Η ανάληψη του ελέγχου των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας από τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει αναδρομολογήσει φορτία αργού που μέχρι πρότινος χρησιμοποιούνταν για την αποπληρωμή χρέους προς την Κίνα, αναδεικνύοντας τον κομβικό ρόλο της ενέργειας στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Λατινικής Αμερικής. Πόσα, όμως, οφείλει σήμερα η χώρα στο Πεκίνο και πώς —και γιατί— η Κίνα συνέχιζε να λαμβάνει πληρωμές ακόμη και μετά τη χρεοκοπία της Βενεζουέλας το 2017;
Τα στοιχεία για το χρέος της Βενεζουέλας είναι αποσπασματικά, ιδίως μετά το 2017, όταν οι αμερικανικές κυρώσεις οδήγησαν τη χώρα σε στάση πληρωμών και απέκλεισαν μεγάλο μέρος των χρηματοοικονομικών της συναλλαγών. Το AidData, ερευνητικό εργαστήριο του αμερικανικού πανεπιστημίου William & Mary που παρακολουθεί διεθνείς χρηματοδοτήσεις, εκτιμά ότι οι επίσημοι κινεζικοί πιστωτές παρείχαν στη Βενεζουέλα δανειακές δεσμεύσεις ύψους περίπου 106 δισ. δολαρίων την περίοδο 2000–2018. Σε ξεχωριστή εκτίμηση, το ίδιο ινστιτούτο υπολόγιζε ότι το ανεξόφλητο ποσό το 2017 ανερχόταν σε περίπου 44 δισ. δολάρια.
Οι σημερινές εκτιμήσεις, ωστόσο, διαφέρουν σημαντικά, αντανακλώντας αναδιαρθρώσεις, περίοδους χάριτος και άτυπες πληρωμές μέσω πετρελαίου. Η Societe Generale υπολογίζει ότι το εναπομείναν χρέος της Βενεζουέλας προς την Κίνα διαμορφώνεται κοντά στα 10 δισ. δολάρια, εκτίμηση που, σύμφωνα με τον επικεφαλής του AidData, Μπραντ Παρκς, συνάδει με τη γενικότερη εικόνα. Η JP Morgan ανεβάζει το συνολικό ύψος των υποχρεώσεων στα 13–15 δισ. δολάρια, λαμβάνοντας υπόψη ανεξόφλητους τόκους και υποχρεώσεις που δεν έχουν πλήρως αποσαφηνιστεί .
Ο Παρκς σημειώνει στο Reuters ότι δεν είναι σαφές αν η Βενεζουέλα έχει αποπληρώσει μέρος του κεφαλαίου μετά τη χρεοκοπία του 2017 ή αν περιορίστηκε σε πληρωμές τόκων. Πηγές της κρατικής πετρελαϊκής PDVSA αναφέρουν ότι το 2019 η Κίνα χορήγησε περίοδο χάριτος για τις πληρωμές κεφαλαίου, επιτρέποντας την εξυπηρέτηση του χρέους κυρίως μέσω φορτίων αργού πετρελαίου.
Εσωτερικά έγγραφα της PDVSA τοποθετούν τις εξαγωγές αργού και μαζούτ προς την Κίνα στις 642.000 βαρέλια ημερησίως, αν και μόνο ένα μικρό μέρος αυτών κατευθυνόταν απευθείας στην αποπληρωμή χρέους, με το υπόλοιπο να αφορά εμπορικές συναλλαγές σε τιμές αγοράς.
