Σύμφωνα με τους ίδιους, το έργο δεν έχει μόνο οικονομική και εμπορική σημασία, αλλά και στρατιωτικές και ασφαλιστικές διαστάσεις για τις τρεις χώρες.
Από οικονομικής πλευράς, ο τριμερής διάδρομος θεωρείται κρίσιμος για τη μείωση του υψηλού κόστους εμπορίου στην περιοχή. Σύμφωνα με στοιχεία της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τη Δυτική Ασία (ESCWA), το κόστος εμπορίου στον αραβικό κόσμο φτάνει περίπου στο 148% της αξίας των αγαθών, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά παγκοσμίως. Η επανενεργοποίηση του διαδρόμου εκτιμάται ότι θα δημιουργήσει μια πιο αποδοτική και χαμηλού κόστους εναλλακτική σύνδεση των ευρωπαϊκών αγορών με τον Κόλπο μέσω Τουρκίας, Συρίας και Ιορδανίας.
Σύμφωνα με άλλους αναλυτές, η Τουρκία θα ενισχύσει τη θέση της ως περιφερειακός κόμβος logistics και θα αυξήσει τα έσοδά της από τη διέλευση, η Συρία θα ωφεληθεί από τέλη διέλευσης και ευκαιρίες ανασυγκρότησης, ενώ η Ιορδανία θα μειώσει το κόστος μεταφορών και θα ενισχύσει την πρόσβαση των εξαγωγών της μέσω Τουρκίας.
Το λιμάνι της Άκαμπα αναμένεται επίσης να αποκτήσει πιο ενεργό ρόλο ως σημείο διέλευσης.
Τέλος, επισημαίνεται ότι η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σταθερότητα και την ασφάλεια στη Συρία. Χωρίς τη διασφάλιση της ασφάλειας, ειδικά σε ευαίσθητες περιοχές, η υλοποίηση και η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του διαδρόμου θα παραμείνουν εύθραυστες.