Η Βενεζουέλα δεν έχει δημοσιεύσει ολοκληρωμένα και αξιόπιστα στοιχεία για το δημόσιο χρέος εδώ και δεκαετίες. Τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα —και αυτά περιορισμένα— δόθηκαν στη δημοσιότητα από την κεντρική τράπεζα το 2019, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την εκτίμηση των υφιστάμενων οφειλών ή το αν έχουν αναληφθεί νέες υποχρεώσεις.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δεν έχει εκδώσει πλήρη έκθεση «Άρθρου IV» για τη χώρα από το 2004. Ως αποτέλεσμα, οι εξωτερικοί παρατηρητές αναγκάζονται να συνθέτουν την εικόνα από επιμέρους πηγές: δημόσιες δηλώσεις αξιωματούχων, έγγραφα πιστωτών, στοιχεία ναυτιλιακών ροών και δεδομένα εξαγωγών πετρελαίου — της βασικής πηγής εσόδων της χώρας.
Μετά την επιβολή των αμερικανικών κυρώσεων, οι βασικοί στρατηγικοί σύμμαχοι της Βενεζουέλας παρέμειναν η Ρωσία και η Κίνα. Σύμφωνα με το AidData, το μεγαλύτερο μέρος του δημόσιου χρέους προς την Κίνα είχε συναφθεί με την China Development Bank, μέσω δανείων με εγγύηση πετρελαίου. Πρόκειται για συμφωνίες «oil-for-loans», στις οποίες η αποπληρωμή γινόταν όχι σε μετρητά αλλά μέσω μελλοντικών φορτίων αργού.
Τα έσοδα από μέρος του πετρελαίου που κατευθυνόταν στην Κίνα κατατίθεντο, σύμφωνα με τον Παρκς, σε λογαριασμό ελεγχόμενο από το Πεκίνο και χρησιμοποιούνταν για την εξυπηρέτηση των δανείων, ακόμη και όταν οι κυρώσεις και η στάση πληρωμών απέκλειαν άλλους πιστωτές. Με αυτόν τον μηχανισμό, η Κίνα συνέχισε να λαμβάνει πληρωμές, προστατεύοντας εν μέρει τις απαιτήσεις της σε μια περίοδο γενικευμένης οικονομικής κατάρρευσης της Βενεζουέλας.
Μπορεί η Κίνα να αποπληρωθεί με άλλο τρόπο;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δηλώσει ότι τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου της Βενεζουέλας θα διοχετεύονται πλέον σε λογαριασμό στο Κατάρ, τον οποίο θα ελέγχει η Ουάσινγκτον. Από εκεί, οι ΗΠΑ θα έπρεπε θεωρητικά να μεταφέρουν χρήματα στην Κίνα ώστε να συνεχιστεί η εξυπηρέτηση του χρέους — κάτι που, σύμφωνα με δηλώσεις αξιωματούχων της κυβέρνησης Τραμπ, θεωρείται πολιτικά απίθανο, ανοίγοντας τον δρόμο για νέα αντιπαράθεση Πεκίνου–Ουάσινγκτον.
Η μεγαλύτερη κρατική πετρελαϊκή εταιρεία της Κίνας, η CNPC, διαθέτει επίσης παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία στη Βενεζουέλα. Η Sinovensa, το σημαντικότερο κοινό της εγχείρημα με την PDVSA, αντλεί περίπου 110.000 βαρέλια ημερησίως. Το πώς θα χειριστούν οι Ηνωμένες Πολιτείες τα φορτία και τα έσοδα αυτών των κοινοπραξιών παραμένει ασαφές και αποτελεί κρίσιμο σημείο των διαπραγματεύσεων.
Άλλοι πιστωτές, συμπεριλαμβανομένων των ομολογιούχων, διεκδικούν μερίδιο στη διαδικασία εκποίησης του σημαντικότερου ξένου περιουσιακού στοιχείου της Βενεζουέλας, της αμερικανικής διυλιστικής Citgo. Ωστόσο, λόγω της έδρας της στις Ηνωμένες Πολιτείες και του νομικού πλαισίου, η συμμετοχή της Κίνας στη συγκεκριμένη διαδικασία θεωρείται απίθανη, περιορίζοντας περαιτέρω τα διαθέσιμα μέσα ανάκτησης των κινεζικών απαιτήσεων.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)